ài 2, VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
PHÂN TÍCH MỘT
TÁC PHẨM VĂN HỌC

Em hiểu thế nào là nghị luận phân tích một tác
phẩm văn học? Mục đích của nghị luận phân tích
một tác phẩm văn học là gì?

Khái niệm
Phân tích một tác phẩm văn học thuộc kiểu bài nghị
luận văn học, trong đó người viết dùng lí lẽ, bằng
chứng, để làm sáng tỏ chủ đề, những nét đặc sắc về
hình thức nghệ thuật của tác phẩm và hiệu quả của nó
đối với việc thể hiện nội dung của tác phẩm.

Yêu cầu đối với
bài văn nghị
luận phân tích
một tác phẩm
văn học

03

01
02

Về nội dung: phân tích được nội dung, chủ
đề, tác dụng của những nét đặc sắc về nghệ
thuật
Về hình thức: lập luận chặt chẽ, có bằng chứng
tin cậy, diễn đạt mạch lạc, sử dụng các phương
tiện liên kết hợp lý.

Bố cục gồm có ba phần:
+ Mở bài: giới thiệu về tác phẩm, ý kiến khái quát về chủ đề, những
nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
+ Thân bài: lần lượt trình bày các luận điểm và những nét đặc sắc
về hình thức nghệ thuật
+ Kết bài: khẳng định lại ý kiến về chủ đề và những nét đặc sắc về
hình thức nghệ thuật; nêu suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm cá nhân
hoặc bài học rút ra

I. Hướng dẫn phân tích kiểu văn
bản
Vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm,
lí lẽ và bằng chứng trong văn bản.

Nhận xét về cách văn bản phân tích các khía cạnh
nội dung chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật.

Theo em, phân tích, đánh giá một số nét đặc sắc nghệ thuật của một tác
phẩm thơ khác gì so với tác phẩm truyện?
- Về nội dung:
+ Tác phẩm thơ: Thường tập trung vào thể hiện cảm xúc, suy tư, quan niệm
của tác giả về một vấn đề nào đó. Ngôn ngữ thơ thường hàm súc, giàu hình
ảnh, sử dụng nhiều biện pháp tu từ.
+ Tác phẩm truyện: Thường tập trung vào kể lại một câu chuyện, miêu tả các
sự kiện, hành động, tính cách của nhân vật. Ngôn ngữ truyện thường rõ ràng,
mạch lạc, dễ hiểu. 
- Về hình thức:
+ Tác phẩm thơ: Có cấu trúc ngắn gọn, súc tích. Chú trọng vào nhịp điệu,
vần điệu, thể thơ.
+ Tác phẩm truyện: Có cấu trúc đa dạng, có thể dài hoặc ngắn. Chú trọng
vào cốt truyện, nhân vật, miêu tả, biểu cảm.

Từ văn bản trên, em rút ra kinh nghiệm gì khi viết bài văn nghị luận
phân tích một tác phẩm thơ: chủ đề, những nét đặc sắc về nghệ thuật và
hiệu quả thẩm mỹ của nó?
* Khi viết về một tác phẩm thơ, hãy nhớ những điều sau:
- Tìm hiểu về ý chính của bài thơ. Đó có thể là tình yêu, tự do, hoặc bất
kỳ điều gì mà tác giả muốn truyền đạt.
- Phân tích các phương tiện tác giả sử dụng như ẩn dụ, so sánh, hoặc
nhịp điệu để tạo ra ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc.
- Đánh giá cách mà bài thơ làm cho bạn cảm thấy như thế nào. Nó có
làm cho bạn cảm động, suy ngẫm, hoặc thú vị không?

II. Hướng dẫn quy trình viết

Đề bài: Câu lạc bộ văn học trường em phát động cuộc thi viết: “
Tác phẩm văn học trong tôi”. Em hãy chọn một tác phẩm văn
học mình yêu thích để viết bài nghị luận và gửi cho ban tổ chức
cuộc thi.

Quy trình viết
gồm 4 bước:

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết
Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý
Bước 3: Viết bài
Bước 4: Xem lại và chỉnh sủa, rút kinh
nghiệm

MỞ BÀI
1. Giới thiệu tác giả Nam Cao
- Nam Cao (1915 – 1951) là cây bút hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam giai
đoạn trước và sau Cách mạng tháng Tám.
- Ông được biết đến với phong cách viết giàu chất triết lý, thấm đẫm chủ nghĩa
nhân đạo, thường đi sâu vào khai thác số phận và nội tâm con người, đặc biệt là
người trí thức và người nông dân nghèo.
2. Giới thiệu tác phẩm “Lão Hạc”
- “Lão Hạc” là một trong những truyện ngắn tiêu biểu nhất của Nam Cao, được viết
trước Cách mạng tháng Tám.
- Tác phẩm phản ánh cuộc sống đói nghèo, bế tắc và phẩm giá cao đẹp của người
nông dân trong xã hội cũ.
- Qua nhân vật lão Hạc, Nam Cao đã thể hiện tấm lòng thương cảm sâu sắc và
thái độ trân trọng đối với con người lương thiện bị dồn vào bước đường cùng.

3. Khái quát nội dung và giá trị tác phẩm
- “Lão Hạc” không chỉ là tiếng nói tố cáo sự tàn nhẫn
của xã hội phong kiến, mà còn là bản tuyên ngôn
ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, lòng tự trọng, tình cha
con thiêng liêng.
-Tác phẩm để lại dư âm nhân văn sâu sắc, khiến người
đọc không chỉ xót xa mà còn thêm trân trọng những
con người nhỏ bé mà giàu phẩm giá.

✅ Luận điểm 1: Phân tích chủ đề tư tưởng của tác phẩm “Lão Hạc”
a. Giới thiệu chủ đề chính:
- “Lão Hạc” là tác phẩm tiêu biểu cho chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc của Nam Cao.
- Tác phẩm phản ánh số phận bi thảm của người nông dân nghèo trong xã hội cũ, qua đó thể hiện lòng trắc ẩn, sự
cảm thông và tôn vinh phẩm chất cao đẹp của họ.
b. Phân tích nội dung thể hiện chủ đề:
- Bi kịch của lão Hạc:
+ Lão nghèo túng, cô đơn, sống trong thiếu thốn cùng cực.
+Không thể nuôi nổi con, phải bán đi cậu Vàng – người bạn duy nhất, rồi day dứt, ân hận đến mức tìm cái chết để
giữ lại chút tự trọng và tình cha con.
+ Cái chết của lão là lựa chọn cuối cùng để không trở thành gánh nặng hay người xấu (như "ăn cắp", "lừa lọc").
- Tình yêu thương và đức hy sinh:
+ Lão Hạc luôn nghĩ về con, nhịn ăn để dành tiền cho con trai.
+ Chấp nhận chết đói thay vì tiêu vào số tiền đó hay sống hèn hạ.
- Thông điệp nhân văn sâu sắc:
+ Người nghèo không chỉ đáng thương mà còn đáng trọng.
+ Cái nghèo có thể hủy hoại thể xác, nhưng không thể làm mất phẩm giá nếu con người còn giữ được lòng tự trọng
và tình thương.
c. Đánh giá:
Nam Cao không chỉ phản ánh bi kịch xã hội, mà còn ca ngợi vẻ đẹp nhân cách của người nông dân Việt Nam thời
kỳ trước cách mạng.

✅ Luận điểm 2: Phân tích giá trị nghệ thuật đặc sắc
- Xây dựng nhân vật Lão Hạc chân thực, cảm động:
+ Lời nói, hành động, tâm trạng đều rất tự nhiên, đời thường.
+ Qua cái nhìn và lời kể của ông giáo – người kể chuyện gián tiếp,
giúp câu chuyện thêm khách quan và giàu cảm xúc.
- Giọng văn giàu cảm xúc, thấm đẫm chất nhân văn:
+ Giản dị nhưng sâu lắng, có chiều sâu triết lý.
+ Lối kể chuyện xen kẽ suy tư nội tâm, giúp người đọc cảm nhận rõ
nỗi đau của nhân vật.
- Kết cấu truyện hợp lý, đầy kịch tính: Diễn biến tâm trạng nhân vật
phát triển hợp lý, đặc biệt là tình huống bán chó – ăn bả chó tạo cao
trào và để lại ấn tượng sâu sắc.

Kết bài
- Khẳng định giá trị của tác phẩm:
"Lão Hạc" là một truyện ngắn có giá trị nhân văn sâu sắc
và nghệ thuật đặc sắc, xứng đáng là viên ngọc quý trong
kho tàng văn học Việt Nam.
- Bài học rút ra cho bản thân:
+ Biết trân trọng tình cảm gia đình, yêu thương cha mẹ.
+ Nhận thức sâu sắc hơn về những con người nhỏ bé
nhưng giàu nghị lực trong xã hội.
+ Rèn luyện lòng nhân ái và sự đồng cảm với những số
phận bất hạnh.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

Cá nhân HS về nhà thực hiện: Viết hoàn chỉnh
bài văn và sử dụng bảng kiểm trong sgk để
chỉnh sửa và rút kinh nghiệm