Bài 11
Văn hoá truyền thống Đông Nam á
1. Tín ngưỡng và Tôn giáo
Cũng như nhiều dân tộc khác trên thế giới,ở gian đoạn phát triển đầu tiên của mình,các cư dân Đông Nam á đã tôn sùng nhiều hình thức tín ngưỡng nguyên thủy trước khi Hin-du giáo,Phật giáo và Ki-tô giáo được tryền bá tới khu vực này
Cùng với tục thờ cúng tổ tiên,người ta còn thờ các thần : thần Núi,thần Sông,thần Lửa,trong đó thần Đất-vị thần bảo hộ,phù trợ cho nông nghiệp bao giờ cũng được đề cao
G¾n liÒn víi nghÒ n«ng trång lóa,tÝn ng­ìng phån thùc víi nh÷ng nghi thøc cÇu mong ®­îc mïa,cÇu cho c¸c gièng loµi sinh s«i n¶y në ...còng rÊt ph¸t triÓn ë §«ng Nam ¸.
C¸c h×nh thøc sinh thùc khÝ nam,n÷ ®­îc c¸ch ®iÖu ho¸ trªn mÆt trèng ®ång §«ng S¬n, c¸c cÆp nam,n÷ trªn nÊc th¹p ®ång §µo ThÞnh,tôc thê Lin-Ga vµ Y-«-ni cña ng­êi Ch¨m,ng­êi Kh¬-me…Ýt nhiÒu ph¶n ¸nh tÝn ng­ìng phån thùc cña mét x· héi n«ng nghiÖp
Lin-ga vµ Y-«-ni
Từ những thế kỷ đầu công nguyên,những tôn giáo lớn từ ấn độ,Trung Quốc bắt đầu du nhập và phát huy ảnh hưởng tới đời sống văn hoá tinh thần của các dân tộc Đông Nam á.
Hin-du giáo và Phật giáo đã được truyền bá vào Đông Nam á từ những thế kỷ đầu công nguyên.Nhưng trong thời kỳ đầu,Hin du giáo có phần thịnh hành hơn.Người ta thờ thần Bra-ma(Thần sáng tạo),Vi-snu(Thần bảo hộ)và Si va(Thần huỷ diệt),tạc nhiều tượng và xây nhiều đền tháp theo kiểu kiến trúc Hin du.Từ thế kỷ XIII,dòng Phật giáo Tiểu thừa được phổ biến ở nhiều nước Đông Nam á.Đền tháp cũ bị bỏ vắng,các chùa mới mọc lên.Văn học Phật giáo gồm các tích truyện,được gắn với sự tích lịch sử Phật giáo,phát triển mạnh








Mô tả thần Bra ma
Thần Vi-snu(Thần bảo hộ)
Thần Siva(Thần hủy diệt)
Siva và Uma
Thần Inđra(thần sấm sét)
Trong nhiều thế kỷ sau đó,phật giáo đã có vai tròquan trọng trong đời sống chính trị,xã hội và văn hoá của cư dân Đông Nam á.Vì thế,các tổ chức sư tăng cũng như nhà nước rất chú ý tới việc phổ biến tư tưởng Phật giáo trong dân chúng đặc biệt là qua hệ thống giáo dục.Ngôi chùa không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là một trung tâm văn hoá,là hình tượng về Chân-thiện-mĩ đối với mọi người dân,trở thành nơi lưu giữ và phổ biến văn hoá,tri thức cho dân chúng.
Cũng từ khoản thế kỷ XII-XIII,đạo Hồi được du nhập vào Đông Nam á,trước tiên là ở một số nước hải đảo.Đến cuối thế kỷ XIV-đầu thế kỷ XV các tiểu quốc Hồi giáo đã ra đời ở Đông Nam á hải đảo và trên bán đảo Mã lai.
Từ khi người phương Tây bắt đầu có mặt ở Đông Nam á,đạo Ki tô cũng xuất hiện và dần dần thâm nhập vào khu vực này.
2. Văn tự và Văn học
Qua các văn bia,người ta biết rằng chữ Phạn của ấn Độ dã được du nhập vào Đông Nam á từ rất sớm,vào khoảng những thế kỷ đầu công nguyên.Trên cơ sở của văn tự Phạn,các dân tộc Đông Nam á đã sáng tạo ra chữ viết riêng của mình
Người Chăm từ thế kỷ IV,còn người Khơme từ đầu thế kỷ VII,đã có chữ viết riêng.tấm bia được viết bằng chữ Mã lai cổ sớm nhất được tìm thấy ở Xu-ma-tơ-ra có niên đại năm 683.Có thể chữ Thái cổ đã được hình thành từ đầu thế kỷ XIII và mang nhiều yếu tố của chữ Pê-gu cổ,còn chữ Pê-gu cổ xuất hiện vào những thế kỷ đầu công nguyên lại chịu ảnh hưởng của chữ cổ ấn Độ
Chữ Chăm cổ Chữ Phạn cổ
Chữ Khơme cổ Chữ Thái cổ
Việc sáng tạo ra chữ viết và cải tiến nó của các cư dân Đông Nam á không phải là sự bắt chước đơn giản mà là cả một quá trình lao động công phu và sáng tạo,một thành tựu đáng kể về văn hoá của khu vực
Sự truyền bá chữ Phạn đã tạo điều kiện cho cư dân Đông Nam á sớm tiếp xúc với nền văn học chính thống,dòng văn học viết.Song,hàng chục thế kỷ trước khi nền văn học viết ra đời,ở Đông Nam á đã tồn tại một dòng văn học dân gian bắt nguồn từ chính cuộc sống lao động cần cù và đấu tranh kiên cường của các dân tộc
Truyện thần thoại: Pu Nhơ-Nha Nhơ của người Lào,Đẻ đất đẻ nước của người Thái.
Truyền thuyết: Khun Bo-lom,Quả bầu.
Truyện cổ tích: Núi chàng núi thiếp,Chàng Tức khức,Cô gái hiếu thảo.
Truyện cười : Sư xơi gan trâu,Xiêng Miêng,Thơ Mênh Chây.
Truyện ngụ ngôn:Cào cào đọ sức khỉ,Quan toà Thỏ
Thơ ca dân gian:những bài hát ca dao,bài hát dân ca
Tục ngữ


Dßng v¨n häc viÕt xuÊt hiÖn muén h¬n,nh­ng ph¸t triÓn nhanh h¬n vµ dÇn dÇn trë thµnh nÒn v¨n häc cña toµn d©n téc.V¨n häc viÕt §«ng Nam ¸ ®­îc h×nh thµnh trªn c¬ së cña v¨n häc d©n gian vµ v¨n häc n­íc ngoµi
Dßng v¨n häc viÕt §«ng Nam ¸ kh«ng chØ tiÕp thu v¨n häc Ên §é vµ Trung Hoa vÒ mÉu tù mµ c¶ vÒ ®Ò tµi vµ thÓ lo¹i.§ã lµ nh÷ng b¶n v¨n kh¾c trªn bia ®¸ ®­îc t×m thÊy ë hÇu kh¾p c¸c n­íc trong khu vùc,nh÷ng b¶n tr­êng ca, truyÖn th¬,kÞch th¬,sö thi
Giai đoạn đầu,dòng văn học này phát triển chủ yếu trong giới quý tộc,quan lại,vì thế được coi là văn học chính thống,cao quý hay còn gọi là văn học cung đình.Song trong quá trình phát triển,dòng văn học viết có xu hướng dần trở về với dân tộc,những tác phẩm khai thác đề tài trong nước xuất hiện ngày càng nhiều.Dòng văn học viết bằng tiếng dân tộc cũng phát triển nhanh chóng,chiếm lĩnh văn đàn,thay thế cho dòng văn học bằng tiếng vay mượn.nhiều truyện thần thoại,truyền thuyết trước kia được văn học viết tái tạo,nâng lên,trở thành biểu tượng chung cho cả dân tộc.Văn học dân gian có tác dụng làm nền tảng cho văn học viết hình thành và ngược lại,văn hoc viết đã tái tạovà thúc đẩy văn học dân gian phát triển.
3.KiÕn tróc vµ ®iªu kh¾c
Cũng như nhiều loại hình nghệ thuật khác,kiến trúc Đông Nam á chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của kiến trúc ấn Độ (kiến trúc Hinđu giáo và Phật giáo) và kiến trúc Hồi giáo.

Trong số những di tích kiến trúc Đông Nam á nổi tiếng vào thế kỷ X,có thể kể đến khu di tích Mỹ Sơn của người Chăm ở Việt Nam và tổng thể kiến trúc Bô-rô-bu-dua ở In đô nê xi a
Tõ thÕ kû X-XIII,di tÝch kiÕn tróc vµ ®iªu kh¾c næi tiÕng nhÊt ë §«ng Nam ¸ lµ khu ®Òn ¡ng co ë Cam pu chia.
¡ng co V¸t ®­îc x©y dùng vµo ®Çu thÕ kû XII vµ ¡ng co Thon ®­îc x©y dùng d­íi thêi Giay-a-v¸c-man VII(thÕ kû XIII).Th¸p Bay-on trong khu ®Òn ¡ng co Thom ®· trë nªn næi tiÕng bëi nh÷ng h×nh ch©n dung mÆt ng­êi ®å sé,nh÷ng nô c­êi ®Çy bÝ Èn,nh÷ng bøc phï ®iªu t¶ c¶nh Giay-a-v¸c-man VII ®¸nh thñy qu©n Ch¨m pa s«i næi vµ sinh ®éng,nh÷ng h×nh ¶nh n÷ thÇn ¸p-sa-ra mÒm m¹i,uyÓn chuyÓn ®Çy søc sèng.
Gi¸ trÞ nghÖ thuËt cña khu ®Òn ¡ng co cßn ë sù hµi hoµ gi÷a ®iªu kh¾c vµ kiÕn tróc.§iªu kh¾c kh«ng chØ t« ®iÓm mµ cßn hoµ quyÖn vµo c¸c thµnh phÇn kiÕn tróc,lµ ng«n ng÷ ©m ®iÖu cña kiÕn tróc.V× thÕ khu ®Òn ¡ng co tuy ®å sé vÉn kh«ng g©y mét Ên t­îng l¹nh lÏo,trang nghiªm
ở My-an-ma,chỉ riêng khu di tích Pa-gan hiện nay còn hơn 5000 ngôi chùa,tháp lớn,nhỏ nằm rải rác trên bờ sông I-ra-oa-đi
Ngôi chùa Suê Đa-gôn(hay chùa Vàng)đồ sộ được xây dựng chỉ trong một năm rưỡi(1372-1373),chứng tỏ sức lực và tài năng của cả nước đã được huy động như thế nào.Chùa Vàng xứng đáng là biểu tượng của đất nước My-an-ma giàu đẹp với những con người vị tha,yêu đời và giàu ước mơ.
Khu di tích Pa-Gan
Cùng với kiến trúc là nghệ thuật tạo hình,bao gồm điêu khắc và tạc tượng thần,Phật.Chính các pho tượng này đã nói lên ảnh hưởng mạnh mẽ của nghệ thuật tượng ấn Độ,sự sáng tạo và nét độc đáo của các nghệ sĩ Đông Nam á.Nghệ thuật điêu khắc Đông Nam á được thể hiện chủ yếu ở hai loại:tượng tròn và phù điêu.Tất cả hoà quyện với kiến trúc,tạo nên những di tích lịch sử-văn hoá nổi tiếng không chỉ của Đông Nam á,mà của cả loài người.