Ôn tập: VỘI VÀNG
- Xuân Diệu-

I. TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
1. Tác giả:
- Xuân Diệu (1916 – 1985), có bút danh là Trảo Nha.
- Ông là nghệ sĩ lớn, nhà văn hóa lớn có sức sáng tạo
mãnh liệt, bền bỉ và sự nghiệp văn học phong phú.
- Trước CM: “Nhà thơ mới nhất trong tất cả các nhà thơ
mới” ( Hoài Thanh)
- Sau CM là một trong những nhà thơ hàng đầu của thơ ca
hiện đại
- lao động sáng tạo nghệ thuật cần cù, sự nghiệp VH phong
phú đa dạng
-Ông là nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình, nhà dịch thơ,
nhà bình thơ, nhà văn hóa lớn của Việt nam thế kỉ XX

2. Tác phẩm:
* Xuất xứ: Rút từ tập “Thơ thơ” (1938), tập thơ đầu tay
cũng là tập thơ khẳng định vị trí của Xuân Diệu – thi sĩ
“mới nhất trong các nhà thơ mới”.
* Bố cục: gồm ba phần
- Đoạn một (13 câu đầu): bộc lộ tình yêu cuộc sống
trần thế tha thiết.
- Đoạn hai (câu 14 đến câu 29): nỗi băn khoăn về sự
ngắn ngủi của kiếp người, trước sự trôi qua nhanh
chóng của thời gian.
- Đoạn ba (còn lại): lời giục giã cuống quýt, vội vàng
để tận hưởng những giây phút tuổi xuân của mình giữa
mùa xuân của cuộc đời, của vũ trụ.

II. GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

1. Đoạn 1: Khát vọng không tưởng của nhà thơ.
- Niềm ước muốn kì lạ, táo bạo, liều lĩnh:
+ tắt nắng -> giữ lại màu sắc
+ buộc gió-> giữ lại hương thơm
=> Đây là ước muốn kì lạ, táo bạo của nhà thơ, là
ước muốn trái ngược với quy luật của tự nhiên,
đoạt quyền của tạo hoá muốn chế ngự cả đất trời
để giữ lại hương thơm và màu sắc. Thực chất là
sợ thời gian trôi chảy, muốn níu kéo thời gian,
muốn tận hưởng mãi hương vị của cuộc sống,
muốn bất tử hóa cái đẹp.
=> Hiểu rộng ra là khao khát muốn được lưu giữu
khoảnh khắc hiện tại bằng cách chặn đứng bước
đi của thời gian.

- Nghệ thuật:
+ Thể thơ ngũ ngôn ngắn gọn, rõ ràng như lời
khẳng định, cố nén cảm xúc và ý tưởng.
+ Điệp ngữ: Tôi muốn / tôi muốn gợi một cái tôi cá
nhân khao khát giao cảm và yêu đời đến tha thiết.
- Điệp từ “đừng”: giống như một lời cầu xin khẩn
thiết vì quyền năng của tạo hóa mạnh mẽ quá, tạo
hóa hãy dừng lại quyền năng vô biên để cuộc sống
mãi mãi tươi đẹp như giây phút hiện tại.
=> XD vừa giống một vị chỉ huy đầy ngông cuồng
táo bạo, vừa giống một đứa trẻ ngây thơ hồn
nhiên.Mục đích duy nhất là chặn bước đi của thời
gian để giữ lại khoảnh khắc hiện tại. => Tình yêu
cuộc sống tha thiết

2. Đoạn 2: Cảm nhận về khung cảnh mùa xuân - thiên
đường trên mặt đất.
- Hình ảnh thiên nhiên:
+ Khu vườn xuân được mở ra với liên tiếp những hình ảnh
phong phú, ngồn ngộn bằng rất nhiều hình ảnh, tạo vật:
. ong bướm
. Hoa lá
. Yến anh
. Ánh sáng...
=> XD đã nhìn thiên nhiên mùa xuân bằng cặp mắt xanh
non và biếc rờn, vạn vật đang ở độ căng tràn, non tơ, mĩ
miều nhất:
. tuần tháng ngọt ngào như mật- tuần tháng đẹp nhất
. Đồng nội xanh rì – rất rất xanh, bạt ngàn
. Cành tơ – nõn nà
. Khúc tình si- khúc ca say mê, đắm đuối
. Thần vui gõ cửa – niềm vui ngập tràn, kề bên

+ Đó là một khung cảnh thiên nhiên đầy xuân sắc và say
đắm xuân tình:
. Ong bướm - Trong tuần tháng mật yêu đương hạnh phúc.
. Hoa - Trong đồng nội (Hoa chỉ đep nhất khi được khoe
sắc, khoe hương giữa đồng nội xanh rì, giữa cái nền xanh
rì ấy những bông hoa sẽ tươi đẹp nhất)
. Lá – của cành tơ (uyển chuyển mềm mại)
. Yến – anh (chim én chim anh kết thành đôi đang tấu lên
khúc nhạc tình si của hạnh phúc)
. Ánh sáng chớp hàng mi – mang gương mặt của người
đẹp. (Đặc điểm trong thơ XD, các hình ảnh thơ hoặc là biến
thành cặp đôi, hoặc là mang bóng dáng của thanh tân giai
nhân trong con mắt si tình của thi nhân).
=> Tác giả sử dụng nhiều tính ngữ giàu sức gợi => Vườn
xuân đã biến thành khu vườn của tình yêu của hạnh phúc > thi nhân đã biến thành tình nhân say đắm trong khu vườn
mùa xuân tình yêu.

+ Đó là một thiên nhiên mùa xuân hết sức bình dị và thân
quen: Cảnh vật trong thơ XD đều hết sức đời thường, tồn tại
ngay trong cuộc đời trần thế nhưng đã được XD nhìn bằng một
cặp mắt non tơ nên nó trở thành một thiên đường trên mặt đất
Hoài Thanh không sai khi nx: “XD đốt cảnh bồng lai xua ai
nấy về hạ giới”
+ Đó là một mùa xuân độc đáo nồng nàn hơi thở cuộc sống,
tình yêu bởi cách so sánh đầy táo bạo của XD: “Tháng giêng
ngon như một cặp môi gần”
. NT so sánh: so sánh theo phép tương giao, cảm quan tương
ứng theo quan niệm của phương tây
Tháng giêng: tháng khởi đầu mùa xuân, tháng đang ở
độ căng mọng đẹp tươi nhất của mùa xuân.
Cặp môi gần: cặp môi của người thiếu nữ, cặp môi đang
ở độ căng mọng đẹp tươi nhất của tuổi trẻ.
=> So sánh trở nên hợp lí, gợi cảm.=> vẻ đẹp hấp dẫn, mơì gọi

. NT chuyển đổi cảm giác: tháng giêng ngon – chuyển đổi
cảm giác
Tháng giêng là khái niệm vô hình trừu tượng
Ở đây đã trở thành hữu hình, cụ thể: tháng giêng
mà có thê cảm nhận được bằng vị giác -> cảm nhận vẻ
đẹp mùa xuân một cách khái quát hơn. => Quan điểm
thẩm mỹ mới mẻ, tiến bộ.
. Quan điểm mới: Con người là chuẩn điểm của cái đẹp ->
đề cao và tôn vinh con người -> giúp hình dung vẻ đẹp của
thiên nhiên rõ nét hơn.
Khu vườn hiện lên với vẻ đẹp riêng, rất lạ, gây ấn tượng
đối với người đọc.

- Cảm

xúc của nhà thơ:
+ Câu thơ đặc biệt vì dấu chấm ngắt đôi câu thơ thành
hai nửa, hai nửa là diễn tả hai cảm xúc của XD: Sung sướng
và vội vàng.
Dấu chấm câu khép lại phần đầu: niềm say mê, sung
sướng trước vẻ đẹp của đất trời khi vào xuân. Đang sung
sướng nhưng khựng lại, giật mình trước niềm vui ko trọn vẹn
vì nó không vĩnh viễn. -> Chuyển từ niềm sung sướng sang
vội vàng – vội vàng để tận hưởng.
+ Không chờ cái nắng mùa hạ mới tiếc mùa xuân mà
tiếc ngay khi đang ở trong mùa xuân. -> Quan niệm mới mẻ
về thời gian: Thời gian là tuyến tính, một đi không trở lại.
=> Hình ảnh thơ độc đáo, mới mẻ, giọng thơ hối hả
đắm say đã vẽ nên một bức tranh xuân tuyệt đẹp thể hiện
niềm vui sướng rạo rực ngất ngây của hồn thơ XD trước
vườn xuân. “cuộc sống thật tươi đẹp, đó là một thế giới tươi
đẹp, hoan lạc và đáng sống” (XD)

Bài Thanh niên:
Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn
Làm dây da quấn quýt cả mình xuân
Không muốn đi mãi mãi ở vườn trần
Chân hóa rễ để hút mùa dưới đất

2. Quan niệm mơí mẻ về thời gian và nỗi băn khoăn về
sự ngắn ngủi của kiếp người

- Quan niệm về thời gian:
+ Xuân tới - xuân qua
+ Xuân non - xuân già
+ Xuân hết - tôi mất.
+ Lòng rộng - đời chật.
+ Xuân không tuần hoàn – tuổi trẻ chẳng hai lần thắm
lại
+ Còn trời đất – chẳng còn tôi

+ Quan niệm về thời gian tuyến tính, một đi không
trở lại (quan niệm mơí - khác với quan niệm thời
gian tuần hoàn của người xưa) bơỉ vì XD đã gắn
liền thời gian với tuổi trẻ của con người.
. Các cặp từ trái nghĩa: đương tới ><đương qua,
còn non>gian vừa tô đậm sự nhạy cảm của XD: nhận ra sự
chảy trôi mất mát ngay khi vừa bắt đầu.
. Câu thơ như những câu triết lí, khẳng định một sự
thật: từng bước đi của thời gian đang qua và sẽ
không bao giờ trở lại: nghĩa là
=> XD đã ý thức rất rõ về sự chảy trôi của thời gian

+ Cảm nhận đầy bi kịch về sự sống, mỗi khoảnh khắc trôi
qua là một sự mất mát, phai tàn, phôi pha, mòn héo.
. XD nhận thấy sự đối lập giữa cái vô biên của thời gian
vật lí với sự hữu hạn của đời người: lòng tôi rộng ><
lượng đơì chật, không dài thời trẻ; xuân tuần hoàn ><
tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại; còn trơì đất>< chẳng
còn tôi mãi;
.Nhà thơ đã gắn liền mùa xuân của đất trời với tuổi xuân
của con người để rồi thấy nếu tuổi xuân của đời người qua
đi thì sự trở lại của mùa xuân đất trời cũng trở nên vô
nghĩa: xuân hết – tôi mất

- XD cảm thấy tiếc nuối tất cả mọi thứ trong cuộc đời,
thậm chí thành một nỗi xót xa, tuyệt vọng.
+ Nhà thơ dự cảm thấy trước tất cả những chia li, tàn
phai của sự sống:
. Bâng khuâng, tiếc đất trời
. Tháng năm: rớm vị chia phôi
. sông núi: tiễn biệt
. Con gió xinh: hờn vì phải bay đi
. Chim: đứt tiếng reo thi vì sợ độ phai tàn...
+ Nhà thơ thốt lên: “Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ
nữa...” Câu thơ là tiếng than vì sự tiếc nuối vạn vật
đang tan rã chia lìa. Thán từ “ôi” và điệp ngữ chẳng bao
giờ bộc lộ một trạng thái tuyệt vọng, xót xa của nhà thơ
trước bước đi vội vã của thời gian.

=> Nếu người xưa lấy sinh mệnh vũ trụ để đo dòng
chảy của thời gian thì XD lại dùng sinh mệnh của
cá thể, những khoảnh khắc ngắn ngủi của đời
người và tuổi trẻ để đong đếm tháng năm. Và càng
nhận thức tỉnh táo về đời người ngắn ngủi, tuổi trẻ
một đi không trở lại thì nhà thơ càng cảm thấy bi
kịch, hoài nghi, chán nản. Đây có thể nói là một
quan niệm hết sức mới mẻ về thời gian và mang
đầy tính nhân văn, quan niệm này chỉ có thể có
được ở một con người luôn trân trọng và nâng niu
cuộc sống, người luôn yêu đời, yêu sống đén
cuồng nhiệt.

3. Lời giục giã cuống quýt vội
vàng để tận hưởng tuổi xuân
của mình...
C 31-39

- Câu thơ đầu: “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả
chiều hôm” : Muốn níu kéo thời gian nhưng
không được. Vậy chỉ còn một cách là hãy sống
cao độ giây phút của tuổi xuân. Nhà thơ như giục
giã chính bản thân tận hưởng cuộc sống: hãy mau
lên, vội vàng lên, gấp gáp lên, hãy vượt qua thời
gian mà sống, mà cống hiến. Bởi giờ đây vẫn trẻ
trung, vẫn đủ sức sống cống hiến tuổi xuân cho
cuộc đời.

- Điệp ngữ “Ta muốn”
 chuyển từ cái tôi cá nhân sang cái ta mang ý nghĩa tình
cảm chung, có tính phổ quát ( không chỉ là nhà thơ mà tất cả
mọi người)
- Các động từ mạnh kết hợp với nghệ thuật tăng tiến (ôm,
riết, say, thâu, hôn, cắn) và một chuỗi câu được lặp lại:
- Ta muốn – ôm – sự sống mơn mởn
- Riết – mây đưa, gió lượn
- Say – cánh bướm, tình yêu
- Thâu – hôn nhiều
- Cắn – xuân hồng
- Cho: Chếnh choáng
Đã đầy
No nê.

+ Từ chỉ mức độ: Chếnh choáng…đã đầy…no nê…
+Điệp từ: và...và...và; cho...cho...cho.
-> Tình cảm ngày càng mãnh liệt, cuồng nhiệt của
chủ thể trữ tình.
Hàng loạt các hình ảnh thơ tươi mới, đầy sức sống :
sự sống mơn mởn; mây đưa, gió lượn; cánh bướm –
tình yêu; cái hôn nhiều; non nước, cỏ cây…
-> Hãy sống vội vàng, ra sức tận hưởng tuổi trẻ, mùa
xuân, tình yêu, những gì mà cuộc đời ban tặng thật
hết mình; Bộc lộ sự ham hố, say mê, vồ vập, yêu
đời, khao khát hòa nhập của tác giả với thiên nhiên
và tình yêu tuổi trẻ.

- Câu thơ cuối là đỉnh điểm của cảm xúc:
“Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi”
-> sự kết hợp giữa cái trừu tượng, thanh cao (xuân
hồng) với cái cụ thể, bình thường “cắn”: đem lại sự
bất ngờ, sáng tạo, thú vị.=> câu thơ thể hiện tình yêu
mãnh liệt cháy bỏng với mùa xuân
-> Sống vội vàng, cuống quít không có nghĩa là ích
kỷ, tầm thường, thụ động, mà đó là cách sống biết
cống hiến, biết hưởng thụ. Quan niệm nhân sinh của
thi sĩ.

5. Tổng kết
1. Về nội dung:
Quan niệm nhân sinh, quan niệm thẩm mĩ mới
mẻ của Xuân Diệu – nghệ sĩ của niềm khát khao
giao cảm với đời.

2. Về nghệ thuật:

- Sự kết hợp giữa mạch cảm xúc và mạch luận
lí.
- Cách nhìn cách cảm mới và những sáng tạo độc
đáo về hình ảnh thơ.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

Viết đoạn văn ngắn (5 đến 7 dòng) bày tỏ
suy nghĩ về hiện tượng một bộ phận giới trẻ
có lối sống gấp, sống ích kỉ trong cuộc sống
hôm nay.

ĐÁP ÁN
Từ triết lí sống khao khát giao cảm với đời của
nhà thơ Xuân Diệu, thí sinh bày tỏ suy nghĩ về
một hiện tượng xấu của một bộ phận giới trẻ hiện
nay, đó là sống gấp, sống ích kỉ. Cần trả lời các
câu hỏi : sống gấp, sống ích kỉ là gì ? Hậu quả
của lối sống đó ? Nguyên nhân và biện pháp khắc
phục ?

Quiz
Click the Quiz button to edit this object