BÀI 5: HỆ QUẢ ĐỊA LÍ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH CỦA TRÁI ĐẤT

Mục tiêu:

- Phân tích (kết hợp sử dụng hình vẽ, lược đồ) được hệ quả địa lí các chuyển động chính của Trái Đất: chuyển động tự quay (sự luân phiên ngày đêm, giờ trên Trái Đất); chuyển động quanh Mặt Trời (các mùa trong năm, ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ).

- Liên hệ được thực tế địa phương về các mùa trong năm và chênh lệch thời gian ngày đêm.
DỌN SẠCH

ĐẠI DƯƠNG

_Khởi động_
1

2

3

4

Hãy chọn vào số ký hiệu đồ vật cần dọn và đặt tên cho hệ quả địa lí các chuyển động chính của Trái Đất tương ứng với bức tranh mà em nhìn thấy?

_Khởi động_
Sự luân phiên ngày đêm

_Khởi động_

QUAY LẠI
Các mùa trong năm

_Khởi động_

QUAY LẠI
Giờ trên Trái Đất

_Khởi động_

QUAY LẠI
Ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ

_Khởi động_

QUAY LẠI
NỘI DUNG BÀI HỌC
02

01

_Trái Đất có hai chuyển động chính là chuyển động tự quay quanh trục và chuyển động quay quanh Mặt Trời. Hai chuyển động này diễn ra đồng thời và sinh ra những hệ quả. Vậy đó là những hệ quả nào?_

Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_Khởi động_
_a) Sự luân phiên ngày đêm_

_b) Giờ trên Trái Đất_

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

_Hình thành _

_kiến thức_
1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

1+3

2+4

- Đặc điểm chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất?

- Tại sao có sự luân phiên ngày đêm?

- Nếu Trái Đất chỉ chuyển động quanh Mặt Trời mà không tự quay quanh trục thì hiện tượng ngày đêm sẽ diễn ra như thế nào?

- Tại sao địa điểm nằm trên kinh tuyến khác nhau có giờ địa phương khác nhau?

- Nước nào có cùng giờ với Việt Nam?

_a) Sự luân phiên ngày đêm_

_b) Giờ trên Trái Đất _

_Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng_

_ngày đêm trên Trái Đất_

_Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất_

_Hình thành _

_kiến thức_

HĐ NHÓM 10 phút
1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

- Trái Đất hình khối cầu, được Mặt Trời chiếu sáng một nửa  ngày và đêm.

- Trái Đất tự quay quanh trục

 hiện tượng ngày đêm luân phiên.

_a) Sự luân phiên ngày đêm_

_Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng_

_ngày đêm trên Trái Đất_

_Hình thành _

_kiến thức_
Video
1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

- Giờ địa phương: Các địa điểm thuộc các kinh tuyến khác nhau sẽ có giờ khác nhau.

- Giờ múi: Các địa phương nằm trong cùng một múi giờ sẽ thống nhất có một giờ (mỗi múi giờ là 15 độ kinh tuyến - Trái Đất chia thành 24 múi giờ)

- Giờ quốc tế (giờ GMT): Giờ múi số 0.

- Đường chuyển ngày quốc tế: Người ta quy định lấy kinh tuyến 180o đi qua giữa múi giờ số 12 ở Thái Bình Dương làm đường chuyển ngày quốc tế.

_b) Giờ trên Trái Đất _

_Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất_

_Hình thành _

_kiến thức_
Video
2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_b) Các mùa trong năm_

_a) Ngày đêm dài ngắn khác nhau_

_Hình thành _

_kiến thức_
1+3

2+4

- Mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời?

- Giải thích hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau ở hai bán cầu?

- Hiện tượng mùa diễn ra ở bán cầu Bắc?

_a) Ngày đêm dài ngắn khác nhau_

_b) Các mùa trong năm_

_Hình 5.3. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các mùa ở bán cầu Bắc_

_Hình 5.4. Hiện tượng ngày và đêm vào các ngày 22-6 và ngày 22-12_

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_Hình thành _

_kiến thức_

HĐ NHÓM 10 phút
- Các địa điểm có hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ.

- Ngày 21-3 và 23-9: độ dài ngày, đêm bằng nhau.

_a) Ngày đêm dài ngắn khác nhau_

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_Hình 5.4. Hiện tượng ngày và đêm vào các ngày 22-6 và ngày 22-12_

- Xích đạo: độ dài ngày, đêm luôn bằng nhau.

- Càng xa Xích đạo: chênh lệch thời gian giữa ngày, đêm càng lớn.

- Hai cực: sáu tháng ngày, sáu tháng đêm.

_Hình thành _

_kiến thức_
Mùa là gì?

Mùa là khoảng thời gian trong một năm có những đặc điểm riêng về thời tiết, khí hậu và độ dài ngày đêm.

_b) Các mùa trong năm_

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_Hình thành _

_kiến thức_
Biểu hiện mùa

Ngược nhau giữa bán cầu Bắc và bán cầu Nam.

Bốn mùa rõ nhất ở vùng ôn đới.

Vùng nhiệt đới có hai mùa nhưng không rõ rệt.

Vùng hàn đới chỉ có một mùa đông lạnh kéo dài.

_b) Các mùa trong năm_

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_Hình thành _

_kiến thức_
CÁC MÙA Ở BÁN CẦU BẮC

(THEO DƯƠNG LỊCH)

Mùa xuân: 21/3 - 22/6

Mùa đông: 22/12 - 21/3

Mùa thu: 23/9 - 22/12

Mùa hạ: 22/6 - 23/9
Nguyên nhân

Do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với hướng trục không thay đổi và nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66o33'  góc chiếu của tia sáng mặt trời và thời gian tiếp nhận ánh sáng mặt trời thay đổi trong năm.

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

_b) Các mùa trong năm_

_Hình thành _

_kiến thức_
Video
_Luyện tập_
Câu hỏi 1: Ngày và giờ ở Mê-hi-cô là bao nhiêu khi Việt Nam là 7 giờ sáng ngày 1-1-2022?

_Luyện tập_

Đáp án: 18 giờ ngày 31-12-2021
Câu hỏi 2: Hiện tượng chênh lệch độ dài ngày, đêm diễn ra như thế nào ở các vùng nhiệt đới, ôn đới và hàn đới?

_Luyện tập_
Vùng

Chênh lệch độ dài ngày đêm
Nhiệt đới

Từ Xích đạo  23o27' của mỗi bán cầu: ít có sự chênh lệch ngày và đêm.
Ôn đới

Từ 23o27'  66o33' của mỗi bán cầu: sự chênh lệch ngày đêm ngày càng lớn.
Hàn đới

Từ 66o33' về phía hai cực của mỗi bán cầu: sự chênh lệch ngày đêm rất lớn; Tại cực có hiện tượng ngày hoặc đêm địa cực.
Câu hỏi 3: Hãy cho biết nguyên nhân sinh ra mùa trên Trái Đất. Hiện tượng mùa khác nhau như thế nào ở các vùng nhiệt đới, ôn đới và hàn đới?

_Luyện tập_

Hiện tượng mùa:

Ngược nhau giữa bán cầu Bắc và bán cầu Nam.

Bốn mùa rõ nhất ở vùng ôn đới.

Vùng nhiệt đới có hai mùa nhưng không rõ rệt.

Vùng hàn đới chỉ có một mùa đông lạnh kéo dài.

Nguyên nhân:

Do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với hướng trục không thay đổi và nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66o33'

 góc chiếu của tia sáng mặt trời và thời gian tiếp nhận ánh sáng mặt trời thay đổi trong năm.
Thời gian:

Địa điểm:
_Luyện tập_

Câu 1. Nguyên nhân nào sau đây sinh ra hiện tượng luân phiên ngày đêm trên Trái Đất?

A. Trái Đất tự quay quanh Mặt Trời.

B. Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục.

C. Trái Đất tự quay quanh trục.

D. Trái Đất hình cầu.

Rung chuông vàng
_Luyện tập_

Câu 2. Kinh tuyến nào sau đây được lấy làm đường chuyển ngày quốc tế?

A. 0o B. 120o.

C. 180o. D. 150o.

Rung chuông vàng
_Luyện tập_

Rung chuông vàng

Câu 3. Việt Nam thuộc múi giờ số mấy?

A. 4. B. 5.

C. 6. D. 7.
_Luyện tập_

Rung chuông vàng

Câu 4. Vùng nào sau đây của nước ta có 4 mùa rõ rệt nhất?

A. Tây Nguyên. B. Trung du và miền núi Bắc Bộ.

C. Đông Nam Bộ. D. Đồng bằng sông Cửu Long.
_Luyện tập_

Rung chuông vàng

Câu 5. Một trận bóng đá diễn ra tại Niu-ooc (múi giờ số 19) lúc 15h00 ngày 30/6/2022. Hỏi người dân Việt Nam xem trực tiếp trận bóng đó lúc mấy giờ, ngày nào?

A. 3 giờ ngày 01/7/2022. B. 15 giờ ngày 01/7/2022.

C. 3 giờ ngày 30/6/2022. D. 15 giờ ngày 29/6/2022.
* Câu hỏi 1: Giải thích tại sao người hâm mộ bóng đá ở Việt Nam, muốn theo dõi trực tiếp các trận bóng của giải ngoại hạng Anh thường phải thức đêm để xem, trong khi thực tế các trận bóng bên Anh thường được bắt đầu vào buổi chiều?

* Câu hỏi 2: Giải thích câu tục ngữ:

_Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,_

_Ngày tháng mười chưa cười đã tối._

Câu tục ngữ đó đúng với những khu vực nào trên Trái Đất?

_Vận dụng_
- Học bài cũ, trả lời câu hỏi SGK.

- Hoàn thành câu hỏi phần vận dụng.

- Chuẩn bị bài mới: Bài 6. Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng.

Nội dung:

+ Thạch quyển.

+ Thuyết kiến tạo mảng.

_Hướng dẫn tự học_