- Thuộc sân khấu kịch hát
dân gian, sản phẩm nghệ
thuật của nông thôn các tỉnh
đồng bằng Bắc Bộ.
- Nghệ thuật chèo là nghệ
thuật tổng hợp giữa:
+ Kịch bản
+ Lời hát
+ Âm nhạc
+ Động tác múa

- Phần quan trọng nhất
của một vở chèo là kịch
bản (tích chèo).
- Mỗi vở chèo thường có
một hoặc một vài cảnh
đặc sắc.

Vở chèo “Lưu Bình- Dương Lễ”

Trích đoạn “Thị Màu lên chùa” (“Quan âm Thị Kính”)

Trích đoạn “Tuần Ti- Đào Huế” (“Chu Mãi Thần”)

- Đạo cụ quan trọng nhất của chèo là
chiếc quạt

- Nhạc cụ chèo:

Sáo
Nhị
Trống

* Tóm tắt:

Kim Nham - ngụ học ở Tràng An, được viên huyện Tể
gả con gái là Xuý Vân.

Xuý Vân là cô gái đảm đang, khéo léo, luôn mơ ước mái
ấm gia đình “chồng cày vợ cấy”

Kim Nham lên Tràng An “dùi mài kinh sử”, để Xuý Vân
trong cảnh cô đơn. Gã nhà giàu Trần Phương lợi dụng
dụ dỗ Xuý Vân.

Trần Phương xui Xuý Vân giả dại để được Kim Nham trả
tự do. Nhưng sau đó hắn đã bở rơi nàng. Xuý Vân trở
thành điên thật. Vì bế tắc, nàng đã nhảy xuống sông tự
vẫn.

Kể về việc Xuý Vân giả
dại buộc Kim Nham phải
trả nàng về nhà, để đi
theo Trần Phương.

a. Qua lời nói lệch, vỉa
Đau thiết thiệt van,
Than cùng bà Nguyệt.
Đánh cho lê liệt,
Chết mệt con đồng.
Bắt đò sang sông,
Bớ đò, bớ đò.
Tôi kêu đò, đò nọ không thưa
Tôi càng chờ càng đợi, càng trưa chuyến đò.

a. Qua lời nói lệch, vỉa
Đau thiết thiệt van,
Than cùng bà Nguyệt.
Đánh cho lê liệt,
Chết mệt con đồng.
Bắt đò sang sông,
Bớ đò, bớ đò.
Tôi kêu đò, đò nọ không
thưa
Tôi càng chờ càng đợi,
càng trưa chuyến đò.

- Cất tiếng thở than
cùng bà Nguyệt- người
se duyên vợ chồng.
- Tiếng gọi đò tha thiết:
+ hình ảnh ẩn dụ:
chuyến đò nhân duyên
+ hình ảnh cô gái càng
chờ đợi, con đò càng
không tới cụ thể hoá sự
bẽ bàng, lỡ dở của Xuý
Vân.
Tâm trạng đau khổ vì mối
tơ duyên, thiết tha với
hạnh phúc nhưng vô vọng.

b. Qua lời hát quá giang
Nên tôi phải luỵ đò
Cách con sông nên tôi phải luỵ đò
Bởi ông trời tối, phải luỵ cô bán hàng
Chả nên gia thất thì về
Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn cười
Tôi chắp tay lạy bạn đừng cười
Tôi không trăng gió lại gặp người gió trăng
Gió trăng thời mặc gió trăng
Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên”

b. Qua lời hát quá giang
Nên tôi phải luỵ đò
Cách con sông nên tôi phải luỵ đò
Bởi ông trời tối, phải luỵ cô bán
hàng
Chả nên gia thất thì về
Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn
cười
Tôi chắp tay lạy bạn đừng cười
Tôi không trăng gió lại gặp người gió
trăng
Gió trăng thời mặc gió trăng
Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên”

Thể hiện tâm trạng đầy
mâu thuẫn, bối rối của
Xuý Vân:
+ muốn bỏ Kim Nham
để đi theo tình cảm riêng
nhưng lại sợ mọi người
chê cười.
+ đi theo Trần Phương
nhưng lại khuyên người
người ta giữ lấy đạo
hằng.

=> Mâu thuẫn giữa tình cảm thực, khát vọng được giải
phóng với ý thức về đạo đức của người phụ nữ trong
XHPK.

c. Qua lời hát điệu con gà rừng
Con gà
gà rừng
rừng ăn
ănlẫn
lẫnvới
vớicông
công
Đắng
Đắng cay
cay chẳng
chẳngcó
cóchịu
chịuđược,
được,ức
ức
Mà để
để láng
láng giềng
giềngai
aihay?
hay?
Bông
Bông bông
bông dắt,
dắt,bông
bôngbông
bôngdíu
díu
Xa
Xa xa
xa lắc,
lắc, xa
xa xa
xa líu
líu
Láng
Láng giềng
giềng ai
ai hay,
hay,ức
ứcbởi
bởixuân
xuânhuyên
huyên
Chờ
Chờ cho
cho bông
bônglúc
lúcchín
chínvàng
vàng
Để
Để anh
anh đi
đi gặt,
gặt, để
đểnàng
nàngmang
mangcơm
cơm
Bông bông dắt, bông bông díu
Bông bông dắt, bông bông díu
Xa xa lắc, xa xa líu
Xa xa lắc, xa xa líu
Láng giềng ai hay, ức bởi xuân huyên
Láng giềng ai hay, ức bởi xuân huyên

c. Qua lời hát điệu con gà rừng
- “Gà rừng ăn lẫn với công” -> hình
ảnh ẩn dụ cho sự không hoà hợp
giữa hai vợ chồng.
- Câu hát dồn dập, ngắt đoạn ngắn, mạnh.
- Điệp ngữ, điệp câu.
-> Nỗi ấm ức, đau khổ khi thấy mình lạc lõng, vô
nghĩa trong gia đình Kim Nham.
Khát vọng được vượt thoát nhưng không nhận được
sự đồng cảm từ gia đình, cộng đồng.

- Mâu thuẫn giữa khát vọng và

thực tế:

Khát vọng
Có một gia đình đầm ấm, cùng nhau
lao động, sẻ chia ngọt bùi

Thực tế
Kim Nham mải mê giấc mộng công
danh, để nàng trong cô đơn.

Tâm trạng bi kịch.

d. Qua lời hát sắp
Con cá rô nằm vũng chân trâu
Để cho năm bảy cần câu châu vào!
- Hình ảnh ẩn dụ, gợi không gian sống cạn hẹp và
đầy bất trắc.
-> Xã hội phong kiến với những luật tục trói buộc
người phụ nữ.
-> Tâm trạng bế tắc, cô đơn.

=> Nh÷ng h×nh ¶nh ng­îc ®êi , trí trªu.

ThÓ hiÖn:

H×nh ¶nh x· héi víi nh÷ng sù ®iªn
®¶o, ®óng sai, thùc gi¶ lÉn lén.
T©m tr¹ng rèi bêi, ®au khæ, mÊt ph­¬ng h­
íng.

Gi¶ ®iªn

§Ó v­ît tho¸t khái sù rµng buéc cña lÔ
gi¸o phong kiÕn.
§Ó v­¬n tíi nh÷ng ­íc m¬, kh¸t väng
riªng t­.

* Lêi h¸t ng­îc:

...Chuét

®Ëu cµnh rµo, muçi Êp c¸nh d¬i,

¤ng Bôt kia bÎ cæ con nai,
C¸i trøng gµ mµ tha con qu¹ lªn ngåi trªn c©y.
ë trong ®×nh cã c¸i khua, c¸i nh«i,
ë trong nãn cã c¸i kÌo , c¸i cét,
ë d­íi s«ng cã c¸i phè b¸n b¸t,
Lªn trªn biÓn ta ®èn gç lµm nhµ,
Con v©m kia Êp trøng ba ba,
C­ìi con gµ mµ ®i ®¸nh giÆc!

2. Tình cảnh đáng thương của Xuý Vân.
- Cuộc hôn nhân với Kim Nham là do cha
mẹ sắp đặt vội vàng, hoàn toàn không có
tình yêu.
- Mơ ước làm người vợ tốt, với ước mơ gia
đình đầm ấm hạnh phúc >< mộng công
danh của Kim Nham --> Bi kịch.
- Gặp Trần Phương, tưởng gặp được tri kỷ,
tìm được tình yêu, hạnh phúc, nhưng lại bị phụ
tình.
- Chết một cách đáng thương.

=> Tình trạng đau khổ, bế tắc, bi kịch của Xuý Vân có
nguyên nhân từ xã hội:
+ Chế độ hôn nhân: “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”.
+ Quan niệm “tam tòng”, không có chỗ cho một Xuý
Vân tự do “tháo cũi sổ lồng”, tự do yêu đương để được
hưởng hạnh phúc.
=> Thái độ của tác giả dân gian: Cảm thông cho Xuý Vân
-> Cách nhìn nhận, đánh giá con người mang tính nhân
đạo sâu sắc.

3 . Nghệ thuật diễn tả tâm trạng
- Diễn tả hoàn cảnh lỡ làng, bẽ bàng của Xuý Vân
bằng tiếng gọi đò tha thiết + lời than thở ở đầu
tác phẩm.
- Những câu hát giàu hình ảnh, nhiều ngụ ý, thể
hiện tâm trạng đầy bối rối, mâu thuẫn.
- Sự đan cài giữa những câu hát tỉnh và những câu
hát dại, đặc biệt là những câu hát ngược.
=> chân dung Xuý Vân đau khổ, bi kịch.

III .

Tæng KÕt:

*
1. NghÖ thuËt:

Qua nh÷ng h×nh ¶nh Èn dô khi th× kÝn ®¸o,
khi th× bãng bÈy vµ c¸c ®iÖu h¸t chÌo phong phó
®· béc lé sèng ®éng t©m tr¹ng rèi bêi ®Çy bi kÞch
cña nh©n vËt.

2. Néi dung

Ph¶n ¸nh sè phËn ®au khæ cña ng­êi phô n÷ trong x· héi
phong kiÕn.
=> Tè c¸o x· héi phong kiÕn suy tµn.
Kh¸t väng cña ng­êi phô n÷ vÒ t×nh yªu, h¹nh phóc løa
®«i.

Bµi tËp n©ng cao
Em thÊy chÌo kh¸c ca kÞch c¶i l­¬ng, tuång, ca
kÞch hiÖn ®¹i nh­thÕ nµo?

So s¸nh ba thÓ lo¹i: chÌo, tuång, c¶i l­¬ng:
* Gièng nhau:
- ThÓ lo¹i kÞch h¸t.

- Cã tÝch truyÖn.
- KÕt hîp kÞch b¶n víi diÔn xuÊt.
- Nãi vÒ c¶nh sinh ho¹t vµ ®iÓn h×nh con ng­
êi ViÖt Nam.

So s¸nh 3 thÓ lo¹i: ChÌo,tuång, c¶i l­¬ng.
* Kh¸c nhau:
Thể loại
ChÌo
2
Đ so s¸nh
Thêi gian ra ®êi Thế kỉ X - XI
Nguồn gốc
Vïng miÒn

Tuång
Thế kỉ XIII

Nguồn gốc Ảnh h­ëng cña
bản địa
kinh kịch (TQ)
B¾c bé, B¾c
Trung Bé

Nam Bé, Nam
Trung bé

C¶i l­¬ng
ThÕ kỉ XIX - XX
Du nhËp tõ TQ

Nam bé, Nam
Trung Bé

Ngoµi ra cßn kh¸c nhau vÒ trang phôc, lµn ®iÖu, biÓu diÔn...