1
NGỮ VĂN 7
Giáo viên: ĐINH QUANG THANH
Trường THCS LÊ QUÝ ĐÔN
2
Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
- HOÀI THANH-
Ngữ văn 7- Tiết 93+94:
3
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG

1/ Tác giả:
- Hoài Thanh (1909 – 1982)
- Quê: Nghệ An.
- Là nhà phê bình văn học xuất sắc.
- Năm 2000 được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT.
- Tác phẩm nổi tiếng: Thi nhân Việt Nam-1942.
2/ Tác phẩm:
*Xuất xứ:
Trình bày hiểu biết của em về tác giả Hoài Thanh?
- viết năm 1936, in trong “Bình luận văn chương” (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998)
- Bài “Ý nghĩa văn chương” có lần đổi in lại đã đổi nhan đề thành “Ý nghĩa và công dụng của văn chương”
Cho biết xuất xứ, thể loại, PTBĐ, vấn đề nghị luận của văn bản?
* Vấn đề nghị luận:
* Bố cục: 3 phần
Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
Mạch văn bản: Đi từ nguồn gốc đến nhiệm vụ, công dụng, cuối cùng là khẳng định giá trị của văn chương.
* Kiểu văn bản:
Nghị luận
Đ2:Tiếp theo quá đáng: Ý nghĩa, công dụng của văn chương
Đ1:Từ đầu  muôn loài: Nguồn gốc của văn chương.
Ý nghĩa văn chương
Đ3 : Đoạn còn lại: Giá trị của văn chương.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
“Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài. (...)”
1/ Nguồn gốc cốt yếu của văn chương:
Theo Hoài Thanh, nguồn gốc cốt yếu của văn chương là gì? Hãy chú ý đến nghĩa của hai từ cốt yếu và đọc kĩ bốn dòng đầu của văn bản để tìm ý trả lời?
cốt yếu: vấn đề quan trọng nhất
Nguồn gốc cốt yếu của
là lòng thương
muôn vật, muôn loài
người và rộng ra thương cả
văn chương
Đúng nhưng chưa toàn diện, văn chương còn có nguồn gốc từ thực tế lao động, đấu tranh bảo vệ đất nước, văn hóa (nghi lễ, tôn giáo, trò chơi, giải trí, mua vui) ....
Theo em, quan niệm này đã đúng, đã toàn diện chưa? Còn có quan niệm nào khác?
7
“(Dẫn chứng) Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hoà nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết.
(Lí lẽ) Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
(Lí lẽ) Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa.
(Luận điểm) Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài. [...]”
Để làm nổi bật luận điểm ”Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài” Tác giả đưa ra lí lẽ và dẫn chứng nào ?
Nhận xét gì về cách vào đề của tác giả? Nêu tác dụng của cách vào đề và nhận xét về cách lập luận ở phần văn bản này?
1. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
- Dẫn chứng: “một thi sĩ…chân mình.”
- Lí lẽ: “Câu chuyện…ý nghĩa”
→ Khẳng định tính nhân văn của câu chuyện.
Luận điểm: “Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài.”
→ Quan niệm đúng đắn và sâu sắc, chưa toàn diện.
→ Vào đề bất ngờ, tự nhiên hấp dẫn và xúc động, dẫn dắt vấn đề theo lối quy nạp.
9
- Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
 Văn chương còn bắt nguồn từ cuộc sống lao động.
- Trâu ơi, ta bảo trâu này.
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta.
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.
O du kích (Tố Hữu)
 Văn chương bắt nguồn từ thực tế đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, chống giặc ngoại xâm.
Thánh Gióng
 Văn chương bắt nguồn từ đời sống văn hoá, lễ hội, trò chơi...
12
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
“ Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương còn sáng tạo ra sự sống.(...)”
hình dung
sáng tạo
của sự sống
ra sự sống
- Ý 1: Cuộc sống của con người, của xã hội vốn muôn hình vạn trạng, văn chương có nhiệm vụ phản ánh cuộc sống đó.
Để làm rõ hơn nguồn gốc, tình cảm nhân ái của văn chương, Hoài Thanh nêu tiếp một nhận định về vai trò tình cảm trong sáng tạo văn chương. Trong văn bản, đó là lời văn nào? con hiểu nhận định này ra sao?
Hãy tìm một số tác phẩm để chứng minh cho quan niệm văn chương nhân ái của hoài Thanh?
13
“Vụt qua mặt trận, đạn bay vèo vèo”. ( Lượm - Tố Hữu)
“Trên đồng cạn....”
(Ca dao )
→ Phản ánh cuộc sống chiến đấu.
→ Phản ánh cuộc sống lao động.
- Ý 1: Văn chương có nhiệm vụ phản ánh cuộc sống thiên nhiên muôn hình vạn trạng.
14
“ Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương còn sáng tạo ra sự sống.(...)”
sáng tạo
ra sự sống
- Ý 2: Văn chương dựng lên những hình ảnh, đưa ra những ý tưởng mà cuộc sống hiện tại chưa có để mọi người phấn đấu xây dựng, biến chúng thành hiện thực tương lai tốt đep.
Truyện “Thạch Sanh”
Truyện “ Cây bút thần”
 Phản ánh ước mơ công lý, cải tạo hiện thực xã hội, sự công bằng cho người lao động của người xưa.
16
Vậy thì, hoặc hình dung sự sống, hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của văn chương đều là tình cảm, là lòng vị tha. ( Luận điểm) Và vì thế, công dụng của văn chương cũng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha.
(Dẫn chứng) Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là các chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
(Lí lẽ) Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có; cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở lên thâm trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần.
(Dẫn chứng) Có kẻ nói từ khi các ca sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề tài ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối ấy nghe mới hay. Lời ấy tưởng không có gì quá đáng.
(Lí lẽ)[…] Nếu trong pho lịch sử loài người xóa các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xóa hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn đến bực nào!...
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có
Văn chương làm cho ta biết vui, buồn, hờn, giận vì những chuyện không đâu, những người không quen biết.
Văn chương làm cho đời sống thêm phong phú.
Nỗi lo nước thương nhà như Bác Hồ trong bài “Cảnh khuya”.
Nỗi thương cảm khát vọng cao cả như Đỗ Phủ trong bài “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”.
Tình cảm sâu sắc và cao cả, tình bạn đậm đà chân thật như Nguyễn Khuyến trong bài thơ: “ Bạn đến chơi nhà’’.
17
Văn chương luyện những tình cảm ta sẵn có
* Tình yêu ông bà, cha, mẹ… là những tình cảm sẵn có, văn chương nhắc nhở ta tình cảm đối với ông bà, cha, mẹ… Văn chương giáo dục lòng biết ơn đối với con người.

* Văn chương giúp chúng ta thêm yêu cái đẹp, yêu thiên nhiên đất nước… giúp ta biết phân biệt phải - trái, xấu- tốt…
18
3. Giá trị của văn chương
(Lí lẽ) Nếu trong pho lịch sử loài người xóa các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xóa hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!...
19
 Văn chương có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử nhân loại. Lưu giữ lại dấu vết, lịch sử văn hóa của loài người
Em hiểu gì về câu nói này?
⇒ Văn chương giúp con người có đời sống tinh thần phong phú, giúp khơi gợi ở con người tình cảm, cảm xúc chân thật
1/ Nghệ thuật.
Diễn đạt bằng lời văn giản dị, giàu hình ảnh, cảm xúc.
- Có luận điểm rõ ràng, luận chứng minh bạch và đầy đủ thuyết phục, cách dẫn chứng đa dạng.
2/ Ý nghĩa văn bản.
Văn bản thể hiện quan niệm sâu sắc của nhà văn về nguồn gốc, công dụng của văn chương.
TỔNG KẾT
* Ghi nhớ (Sgk/63)
TRỌNG TÂM- Ý NGHĨA CỦA VĂN CHƯƠNG
21
TÌM HIỂU CHUNG
1/ Tác giả:- Hoài Thanh (1909 – 1982), quê Nghệ An. Ông là nhà phê bình văn học xuất sắc. Năm 2000 được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT. Tác phẩm nổi tiếng “Thi nhân Việt Nam”-1942.
2/ Tác phẩm
*Xuất xứ: viết năm 1936, in trong “Bình luận văn chương” (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998)
*Kiểu bài: NLVH PTBĐ: nghị luận
*Vấn đề nghị luận: Ý nghĩa của văn chương
*Bố cục: 3 phần
Mạch văn bản: Đi từ nguồn gốc đến nhiệm vụ, công dụng, cuối cùng là khẳng định giá trị của văn chương.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:

22
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:
1/ Nguồn gốc cốt yếu của văn chương:
→ Khẳng định tính nhân văn của câu chuyện.
Luận điểm: “Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài.”
→ Quan niệm đúng đắn và sâu sắc, chưa toàn diện. Vì văn chương còn bắt nguồn từ cuộc sống lao động, đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, từ đời sống văn hoá (lễ hội, trò chơi…..)
→ Vào đề bất ngờ, tự nhiên hấp dẫn và xúc động, dẫn dắt vấn đề theo lối quy nạp.
2. Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
Ý 1: Cuộc sống của con người, của xã hội vốn muôn hình vạn trạng, văn chương có nhiệm vụ phản ánh cuộc sống đó.
 Phản ánh ước mơ công lý, cải tạo hiện thực xã hội, sự công bằng cho người lao động của người xưa.
Ý 2: Văn chương dựng lên những hình ảnh, đưa ra những ý tưởng mà cuộc sống hiện tại chưa có để mọi người phấn đấu xây dựng, biến chúng thành hiện thực tương lai tốt đep.
 Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có: Văn chương làm cho ta biết vui, buồn, hờn, giận vì những chuyện không đâu, những người không quen biết. Văn chương làm cho đời sống thêm phong phú. (Nỗi lo nước thương nhà như Bác Hồ trong bài “Cảnh khuya”.Tình cảm sâu sắc và cao cả, tình bạn đậm đà chân thật như Nguyễn Khuyến trong bài thơ: “ Bạn đến chơi nhà’’.


23
Văn chương luyện những tình cảm ta sẵn có
* văn chương nhắc nhở ta tình cảm đối với ông bà, cha, mẹ… Văn chương giáo dục lòng biết ơn đối với con người.
* Văn chương giúp chúng ta thêm yêu cái đẹp, yêu thiên nhiên đất nước… giúp ta biết phân biệt phải - trái, xấu- tốt…
3. Giá trị của văn chương
 Văn chương có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử nhân loại. Lưu giữ lại dấu vết, lịch sử văn hóa của loài người. ⇒ Văn chương giúp con người có đời sống tinh thần phong phú, giúp khơi gợi ở con người tình cảm, cảm xúc chân thật.

III. TỔNG KẾT
1/ Nghệ thuật: -Diễn đạt bằng lời văn giản dị, giàu hình ảnh, cảm xúc.
- Có luận điểm rõ ràng, luận chứng minh bạch và đầy đủ thuyết phục, cách dẫn chứng đa dạng.
2/ Nội dung: Văn bản thể hiện quan niệm sâu sắc của nhà văn về nguồn gốc, công dụng của văn chương.
IV. TIẾP NỐI: Chuẩn bị:
Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích”, “Sống chết mặc bay”.
24
Ý NGHĨA VĂN CHƯƠNG
Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
Giá trị của văn chương
“Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài.”


Văn chương có nhiệm vụ phản ánh cuộc sống đó.



Văn chương khơi gợi ý tưởng mà cuộc sống hiện tại chưa có để mọi người phấn đấu xây dựng, biến chúng thành hiện thực tương lai tốt đep.
Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có: Văn chương luyện những tình cảm ta sẵn có
Văn chương có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử nhân loại. Lưu giữ lại dấu vết, lịch sử văn hóa của loài người



Văn chương giúp con người có đời sống tinh thần phong phú





Văn chương làm đẹp, làm hay hơn những thứ bình thường
Văn chương làm đẹp cho cuộc sống
Câu chuyện thi sĩ Ấn Độ








khơi gợi ở con người tình cảm, cảm xúc chân thật.
25
Học phần ghi nhớ SGK/63.
Bài mới: “Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích”, “Sống chết mặc bay”.
VẬN DỤNG- TIẾP NỐI
mớ
26