Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua.
( Ông đồ- Vũ Đình Liên)
Tiết 99:
HOÁN DỤ
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
( Tố Hữu)
? So sánh hai cách diễn đạt sau và nhận xét xem diễn đạt bằng cách nào hay hơn? Vì sao?
Ngắn gọn, hàm súc, giàu hình ảnh và nêu bật được đặc điểm của những đối tượng được nói đến.
Dài dòng, chỉ thông báo sự việc đơn thuần, không có tính gợi hình, gợi cảm.
Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
THẢO LUẬN NHÓM
Hoán dụ có gì giống và khác so với ẩn dụ?
Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác.
Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Dựa vào nét tương đồng
Dựa vào nét gần gũi
a. Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
( Hoàng Trung Thông)

b. Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
( Ca dao)
c. Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua.
( Vũ Đình Liên)
d. Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên
( Tố Hữu)
Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp là:
Lấy một bộ phận để gọi toàn thể;
Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng;
Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật;
Lấy cái cụ thể để gọi cai trừu tượng.
Bài tập 1: Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?

Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách. Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.
(Hồ Chí Minh)
b. Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người.
( Hồ Chí Minh)
c. Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
( Tố Hữu)
d. Vì sao? Trái đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên người: Hồ Chí Minh
( Tố Hữu)
Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách. Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.
(Hồ Chí Minh)
Làng xóm ta -> người dân
Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
b. Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người.
( Hồ Chí Minh)
Làng xóm ta -> người dân
Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
Mười năm -> thời gian trước mắt
Trăm năm -> thời gian lâu dài
Cái cụ thể với cái trừu tượng
c. Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
( Tố Hữu)
Làng xóm ta -> người dân
Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
Mười năm -> thời gian trước mắt
Trăm năm -> thời gian lâu dài
Cái cụ thể với cái trừu tượng
Áo chàm -> người dân Việt Bắc
Dấu hiệu của sự vật với sự vật
d. Vì sao? Trái đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên người: Hồ Chí Minh
( Tố Hữu)
Làng xóm ta -> người dân
Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
Mười năm -> thời gian trước mắt
Trăm năm -> thời gian lâu dài
Cái cụ thể với cái trừu tượng
Áo chàm -> người dân Việt Bắc
Dấu hiệu của sự vật với sự vật
Trái đât -> nhân loại
Vật chứa đựng với vật bị chứa đựng
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Quan sát hình ảnh gợi ý, đặt câu có sử dụng phép tu từ hoán dụ?
Thương lắm …………..ơi!
áo dài
Đây là …………… vàng của đội tuyển Việt Nam.
chân sút
Cả nước biết ơn những anh hùng ………….
áo trắng
TRÒ CHƠI
TIẾT – Tiếng Việt SỐ TỪ VÀ LƯỢNG TỪ
BA CHÌM BẢY NỔI
MỘT NỤ CƯỜI BẰNG MƯỜI THANG THUỐC BỔ
MỘT CON NGỰA ĐAU CẢ TÀU BỎ CỎ
KỀ VAI SÁT CÁNH
CỦNG CỐ- DẶN DÒ
+ Học thuộc nội dung bài học ở phần ghi nhớ
+ Làm bài tập đầy đủ vào vở bài tập
+ Chuẩn bị bài mới: Hoạt động Ngữ văn: Thi làm thơ năm chữ.
XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN.
Kính chúc quý thầy cô và các em sức khỏe.