Nhóm 5: Minh, Sen, Trang
TÌNH HÌNH VĂN HÓA Ở CÁC THẾ KỶ
XVI - XVIII
BÀI 24
NỘI DUNG
THÍCH -CA MÂU- NI
KHỔNG TỬ
LÃO TỬ
I. VỀ TƯ TƯỞNG, TÔN GIÁO
CHÚA GIÊSU
I. VỀ TƯ TƯỞNG, TÔN GIÁO
TÔN GIÁO
Nho giáo: Từng bước suy thoái
Phật giáo, Đạo giáo: Có điều kiện khôi phục lại nhưng không mạnh như thời Lý, Trần
Tại sao Nho giáo thời kỳ này không còn giữ thế độc tôn?
VÌ:
+ Trật tự phong kiến, trật tự trong quan hệ xã hội bị đảo lộn: Vua chẳng ra vua, tôi chẳng ra tôi. Quan hệ mới tiến bộ dần thay thế trật tự quan hệ phong kiến đã bị lỗi thời.
+ Nhà nước phong kiến khủng hoảng; chính quyền trung ương tập quyền suy sụp.
CHÙA THIÊN MỤ (HUẾ)
TÔN GIÁO
Nho giáo: Từng bước suy thoái
Phật giáo, Đạo giáo: Có điều kiện khôi phục lại nhưng không mạnh như thời Lý, Trần
Thiên chúa giáo: Du nhập và ngày càng được truyền bá rộng rãi
NHÀ THỜ ĐÁ PHÁT DIỆM
TÔN GIÁO
TÍN NGƯỠNG
Nho giáo: Từng bước suy thoái
Phật giáo, Đạo giáo: Có điều kiện khôi phục lại nhưng không mạnh như thời Lý, Trần
Thiên chúa giáo: Du nhập và ngày càng được truyền bá rộng rãi
Các tín ngưỡng truyền thống: Được phát huy, tôn trọng
BÀN THỜ GIA TIÊN
ĐỀN THỜ AN DƯƠNG VƯƠNG Ở CỔ LOA
LỄ GIỖ TỔ HÙNG VƯƠNG
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không phải một tôn giáo mà chính là biểu trưng của lòng thành kính, sự biết ơn, tri ân công đức các vua Hùng là những người có công dựng nước. Ngày 10 tháng 3 hàng năm đã được nhà nước ta chọn là ngày Quốc Giỗ. Ngày 6/12/2012 được UNESSCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
Vào 1/12/2016 tại Phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 Của UNESCO tiếp tục công nhận di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ ” của người Việt là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
TÔN GIÁO
TÍN NGƯỠNG
Nho giáo: Từng bước suy thoái
Phật giáo, Đạo giáo: Có điều kiện khôi phục lại nhưng không mạnh như thời Lý, Trần
Thiên chúa giáo: Du nhập và ngày càng được truyền bá rộng rãi
Các tín ngưỡng truyền thống: Được phát huy, tôn trọng
Tiếp nhận và ảnh hưởng các tư tưởng tôn giáo, kết hợp với văn hóa truyền thống, tạo nên nếp sống văn hóa riêng của dân tộc Việt nam
GIÁO DỤC
Tình hình
- Nhà Mạc: Tổ chức đều đặn các kì thi.
- Đàng ngoài: Nhà nước Lê - Trịnh mở rộng giáo dục nhưng số lượng, chất lượng đều giảm sút.
- Đàng trong: Chúa Nguyễn mở khoa thi đầu tiên năm 1646.
- Thời Quang Trung: Giáo dục được chấn chỉnh, dịch các sách kinh từ chữ Hán sang chữ Nôm, đưa thơ văn Nôm vào nội dung thi cử.
II. PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ VĂN HỌC
1.Giáo dục
Trường thi thời xưa
Dạy học thời xưa
Chiếu chỉ của vua Quang Trung
ra năm 1792 về việc dịch sách chữ Hán sang chữ Nôm
GIÁO DỤC
Tình hình
Nội dung
- Nhà Mạc: Tổ chức đều đặn các kì thi.
- Đàng ngoài: Nhà nước Lê - Trịnh mở rộng giáo dục nhưng số lượng, chất lượng đều giảm sút.
- Đàng trong: Chúa Nguyễn mở khoa thi đầu tiên năm 1646.
- Thời Quang Trung: Giáo dục được chấn chỉnh, dịch các sách kinh từ chữ Hán sang chữ Nôm, đưa thơ văn Nôm vào nội dung thi cử.
- Chủ yếu là kinh, sử
- Các môn khoa học tự nhiên không được đưa vào thi cử
II. PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ VĂN HỌC
Nội dung giáo dục không góp phần phát triển kinh tế của đất nước
1.Giáo dục
- Không thừa hưởng được những thành quả của khoa học kĩ thuật, những tri thức tiên tiến của loài người để áp dụng vào sản xuất.
- Chương trình Nho học nặng về giáo điều, học để đi thi và ra làm quan, điều này làm cho kinh tế chậm phát triển.
Ở các thế kỉ XVII –XVIII, việc không chú ý nhiều đến các môn khoa học tự nhiên có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh tế của nước ta?
TÌNH HÌNH
* Văn học chính thống:
- Văn học chữ Hán: mất dần vị thế

2. Văn học
TÌNH HÌNH
* Văn học chính thống:
- Văn học chữ Hán: mất dần vị thế
- Văn học chữ Nôm: phát triển mạnh
2. Văn học
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phùng Khắc Khoan
Đào Duy Từ
Đặng Trần Côn
Nguyễn Gia Thiều
Trang 1/131 trang – Thư viện Quốc gia Việt Nam
TÌNH HÌNH
* Văn học chính thống:
- Văn học chữ Hán: mất dần vị thế
- Văn học chữ Nôm: phát triển mạnh
 Có phần suy thoái
* Văn học dân gian: hình thành và phát triển khá rầm rộ.
- Nhiều thể loại: ca dao, tục ngữ, truyện cười, truyện dân gian.......
- Văn học vùng dân tộc ít người phát triển.
- Nội dung:
+ Phản ánh hiện thực xã hội, tâm tư nguyện vọng của quần chúng
2. Văn học
- Cái cò lặn lội bờ sông,
Gánh gạo đưa chồng, tiếng khóc nỉ non.
Nàng về nuôi cái cùng con,
Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng.
Ở nhà có nhớ anh chăng?
Để anh kể nỗi Cao Bằng mà nghe.

- Sông Gianh nước chảy đôi dòng
Đèn chong đôi ngọn anh trông ngọn nào?

-Nghiêng tay ngửa vái Phật trời,
Đương cơn hoạn nạn độ người trầm luân.


TÌNH HÌNH
Ý NGHĨA
* Văn học chính thống:
- Văn học chữ Hán: mất dần vị thế
- Văn học chữ Nôm: phát triển mạnh
 Có phần suy thoái
* Văn học dân gian: hình thành và phát triển khá rầm rộ.
- Nhiều thể loại: ca dao, tục ngữ, truyện cười, truyện dân gian.......
- Văn học vùng dân tộc ít người phát triển.
- Nội dung:
+ Phản ánh hiện thực xã hội, tâm tư nguyện vọng của quần chúng
+ Phản ánh phong tục, tập quán của quê hương, ca ngợi quê hương đất nước
- Phản ánh tinh thần dân tộc.
- Kho tàng văn học Việt Nam thêm phong phú
2. Văn học
CHỮ VIẾT
Chữ Hán
Chữ Nôm
Là văn tự chính dùng trong giáo dục, khoa cử và các văn bản của nhà nước
Trở thành văn tự chính của Quốc gia vào cuối thế kỉ XVIII, thời vua Quang Trung
II. PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ VĂN HỌC
CHỮ HÁN
CHỮ NÔM

- Thời Lê sơ: Nho giáo chiếm vị trí độc tôn, là công cụ hỗ trợ đắc lực cho bộ máy trung ương tập quyền cao độ. Chính vì thế, văn học chữ Hán phát triển mạnh.
- Thời kì XVI đến XVIII, là thời kì khủng hoảng của chế độ phong kiến với nhiều biến động, mặc dù các chính quyền Lê – Trịnh và Nguyễn tìm mọi cách củng cố nhưng vô ích -> Văn học chữ Hán cũng vì thế suy giảm, mất dần vị thế so với thời Lê sơ.
Tại sao văn học chữ Hán từ thế kỉ XVI đến XVIII lại mất dần vị thế vốn có của nó trong thời Lê sơ?
CHỮ VIẾT
Chữ Hán
Chữ Nôm
Chữ Quốc ngữ
Là văn tự chính dùng trong giáo dục, khoa cử và các văn bản của nhà nước
Trở thành văn tự chính của Quốc gia vào cuối thế kỉ XVIII, thời vua Quang Trung
Ra đời ở thế kỉ XVII, theo mẫu tự Latinh, song chưa được phổ biến rộng rãi
II. PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ VĂN HỌC
Alexandre de Rhodes
(1591-1660)
Alexandre de Rhodes là một giáo sĩ người Pháp đã đến truyền đạo ở nước ta vào năm 1627. Ông là tác giả của cuốn từ điển Việt-Bồ Latinh, cuốn từ điển đánh dấu sự ra đời của chữ Quốc Ngữ theo mẫu tự Latinh.
Bảng chữ cái hiện nay được dựa trên mẫu tự Latinh.
NGHỆ THUẬT
Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc
Tiếp tục phát triển với nhiều công trình có giá trị
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Tượng la hán chùa Tây phương - hà nội
Bảo vật Quốc gia – Tượng phật bà nghìn mắt nghìn tay chùa Bút Tháp
CHÙA BÚT THÁP ( BẮC NINH )
NGHỆ THUẬT
Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc
Nghệ thuật dân gian
Tiếp tục phát triển với nhiều công trình có giá trị
Đơn giản nhưng phản ánh được cuộc sống của người dân
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Đi săn, trang trí kiến trúc đình Hạ Hiệp, Phúc Thọ, Hà Nội
Chèo thuyền, trang trí kiến trúc đình Hương Canh, Bình Xuyên, Vĩnh Phúc
Đá cầu, trang trí kiến trúc đình Hạ Hiệp, Phúc Thọ, Hà Nội
NGHỆ THUẬT
Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc
Nghệ thuật dân gian
Nghệ thuật sân khấu
Tiếp tục phát triển với nhiều công trình có giá trị
Đơn giản nhưng phản ánh được cuộc sống của người dân
- Phát triển cả 2 Đảng
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Vở Sơn Hậu là kịch bản thành văn đầu tiên tương truyền do Đào Duy Từ khởi thảo.
NGHỆ THUẬT TUỒNG
NGHỆ THUẬT CHÈO
Ăn no rồi lại nằm khoèo
Nghe giục trống chèo bế bụng đi xem
Chẳng thèm ăn chả ăn nem
Thèm no cơm tẻ, thèm xem hát chèo


NGHỆ THUẬT
Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc
Nghệ thuật dân gian
Nghệ thuật sân khấu
Tiếp tục phát triển với nhiều công trình có giá trị
Đơn giản nhưng phản ánh được cuộc sống của người dân
- Phát triển cả 2 Đảng
- Các làn điệu dân ca mang tính địa phương rõ nét: quan họ, hát dặm, hò, vè, lí, si, lượn…
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Biểu diễn hát quan họ Bắc Ninh
Ngày 30/9/2009, tại kì họp lần thứ tư của Uỷ ban liên chính phủ. UNESSCO đã công nhận “ Dân ca quan họ” là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
NGHỆ THUẬT
Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc
Nghệ thuật dân gian
Nghệ thuật sân khấu
Tiếp tục phát triển với nhiều công trình có giá trị
Đơn giản nhưng phản ánh được cuộc sống của người dân
- Phát triển cả 2 Đảng
- Các làn điệu dân ca mang tính địa phương rõ nét: hò, vè, lí, si, lượn…
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Phát triển, phong phú, đa dạng
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Địa lý
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
Tập bản đồ “ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư’’...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Thiên Nam tứ chí lộ đồ tư (Đỗ Bá)
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Địa lý
Quân sự
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
Tập bản đồ “ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư’’...
Tập Hổ trướng khu cơ...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Địa lý
Quân sự
Triết học
Y học
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
Tập bản đồ “ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư’’...
Tập Hổ trướng khu cơ...
Sách của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn...
Bộ sách Y dược của danh y Lê Hữu Trác...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Lê Hữu Trác (1720 – 1791) là người làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc huyện Yên Mĩ, Hưng Yên). Ông là danh y lỗi lạc, nhà văn tài hoa, một nho sĩ coi thường danh lợi. Khi xã hội rối ren, người người đua chen danh lợi, ông đã lánh về quê mẹ là đất Hương Sơn, Hà Tĩnh để sống cuộc đời ẩn sĩ thanh cao, làm nghề bốc thuốc chữa bệnh. Vì vậy ông tự nhận mình là Hải Thượng Lãn Ông (ông già lười đất Thượng Hồng). Với tư cách thầy thuốc, ông đã để lại cho y học rất nhiều bài thuốc quý. Với tư cách nhà văn, ông đã đưa thể kí trung đại trở thành một thể văn xuôi tự sự nghệ thuật, với cái Tôi nghệ sĩ trữ tình và bản lĩnh.
Hải Thượng Lãn Ông- Lê Hữu Trác
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Địa lý
Quân sự
Triết học
Y học
Kĩ thuật
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
Tập bản đồ “ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư’’...
Tập Hổ trướng khu cơ...
Sách của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn...
Bộ sách Y dược của danh y Lê Hữu Trác...
Đúc súng đại bác theo kiểu phương Tây, đóng thuyền chiến, xây thành lũy...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Đóng thuyền
Đúc súng
KHOA HỌC -
KĨ THUẬT
Sử học
Địa lý
Quân sự
Triết học
Y học
Kĩ thuật
Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử...
Tập bản đồ “ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư’’...
Tập Hổ trướng khu cơ...
Sách của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn...
Bộ sách Y dược của danh y Lê Hữu Trác...
Đúc súng đại bác theo kiểu phương Tây, đóng thuyền chiến, xây thành lũy...
III. NGHỆ THUẬT VÀ KHOA HỌC- KĨ THUẬT
Khoa học tự nhiên không có điều kiện phát triển
Câu 1:Những biểu hiện nào chứng tỏ trong thế kỉ XVI - XVIII, Phật giáo, Đạo giáo và các tín ngưỡng dân gian khác được phục hồi và phát triển?
A. Tư tưởng Nho giáo suy đồi, mất vị trí độc tôn.
B. Các công trình kiến trúc, chùa chiền đền miếu, am, quán được khôi phục.
C. Các tăng sư và đạo sĩ được tham gia bàn công việc triều chính.
D. Đạo Thiên chúa được truyền bá rộng rãi.

CÂU HỎI CỦNG CỐ
Câu 2: Trong các thế kỉ XVI – XVIII, nền văn học nước ta tồn tạo nhiều bộ phận phong phú, ngoại từ
A. Văn học chữ Hán
B. Văn học dân gian
C. Văn học chữ Nôm
D. Văn học chữ Quốc ngữ
Câu 3: Tác phẩm điêu khắc gỗ tiêu biểu nhất ở nước ta trong các thế kỉ XVI – XVIII là
A. Tượng Phật chùa Tây Phương (Hà Nội)
B. Tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt
nghìn tay (Bắc Ninh)
C. Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm (Hà Nội)
D. Chùa Một Cột ( Hà Nội)