CÁC THAO TÁC NGHỊ LUẬN
A: Các bước, các công đoạn cụ thể trong khi tiến hành
làm một bài văn nghị luận có tính chất trường quy.

B: Những động tác được thực hiện theo đúng trình tự và
yêu cầu kĩ thuật quy định trong hoạt động nghị luận.

C: Những động tác được thực hiện trong khi tiến hành
nghiên cứu, tìm hiểu một hiện tượng, một vấn đề
thuộc phạm vi nghị luận.


Câu hỏi: Phương án nào giải thích đúng về thao tác nghị luận?
Em hãy điền chính xác các thao tác: "Tổng hợp", "Phân tích", "Diễn dịch", "Quy nạp" vào vị trí thích hợp trong bảng hệ thống dưới đây:
PHÂN TíCH
TổNG HợP
QUY NạP
DIễN DịCH
Bài tập 1:
“Trong bài Tựa “Trích diễm thi tập”, Hoàng Đức Lương nhận định: “Thơ văn không lưu truyền hết ở đời là vì nhiều lý do”, sau đó ông lần lượt trình bày 4 lý do cụ thể.”
Cách trình bày như thế, tác giả sử dụng thao tác nghị luận nào? Giải thích.

* Nhận xét:
+Tỏc gi? dó chia v?n d? c?n b�n lu?n th�nh 4 b? ph?n d? xem xột ch? khụng ph?i t? m?t ti?n d? chung cú tớnh ph? bi?n d? di?n gi?i nh?ng s? v?t hi?n tu?ng riờng.
+Tỏc gi? dó s? d?ng thao tỏc phõn tớch.
+ Tỏc d?ng c?a thao tỏc phõn tớch: Chia m?t nh?n d?nh th�nh cỏc m?t t? dú l�m rừ nguyờn nhõn khi?n tho ca khụng luu truy?n h?t ? d?i.

Bài tập 2:
“Ta thường nghe: Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than để báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay cứu nạn cho nước; Kính Đức, một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây thế sung; Cảo Khanh, một bề tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có?” (Trần Quốc Tuấn – Hịch tướng sĩ)
Câu hỏi: Cho biết tác giả đã sử dụng thao tác tổng hợp hay quy nạp?
Giải thích?
* Nhận xét:
- Tác giả đã sử dụng thao tác quy nạp chứ không phải thao tác tổng hợp. Vì tác giả đã đưa ra các dẫn chứng khác nhau để suy ra kết luận: “Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có?” càng chắc chắn và càng đáng tin cậy hơn.
Tác dụng: Thuyết phục mạnh mẽ đối với người nghe cả về lí trí lẫn tình cảm.
Ví dụ 1:
Trong bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, sau khi dẫn ra những tấm gương của sự cống hiến, hi sinh cho kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết:
“Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước”.
Ví dụ 2:
“Có người hỏi Lê Đại Hành với Lí Thái Tổ ai hơn?
Trả lời rằng: Về mặt dẹp gian bên trong, đánh giặc bên ngoài để làm mạnh nước Việt ta và ra uy với người Tống thì công của Lí Thái Tổ không bằng Lê Đại Hành gian nan khó nhọc. Về mặt ân uy rõ rệt, lòng người vui vẻ suy tôn, làm cho vận nước lâu dài, để phúc lại cho con cháu thì Lê Đại Hành không biết lo xa bằng Lí Thái Tổ. Thế thì Lí Thái Tổ hơn.”

Câu hỏi: Trong ví dụ 2, tác giả Lê Văn Hưu đã nhấn mạnh đến sự giống nhau hay sự khác nhau?
Câu hỏi: Câu văn trên được viết nhằm nhấn mạnh đến sự khác nhau hay sự giống nhau?
Nhận xét VD1:
- Câu văn “những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước” được viết nhằm nhấn mạnh đến sự giống nhau.
- Tác giả sử dụng thao tác so sánh (so sánh tinh thần yêu nước của nhân dân ta thời xưa với tinh thần yêu nước của đồng bào ta ngày nay).
Nhận xét VD2:
Tác giả sử dụng thao tác so sánh, nhấn mạnh đến sự khác nhau giữa Lý Thái Tổ và Lê Đại Hành trong 2 việc: “Dẹp gian bên trong đánh giặc bên ngoài để làm mạnh nước Việt”. Và “ân uy rõ rệt, lòng người vui vẻ suy tôn, làm cho vận nước lâu dài, để phúc lại cho con cháu”.
Câu hỏi: Từ hai ví dụ trên, theo em thao tác so sánh gồm mấy loại
chính? Tác dụng của thao tác so sánh là gì?
* Nhận xét:

Từ ví dụ 1 và ví dụ 2 suy ra:
+ Thao tác so sánh gồm 2 loại chính:
So sánh giống nhau
So sánh khác nhau

+ Tác dụng: Giúp ta nhận thức về đối tượng một cách rõ nét và sâu sắc hơn.
Những đối tượng (sự vật hiện tượng) được so sánh phải có
mối liên quan với nhau về một mặt (một phương diện) nào đó.
2. Sự so sánh phải dựa trên những tiêu chí cụ thể, rõ ràng và có ý
nghĩa quan trọng đối với sự nhận thức bản chất của vấn đề (sự vật
hiện tượng).
3. Những kết luận rút ra từ sự so sánh phải chân thực, mới mẻ, bổ
ích, giúp cho việc nhận thức sự vật (hiện tượng, vấn đề) được làm
sáng tỏ và sâu sắc hơn.
Để so sánh đúng cách ta cần chú ý những điều sau:
Bài tập :
“ Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập”.
(Hồ Chí Minh – “Tuyên ngôn độc lập”)
Câu hỏi: Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng thao tác nghị luận nào?
A: Phân tích ; B: Diễn dịch
C: Quy nạp ; D: So sánh
Phần luyện tập