ĐẤT NƯỚC
NGUYỄN KHOA ĐIỀM

(Trích trường ca “Mặt đường khát vọng”)
GV: Trương Thị Thái Hòa
1. Tác giả:
-Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943 tại Thừa Thiên - Huế.
-Ông xuất thân trong một gia đình trí thức có truyền thống yêu nước và cách mạng. Sau này hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viên thành phố Huế.
- Thơ ông mang cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước.
I. ĐỌC - HIỂU CHÚ THÍCH

nhà thơ
Nguyễn Khoa Điềm
a. Xuất xứ:
Đoạn trích “Đất nước” trích trường ca “Mặt đường khát vọng” năm 1971 viết về cuộc xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược.
2. Tác phẩm:

b. Bố cục:
- 9 câu đầu: Nguồn gốc đất nước
-33 câu tiếp: Giải thích khái niệm “Đất nước”
-12 câu tiếp: Dáng vẻ đất nước
-35 câu tiếp theo: Truyền thống ngàn đời của những con người trên đất nước mình.
-Đất nước đã có từ rất lâu, từ xa xưa, từ truyện cổ tích “Tấm Cám”, từ truyền thuyết “Thánh Gióng”, từ tập tục búi tóc ngàn đời của dân tộc, từ tình nghĩa thủy chung “gừng cay muối mặn”, từ truyền thống lao động ngàn đời của dân tộc.
=> Bằng chất liệu văn học dân gian, khái niệm “đất nước” hiện lên gần gũi, giản dị, sâu nặng tình nghĩa.

II. Đọc - hiểu văn bản
1. Nguồn gốc đất nước
-Tác giả tách hai thành tố “đất” và “nước” trong cụm từ Đất Nước để đưa ra một lý giải về chất liệu cấu tạo nên đất nước:
+đất là nơi anh đến trường
+nước là nơi em tắm
+đất nước là nơi ta hò hẹn
=> đất nước là tình cảm lứa đôi gắn bó
2. Khái niệm “đất nước”
-Đất nước ta có biên cương địa lý trải dài nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc và nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi.
-Đất nước ta với lịch sử ngàn đời thời gian đằng đẵng, không gian mênh mông
-Đất nước gắn với câu ca dao quen thuộc trong nỗi nhớ thầm.
khăn thương nhớ ai
khăn rơi xuống đất
khăn thương nhớ ai
khăn vắt trên vai
Tay bưng chén muối dĩa gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau
- Đất nước gắn với truyền thuyết “Lạc Long Quân và Âu Cơ”, với sự tích bọc trăm trứng, sự tích vua Hùng truyền ngôi cho Lang Liêu.
- Đất nước gắn với vốn văn hóa ngàn đời của dân tộc “đất là nơi chim về”, “nước là nơi rồng ở”, nòi giống lạc hồng.
- Đất nước được cảm nhận từ phương diện lịch sử, văn hóa tồn tại qua biết bao nhiêu biến thiên thăng trầm của lịch sử
Giọng thơ âm trầm tràn đầy cảm xúc về đất nước với niềm tự hào về văn hiến, lịch sử, văn hóa dân tộc. Những câu thơ dài ngắn khác nhau mới mẻ trong việc thể hiện một đề tài không mới, lịch sử của đất nước.
9 câu tiếp theo: Trách nhiệm của cá nhân với “đất nước”
Nhà thơ gửi gắm niềm tin vào thế hệ trẻ tiếp nối qua những câu thơ mang ý nghĩa ẩn dụ “Con sẽ mang đất nước đi xa”, “Đất nước là máu xương của mình” => Đất nước là những gì gần gũi, bình dị, thiêng liêng.
Điệp từ “phải biết”, là lời nhắn nhủ với thế hệ trẻ lưu giữ vốn văn hóa, phát huy truyền thống trí tuệ dân tộc ngày càng vững bền.
=> Khép lại đoạn thơ với giọng điệu thì thầm mang ý nghĩa nhắn nhủ về trách nhiệm của thế hệ sau kế thừa truyền thống của thế hệ đi trước.
,
Hòn Vọng Phu - Phú Yên
Chiều chiều mây phủ đá bia
Đá bia mây phủ chị kia mất chồng
Hòn Trống Mái - Kỳ quan thiên nhiên
3. Dáng vẻ của “Đất nước”
Với cách nói tượng hình, những câu thơ mang âm hưởng sử thi trường ca từ truyền thuyết Thánh Gióng cho đến sự tích về các vua Hùng, dáng hình đất nước Việt Nam cong cong hình chữ S với biết bao danh lam thắng cảnh thể hiện niềm tự hào và là nỗi nhớ cho những người con đi xa...
PHẦN CÒN LẠI
Học sinh tự đọc theo hướng dẫn đọc - hiểu văn bản ở SGK
III. Tổng kết:
1. Nội dung: Bài thơ như một khúc trường ca tự sự vang vọng niềm tự hào về hình hài đất nước đẹp muôn đời với lịch sử giàu truyền thống dân tộc.
2. Nghệ thuật: Thể thơ trong văn xuôi phối vần tự do được cấu tạo từ chất liệu văn học dân gian (ca dao dân ca, truyện cổ tích, truyền thuyết...) đã làm nên nét độc đáo cho bài thơ.