1
GIÁO ÁN DỰ THI :
“DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP”
NĂM HỌC 2014- 2015
Bài giảng : Ai đã đặt tên cho dòng sông
( Hoàng Phủ Ngọc Tường)
GV thực hiện: Hà Thị Thanh Huyền
Môn: Ngữ văn 12.
Lớp dạy: 12 A3
Trường : THPT Kỹ Thuật Việt Trì
Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ
2
KIỂM TRA BÀI CŨ:
sông Đà” của Nguyễn Tuân ?






Tiết 36 – 45: Chủ đề: Ký Việt Nam hiện đại
Người lái đò sông Đà ( Nguyễn Tuân)
Ai đã đặt tên cho dòng sông?( Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Luyện tập vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn nghị luận
Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận
3
TIẾT 48: AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO
DÒNG SÔNG ? ( Trích )
( HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG )
4
5
6
TIẾT 48: AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?
I/ Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường.
7
Câu hỏi: Dựa vào phần Tiểu dẫn trong SGK hãy nêu những nét cơ bản về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường ?
8
1/ Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường

-Sinh năm 1937, quê gốc ở Quảng Trị.
-Cuộc đời gắn bó sâu sắc với xứ Huế.
-Người có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, nhất là lịch sử, địa lí, văn hóa Huế.
-"Một trong những nhà văn viết kí hay nhất".
-Các tác phẩm tiêu biểu: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu, Rất nhiều ánh lửa, Ai đã đặt tên dòng sông? Ngọn núi ảo ảnh, Lời tạ từ gửi một dòng sông,...
-Phong cách nghệ thuật: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, lối hành văn hướng nội, mê đắm, tài hoa.
Trình bày những hiểu biết của em về tác giả?
Kể tên những tác phẩm tiêu biểu ?
9
10
TIẾT 48: AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?
2/Tác phẩm:
a/ Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết tại Huế tháng 1- 1981, rút từ tập kí cùng tên.
b/ Bố cục tác phẩm:
3/ Đoạn trích
a/Vị trí
- Bài kí gồm 3 phần.
c/ Thể loại: Bút kí
-Th? ghi l?i nh?ng di?u tai nghe m?t th?y, nh?ng nh?n xột, c?m xỳc c?a ngu?i vi?t tru?c cỏc hi?n tu?ng trong cu?c s?ng (T? di?n Ti?ng Vi?t ).

- Thuộc phần đầu của bài ký
b/ Bố cục
-
-.

- Đoạn 1: Từ đầu tới quê hương xứ sở: hành trình của sông Hương và vẻ đẹp tự nhiên đầy mê hoặc của nó
+ Chặng 1: Từ đầu tới Chân núi Kim Phụng: Sông Hương ở thượng nguồn
+ Chặng 2: Tiếp theo tới bát ngát tiếng gà: Sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế
+ Chặng 3: Còn lại: Sông Hương giữa lòng thành phố Huế và khi đi ra khỏi thành phố
- Đoạn 2: Tiếp theo đến hết: Dòng sông của lịch sử ,âm nhạc, thi ca và vẻ đẹp đời thường.
Dựa vào phần tiểu dẫn cho biết những hiểu biết của em vê đoạn trích?
Phân chia bố cục ?
11
THẢO LUẬN NHÓM
1/ Nhóm 1: Từ đầu tới Chân núi kim Phụng: Sông Hương ở thượng nguồn có đặc điểm gì ?
2/ Nhóm 2: Chặng 2: Tiếp theo tới bát ngát tiếng gà: Sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế hiện lên như thế nào ?
3/ Nhóm 3: Chặng 3: Tiếp tới quê hương xứ sở Sông Hương giữa lòng thành phố Huế và khi ra khỏi thành phố có đặc điểm gì nổi bật ?
4/ Nhóm 4: ( phần còn lại của đoạn trích) Tại sao nói: sông Hương là dòng sông của lịch sử và thi ca?
II/ ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
12
Dãy Trường Sơn
Ngã ba Tuần
Điện Hòn Chén
Nguyệt Biều,
Lương Quán
Chùa Thiên Mụ
Bao Vinh
Cồn Hến
Vĩ Dạ
II. Đọc hiểu văn bản :

1. Vẻ đẹp thiên nhiên của sông Hương:
a/ Ở thượng nguồn :
13

14
Vẻ đẹp của sông Hương ở thượng nguồn được miêu tả qua những chi tiết, hình ảnh nào?
15
Nó đã là một bản trường ca của rừng già,
rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn,
mãnh liệt qua những ghềnh thác,
cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn
16
cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng.

17
Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái Digan phóng khoáng và man dại

Rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng.
NT: Liệt kê, so sánh
=> Vẻ đẹp hoang dại, trữ tình đầy bí ẩn
18
NT: so sánh
Vẻ đẹp dịu dàng , đằm thắm
, trữ tình
+Sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ
+Người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở

a/ . Sông Hương ở thượng nguồn
Ai đã đặt tên cho dòng sông ?
- Giữa lòng Trường Sơn
- Ra khỏi rừng già
I.Tìm hiểu chung
II.Đọc – hiểu văn bản

a/. sông Hương ở thượng nguồn

=>Bằng sự quan sát tinh tế, trí tưởng phong phú; với nghệ thuật so sánh, nhân hoá tài hoa, táo bạo, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã phát hiện, khắc hoạ vẻ đẹp trẻ trung, hoang dại đầy cá tính của sông Hương gợi liên tưởng kì thú và xúc cảm mãnh liệt trong lòng người đọc.
19
Qua phần phân tích hãy nhận xét về vẻ đẹp của sông Hương khi ở thương nguồn ?
1. Vẻ đẹp thiên nhiên :
b. Ở ngoại vi thành phố Huế :
Sông Hương giống như “ người tình” “đến đánh thức người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”
Sự liên tưởng tinh tế và lãng mạn.
=> Vai trò tầm quan trọng của sông Hương trong việc thay đổi diện mạo xứ Huế
20
21
II.Đọc – hiểu văn bản
1. Vẻ đẹp thiên nhiên
I.Tìm hiểu chung
-Chuyển dòng liên tục, vòng đột ngột , uốn mình theo những đường cong thật mềm
+Từ ngã ba Tuần -> Nam Bắc qua điện Hòn Chén
+Chuyển hướng- > Tây Bắc vòng qua Nguyệt Biều, Lương Quán
+ Đột ngột rẽ hình vòng cung thật tròn Đông Bắc ôm lấy chân đồi Thiên Mụ
=> Chuyển dòng liên tục, linh hoạt , mạnh mẽ và dứt khoát
b/ Sông Hương ngoại vi thành phố Huế
Ai đã đặt tên cho dòng sông ?

Quá trình chuyển dòng của sông Hương từ ngã ba Tuần về chân đồi Thiên Mụ được miêu tả như thế nào?
22






















Sông Hương khi qua Vọng Cảnh , Tam Thai, Lựu Bảo được miêu tả bằng hình ảnh nào?
Hoa đỗ quyên









…Người ta luôn luôn nhìn thấy dòng sông mềm như một tấm lụa
Qua Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo: Dòng sông mềm như một tấm lụa
NT: so sánh
=> Đẹp, mềm mại , dịu dàng

24
ĐỒI VỌNG CẢNH
NGUYỆT BIỀU
LƯƠNG QUÁN
ơ
25
SỚM XANH
TRƯA VÀNG
CHIỀU TÍM
Ở ngọn đồi phía Tây Nam
Vẻ đẹp của sông Hương khi qua những ngọn đồi phía Tây Nam có gì đặc biệt ?
Sớm xanh
Trưa vàng
Qua những ngọn đồi Tây Nam: những mảng phản quang nhiều màu sắc: “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” ….
=> Vẻ đẹp đa chiều biến ảo mê hoặc đầy màu sắc
Chiều tím
Qua những lăng tẩm, giữa những đồi thông u tịch
27
LĂNG DỤC ĐỨC
28
LĂNG THIỆU TRỊ
LĂNG GIA LONG
29
30
LĂNG KHẢI ĐỊNH
LĂNG VUA ĐỒNG KHÁNH
31
LĂNG TỰ ĐỨC
LĂNG MINH MẠNG
32

Qua những lăng tẩm, giữa những đồi thông u tịch
=> Vẻ đẹp trầm mạc , triết lý , cổ thi và uy nghiêm
Khi gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ
33
34
khi gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ:lan tỏa, ngân nga, tha thiết

NT: Liệt kê, so sánh, vừa kể vừa tả
=> Vẻ đẹp quyến rũ , đắm say lòng người của sông Hương
Âm thanh lan tỏa của tiếng chuông chùa trên mặt sông khiến e nghĩ đến hiện tượng vật lý nào?
35
Ai đã đặt tên cho dòng sông ?
II.Đọc – hiểu văn bản
1. Dòng sông thiên nhiên
I.Tìm hiểu chung
c/.Đến giữa thành phố Huế
* /Khi ở trong lòng thành phố

36
Chùa Thiên Mụ
Kim Long
kéo một nét thẳng thực yên tâm
sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, …chiếc cầu trắng …nhỏ nhắn như vành trăng non
=> Mềm mại , thanh mảnh, nhẹ nhàng
Vẻ đẹp của sông Hương khi chảy trong lòng xứ Huế ?
37
Thành phố Huế
Cồn Giã Viên


Cồn Hến
Cồn Giã Viên
Ở Cồn Giã Viên :uốn một cánh cung rất nhẹ
sang đến Cồn Hến;
đường cong ấy làm cho
dòng sông mềm hẳn đi,
như một tiếng “vâng”
không nói ra của tình yêu.
NT: so sánh độc đáo: Tình tứ, e lệ, kín đáo

=> mềm mại,thơ mộng , duyên dáng ,
38




sông Hương khi đi qua thành phố đã trôi đi chậm, thật chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh
Điệu chảy của sông Hương: Lặng lờ như điệu slow tình cảm
So sánh : Độ trầm lắng , chậm , nhẹ ,thanh tĩnh của sông Hương
=>Qua sự quan sát miêu tả tinh tế của HPNT sông Hương hiện lên có linh hồn , sự sống như một cô gái si tình say đắm trong tình yêu
39
Cồn Hến
Thành phố Huế
Bao Vinh
*/ Khi ra khỏi kinh thành Huế
Lưu luyến ra đi,
đột ngột đổi dòng ,
gặp thành phố lần cuối
Nỗi vương vấn,
cả chút lẳng lơ kín đáo
trong tình yêu: Như Kim- Kiều
Lưu luyến , tiếc nuối
muốn gắn bó với Huế
Thủy trình của sông Hương khi rời xa kinh thành Huế được miêu tả như thế nào?
40
Hành trình
vượt ghềnh thác
Hành trình
đi tìm tình yêu
Hành trình
về biển cả,
Rời xa người tình
Mãnh liệt,
phóng khoáng
và man dại
Gợi cảm, tình tứ, đắm say
Lưu luyến,
vấn vương, chung tình
HÀNH TRÌNH VÀ TÂM TRẠNG CỦA SÔNG HƯƠNG

41

2. Dòng sông lịch sử - âm nhạc- thi ca và vẻ đẹp đời thường:
a/ .Dòng sông lịch sử anh hùng
- Thời vua Hùng: Dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước.
- Thời phong kiến:
+ Dòng Linh giang bảo vệ biên giới thế kỷ XV .
+Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ.
+ Bi tráng với máu của những cuộc khởi nghĩa thế kỉ XIX.
- Sau cách mạng: chứng kiến những đau thương anh dũng của dân tộc trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Tại sao nói sông Hương là dòng sông của lịch sử ?
42
43
=>Sông Hương là bản hùng ca, là dòng sông sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc.
Khi nghe lời gọi, nó tự hiến mình làm một chiến công.
44
2. Dòng sông lịch sử , âm nhạc thi ca và vẻ đẹp đời thường:
b/.Dòng sông thi ca

-Thay màu bất ngờ trong cái nhìn tinh tế của Tản Đà .
-Hùng tráng như “kiếm dựng trời xanh” trong thơ Cao Bá Quát .
-Nỗi quan hoài cổ trong thơ Bà Huyện Thanh Quan .
-Sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu.
=> Sông Hương là nguồn cảm hứng bất tận của thi ca.
Sông Hương đã trở thành cảm hứng sáng tác của những tác giả nào?
45
2. Dòng sông lịch sử , âm nhạc thi ca và vẻ đẹp đời thường:
c./Dòng sông âm nhạc
- Toàn bộ nền âm nhạc Huế sinh thành trên dòng sông này.
- Gợi hứng cho Nguyễn Du viết nên khúc nhạc của nàng Kiều.
Vì sao nói sông Hương là dòng sông của âm nhạc ?
2/ Dòng sông lịch sử, âm nhạc thi ca và vẻ đẹp
đời thường:
d / Trở về với cuộc sống bình thường:
- Sông Hương là cô gái dịu dàng của đất nước.
46
3/ Nhan đề: Ai đã đặt tên cho dòng sông ?
Để lí giải cho câu hỏi ở nhan đề tác phẩm, tác giả đã chọn một đáp án thật ấn tượng và đậm chất trữ tình: Tôi thích nhất một huyền thoại kể rằng vì yêu quý con sông xinh đẹp của quê hương, con người ở hai bên bờ đã nấu nước của cả trăm loài hoa đổ xuống lòng sông để làn nước thơm tho mãi mãi.
-> Sông Hương (Sông thơm)
-> Sông Hương mang vẻ đẹp vĩnh hằng và danh thơm muôn thuở.
Bài kí chính là câu trả lời cho câu hỏi nêu ở nhan đề
47

Văn hóa đất Tổ
Văn hóa di sản phi vật thể được UNESCO công nhận năm 2012: nghi lễ thờ cúng Hùng Vương, hát xoan Phú Thọ.
quần thể khu di tích lịch sử Đền Hùng.
đặc sản quê hương: bưởi Đoan Hùng, thịt chua Thanh Sơn, cơm nắm lá cọ Phù Ninh...
- Các làng nghề: nón lá Sông Thao, Ủ ấm Sơn Vy, mây tre đan Đỗ Xuyên
48
49
50
51
52
III.TỔNG KẾT:
1/Nghệ thuật:
-Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế, tài hoa.
-Ngôn từ phong phú, gợi hình, gợi cảm; câu văn giàu nhạc điệu, uyển chuyển.
-So sánh, nhân hóa độc đáo, liên tưởng bất ngờ, thú vị.
-Kết hợp nhuần nhuyễn bút pháp kể và tả.
2/ Nội dung :
-Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc đáo về sông Hương.
-Ca ngợi một dòng sông thơ mộng, trữ tình gắn liền với mảnh đất và tâm hồn con người Huế.
-Tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà văn đối với dòng sông quê hương, với cố đô.
53
Phiếu học tập
( Đính kèm trong hồ sơ dự thi)
Họ và tên học sinh:..........................
Lớp : .......
Khoanh tròn vào phương án trả lời đúng nhất.
54
4/ Củng cố:
So sánh vẻ đẹp của sông Hương với dòng sông Đà trong đoạn trích “ Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân
5/ Hướng dẫn về nhà
Học bài
Sau khi học xong đoạn trích em thấy ấn tượng nhất với sông Hương ở vẻ đẹp nào? Viết đoạn văn ngắn bày tỏ cảm xúc của em.
55
BÀI HỌC ĐÃ KẾT THÚC. XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN SỰ THEO DÕI CỦA CÁC THẦY CÔ GIÁM KHẢO.