NGỮ VĂN 11
Giáo viên thực hiện Khúc Hữu Hiếu
Trường THpt Mường La
Chào mừng các em đến với bài học hôm nay
VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH
( Trích Thượng kinh kí sự )
- Lê Hữu Trác -
- Lê Hữu Trác (1724-1791)
- Hiệu: Hải Thượng Lãn Ông.
- Quê: Phủ Phượng Hồng, trấn Hải Dương, nay thuộc Yên Mĩ - Hưng Yên.
- Ông là một danh y, không chỉ chữa bệnh mà còn soạn sách và mở trường dạy nghề thuốc để truyền bá y học.
Câu nói bất hủ:
“ Dùng thuốc uống để trị bệnh là hạ sách, còn thượng sách là không dùng thuốc mà trị được bệnh, giữ gìn được sức khỏe !”
Phương châm sống:
“Ngoài việc luyện câu văn cho hay, mài lưỡi gươm cho sắc, còn phải đem hết tâm lực chữa bệnh cho người”.
Khu tưởng niệm ở Hà Tĩnh.
Gồm 66 quyển.
Công trình nghiên cứu y học xuất sắc nhất thời trung đại VN.
- Lê Hữu Trác còn là một nhà văn, nhà thơ có những đóng góp đáng ghi nhận cho văn học nước nhà.
- Nội dung: Ghi lại những cảm xúc chân thật của tác giả trong những lúc lặn lội đi chữa bệnh ở các miền quê, bộc lộ tâm huyết và đức độ của người thầy thuốc.
TÁC PHẨM
- Tập kí sự viết bằng chữ Hán. Viết xong năm 1783, sau chuyến đi từ Hà Tĩnh lên kinh đô Thăng Long chữa bệnh cho cha con chúa Trịnh Sâm. Tác phẩm được xếp ở cuối bộ “Hải Thượng Y tông tâm lĩnh” .
- Thể loại: Kí sự.
- Nội dung: Tả quang cảnh ở kinh đô, cuộc sống xa hoa trong phủ chúa Trịnh và quyền uy thế lực của nhà chúa. Qua đó người đọc thấy được thái độ coi thường danh lợi của tác giả.
Vào phủ chúa Trịnh
- Trích trong tác phẩm “Thượng kinh kí sự”.
- Nói về việc LHT được mời lên kinh đô, vào phủ chúa Trịnh bắt mạch kê đơn cho thế tử Trịnh Cán.
- Phần 1: Từ đầu đến chầu ngay: lí do vào phủ chúa.
- Phần 2: Tiếp đến cho thật kĩ: cảnh mắt thấy tai nghe khi vào phủ chúa.
- Phần 3: Tiếp...hết: khám bệnh và kê đơn.
Vào phủ chúa Trịnh
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Nhóm 1,2. Tìm những chi tiết miêu tả quang cảnh phủ chúa ? Nhận xét về quang cảnh nơi đây ?

Nhóm 3,4. Tìm chi tiết miêu tả cung cách sinh hoạt trong phủ chúa? Nhận xét khái quát về cung cách sinh hoạt của phủ chúa?
Phủ Chúa Trịnh ( tranh thế kỉ XVII)
Quang cảnh
- Lối vào: Qua rất nhiều cửa, dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp. Ở mỗi cửa đều có vệ sĩ canh gác. Vườn hoa trong phủ "cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương".
Quang cảnh:
- Trong phủ: Có nhà Đại Đường, Quyền bổng, gác tía, với kiệu son, võng điều, đồ nghi trượng sơn son thếp vàng, đồ dùng sang trọng: mâm vàng, chén bạc, những thứ "nhân gian chưa từng thấy".
Quang cảnh:
- Nội cung: qua "năm, sáu lần trướng gấm"… phòng thắp nến, có sập, ghế rồng sơn son thếp vàng, nệm gấm, mà là che ngang sân, “xung quanh lấp lánh, hương hoa ngào ngạt’,…
=> Quang cảnh ở phủ chúa cực kì xa hoa, tráng lệ, lộng lẫy, không đâu sánh bằng.
Cung cách sinh hoạt:
- Mỗi cửa đều có lính canh gác, ra vào phải có thẻ, có hậu mã quân túc trực để chúa sai phái đi truyền lệnh,“đầy tớ chạy đàng trước hét đường”, người giữ cửa truyền báo rộn ràng, người có việc quan đi lại như mắc cửi”.
-> Phủ chúa giữ vị trí trọng yếu và có quyền uy tối thượng trong triều đình.
Cung cách sinh hoạt:
- Những lời lẽ nhắc đến chúa Trịnh và thế tử đều phải hết sức cung kính, lễ độ: "Thánh thượng đang ngự", "chưa thể yết kiến", "hầu mạch Đông cung thế tử", "hầu trà" (cho thế tử uống thuốc, “phòng trà" (nơi thế tử uống thuốc).
Cung cách sinh hoạt:
- Thế tử bị bệnh có đến 7, 8 thầy thuốc phục dịch và luôn có phi tần chầu trực xung quanh.
- Tác giả không được thấy mặt chúa mà chỉ làm theo mệnh lệnh do quan Chánh đường truyền lại.
- Khi vào xem bệnh phải quỳ lạy bốn lạy, xem mạch xong lạy bốn lạy trước khi lui ra, không được phép trao đổi với chúa mà chỉ được viết tờ khải để quan Chánh đường dâng lên chúa.
- Nội cung trang nghiêm đến nỗi tác giả phải nín thở, khúm núm.
=> Cung cách sinh hoạt trong phủ chúa Trịnh với những lễ nghi, khuôn phép, cao sang, quyền uy tột đỉnh cùng với cuộc sống hưởng thụ xa hoa đến cực điểm và sự lộng quyền của nhà chúa.
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 1: Phương châm sống của Lê Hữu Trác là gì?

A. “Luyện cho câu văn thật hay và đem hết tâm lực chữa bệnh cho người”
B. “Mài lưỡi gươm cho sắc và đem hết tâm lực chữa bệnh cho người”.
C. “Gác lại chuyện văn chương mà đem hết tâm lực chữa bệnh cho người”.
D. “Ngoài việc luyện câu văn cho hay, mài lưỡi gươm cho sắc, còn phải đem hết tâm lực chữa bệnh cho người”.

Câu 2: Thượng kinh kí sự được tác giả viết bằng loại chữ nào?

A. Chữ Hán.
B. Chữ Nôm.
C. Chữ quốc ngữ.
D. Chữ Việt Cổ.

Câu 3: Nội dung của Bộ Hải thượng y tông tâm lĩnh là gì?

Tả quan cảnh ở kinh đô, cuộc sống xa hoa và đầy quyền lực nơi phủ chúa.
Tỏ thái độ xem thường danh lợi của Lê Hữu Trác.
C. Ghi lại những cảm xúc chân thật của tác giả trong những lúc lặn lội đi chữa bệnh ở các miền quê, bộc lộ tâm huyết và đức độ của người thầy thuốc.
D. Thể hiện mong ước được sống tự do nơi quê nhà của Lê Hữu Trác.
CÂU HỎI THẢO LUẬN
Nhóm 1,2. Tìm những chi tiết thể hiện sự đánh giá của tác giả khi vào phủ chúa? Qua đó cho em thấy thái độ của tác giả ntn về cuộc sống nơi phủ chúa ?
Nhóm 3,4. Tìm những chi tiết nói về thái độ của tác giả khi vào khám, chữa bệnh? Thái độ của ông thế nào khi đơn thuốc của mình không giống những danh y khác ? Qua đó em thấy được gì về thái độ của ông đối với cuộc sống nơi đây?
Nhóm 5,6. Qua quá trình bắt mạch, kê đơn của LHT có thể thấy những phẩm chất tốt đẹp gì ở Lê Hữu Trác?

Thái độ, tâm trạng:

- Khi vào phủ:
+ Tác giả nhận xét: “bước chân tới đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn người thường”.
+ Tác giả còn vịnh thơ tả hết cái sang trọng, vương giả trong phủ chúa ("lầu từng gác vẽ", "rèm châu"," hiên ngọc","vườn ngự",… với lời khái quát: "Cả trời Nam sang nhất là đây!"), "…tôi bây giờ mới biết phong vị của nhà đại gia",...
-> Ngạc nhiên trước sự giàu sang, xa hoa nơi phủ chúa.

Thái độ, tâm trạng:

+ "tôi chỉ dám ngước mắt nhìn rồi lại cúi đầu đi", "tôi nín thở đứng chờ ở xa", "tôi khúm núm đến trước sập xem mạch"...
-> Kính cẩn, khúm núm như bị choáng ngợp trước vẻ trang nghiêm, quyền thế nơi phủ chúa.


Thái độ, tâm trạng:

- Khi vào khám, chữa bệnh:
+ Đường vào nội cung của thế tử, tác giả cảm nhận: “Ở trong tối om, không thấy có cửa ngõ gì cả”.
+ Hiểu rõ bệnh của thế tử: “Vì thế tử ở trong chốn màn che trướng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi (...) nguyên khí đã hao mòn, thương tổn quá mức".
+ Biết rõ cách chữa“không bổ thì không được”. Nhưng sợ chữa khỏi ngay sẽ được chúa tin dùng, bị công danh trói buộc.


Thái độ, tâm trạng:

+ Nghĩ đến trách nhiệm, lương tâm nghề nghiệp và lòng trung của cha ông nên ông đã nói thẳng và chữa thật căn bệnh của thế tử.
+ Ông kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình mặc dù trái với ý kiến của các lương y và của quan Chánh đường.
=> Không đồng tình với cuộc sống quá no đủ, tiện nghi nhưng ngột ngạt, thiếu ánh sáng và khí trời. Dửng dưng trước những quyến rũ vật chất, không màng danh lợi.
Phẩm chất của Lê Hữu Trác:
- Ông là một thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng, già dặn kinh nghiệm.
- Một người thầy thuốc có lương tâm và đức độ.
- Có những phẩm chất cao quý: Khinh thường lợi danh, quyền quý, yêu thích tự do và và nếp sống thanh đạm, giản dị nơi quê nhà.
TỔNG KẾT.
Nghệ thuật:
- Bút pháp kí sự đặc sắc: Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động.
- Kể diễn biến sự việc khéo léo, chọn những chi tiết đặc sắc tạo nên cái thần của cảnh và việc.
- Kết hợp tự sự với trữ tình.
Nội dung:
Đoạn trích gợi tả bức tranh cuộc sống xa hoa, quyền quý của phủ chúa Trịnh. Đồng thời bộc lộ tài năng y học và phẩm chất thanh cao coi thường danh lợi của danh y Lê Hữu Trác.
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 1: Sự băn khoăn, trăn trở của Lê Hữu Trác khi kê đơn, bốc thuốc cho thế tử thể hiện rõ nhất điều gì ở vị danh y này?

A. Sự coi thường danh lợi.
B. Sự chu đáo, cẩn thận.
C. Lương tâm của người thầy thuốc.
D. Sự khao khát một cuộc sống tự do, phóng túng.
Câu 2. Dòng nào nhận xét không đúng về phẩm chất của Lê Hữu Trác?
A. Đó là một người thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng, già dặn kinh nghiệm.
B. Một người thầy thuốc có lương tâm và đức độ.
C. Khinh thường lợi danh, quyền quý, yêu thích tự do và và nếp sống thanh đạm, giản dị nơi quê nhà.
D. Ham công danh, phú quý.

Câu 3: Giá trị nổi bật nhất của đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh” là gì?

A. Giá trị hiện thực.
B. Giá trị nhân đạo.
C. Giá trị thẩm mĩ.
D. Cả A và B đều đúng.
SƠ ĐỒ TƯ DUY