đồng chí
Tiết 46 – Ôn tập văn bản: Đồng chí
- Chính Hữu -
I. Tác giả, tác phẩm:
1. Tác giả:

Chính Hữu (1926-2007), tên thật là Trần Đình Đắc, quê ở Hà Tĩnh. Ông gia nhập quân đội năm 1946, là nhà thơ chiến sĩ.
2.Tác phẩm
a.Hoàn cảnh sáng tác : 1948 khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến dịch Việt Bắc thu đông năm 1947 của quân và dân ta đánh bại quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc
b.Nội dung chính
- Bài thơ nói về tình đồng chí ,đồng đội thắm thiết và sâu nặng của những người lính cách mạng ,đồng thời thể hiện hình ảnh cao đẹp của anh bộ đội cụ Hồ trong thời kì kháng chiến chống Pháp
3.Nhan đề
- "Đồng chí" .Đồng là cùng .Chí là chí hướng
- Đồng chí là người cùng chí hướng ,lí tưởng trong một đoàn thể cách mạng
- Đây là một tiếng xưng hô một tiếng gọi của những người chung lí tưởng cộng sản ,đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống TDP.
- Từ đồng chí còn có ý nghĩa thiêng liêng hơn bởi nó diễn đạt một tình cảm mới ,một mối quan hệ mới giữa người với người trong kháng chiến

4.Bố cục
- 7 câu thơ đầu :Cơ sở hình thành tình đồng chí
- 10 câu tiếp :Những biểu hiện cụ thể thấm thía về tình đồng chí và sức mạnh của tình đồng chí
- 3 câu cuối : Biểu tượng giàu chất thơ về người lính
5 Mạch cảm xúc
-Cảm xúc bài thơ bắt nguồn từ niềm xúc động gợi ra từ những cơ sở hình thành tình đồng chí ,Cmả xúc được đẩy lên cao ,được dồn tụ lại trong lời khẳng định kết tinh tình cảm giữa người lính
-Mạch cảm xúc tiếp tục được khơi mở trong những hình ảnh chi tiết biểu hiện tình đồng chí và sức mạnh của tình đồng chí
- Bài thơ khép lại với những cảm xúc lắng đọng trước biểu tượng đẹp về tình đồng chí .
Đồng chí
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
(1948)
Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng, đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí !
II.Nội dung cơ bản
1.Cơ sở hình thành tình đồng chí
Quờ huong anh nu?c m?n, d?ng chua
L�ng tụi nghốo d?t c�y lờn s?i dỏ.
Anh v?i tụi dụi ngu?i xa l?
T? phuong tr?i ch?ng h?n quen nhau,
Sỳng bờn sỳng, d?u sỏt bờn d?u,
Dờm rột chung chan th�nh dụi tri k?
D?ng chớ !



- Hä cã chung hoµn c¶nh xuÊt th©n .Trong cuéc chiÕn tranh vÖ quèc vÜ ®¹i nh÷ng ng­êi chiÕn sÜ dòng c¶m kiªn c­êng chiÕn ®Êu b¶o vÖ tæ quèc kh«ng ai kh¸c chÝnh lµ nh÷ng ng­êi n«ng d©n mÆc ¸o lÝnh
+ Hä tõ gi· gia ®×nh ,quª h­¬ng ra ®i tù nguyÖn ®øng trong hµng ngò qu©n ®éi chiÕn ®Êu v× mét môc ®Ých lÝ t­ëng cao ®Ñp ®ã lµ ®éc lËp tù do cho d©n téc .Më ®Çu bµi th¬ lµ nh÷ng lêi t©m sù ch©n t×nh cña 2 ng­êi ®ång chÝ .
“ Quª h­¬ng anh n­íc mÆn ®ång chua
Lµng t«i nghÌo ®Êt cay lªn sái ®¸ ”
-Víi giäng ®iÖu thñ thØ t©m t×nh nh­ lêi kÓ chuyªn cña 2 ng­êi ®ång ®éi nhí l¹i kØ niÖm ngµy ®Çu tiªn gÆp gì

- Họ đều xuất thân từ những miền quê nghèo khó .Quê anh ở nơi "nước mặn đồng chua" còn làng tôi ở chốn " đất cày lên sỏi đá".Hình ảnh "quê anh " và làng tôi hiên lên với bao nỗi gian nan và vất vả
+ Thành ngữ dân gian được tác giả sử dụng rất tự nhiên khiến cho người đọc hình dung ra những miền quê nghèo khó nơi sinh ra người lính nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của tổ quốc họ sẵn sàng lên đường và có mặt trong đoàn quân chiến đấu để bảo vệ quê hương
-Hai câu thơ mở đầu theo cấu trúc sóng đôi ,đối ứng " Quê anh " "Làng tôi" đã diễn tả sự tương đồng về cảnh ngộ ,chính sự tương đồng ấy đã trở thành niềm đồng cảm là cơ sở cho tình đồng chí đồng đội của người lính .

* Cùng chung lí tưởng chiến đấu
- Trước ngày lên đường nhập ngũ họ vốn là những con người xa lạ
" Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau "
-Những câu thơ mộc mạc tự nhiên ,mặn mà như một lời thăm hỏi ,họ hiểu nhau ,thương nhau bằng tình tương thân ,tương ái giữa những người nghèo .Họ " Tự phương trời " ,họ về đây không phải do cái đói ,cái nghèo xô đẩy mà họ về đây để được đứng trong hàng ngũ quân đội ,bởi họ có lí tưởng chung ,mục đích cao cả là chiến đấu để bảo vệ tổ quốc
*Tình đồng chí có chung nhiệm vụ sát cánh bên nhau
"Súng bên súng đầu sát bên đầu "-> Điệp từ súng và đầu được nhắc lại 2 lần như nhấn mạnh tình đồng chí gắn bó trong chiến đấu của người lính .Hình ảnh đẹp tượng trưng cho lí tưởng chiến đấu vì một mục đích vì một lí tưởng cao đẹp
*Tình đồng chí còn nảy nở trong sự chia sẻ gian lao vất vả trong cuộc đời người lính "Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ ",kỉ niệm về một thời gian khó thiếu thốn nhưng họ cảm thông chia sẻ lẫn nhau .Hình ảnh thơ giản dị nhưng đã gợi lên một tình cảm thắm thiết ,sâu lặng .

- Từ " Đồng chí !" Từ trong tâm khảm họ thốt lên từ " Đồng chí !".Từ đồng chí đặt thành một dòng thơ ,ngắn gọn mà ngân vang ,giản dị mà vô cùng thiêng liêng .Từ đồng chí với một dấu chấm than ,nó như một nốt nhấn ,một tiếng vang như một lời khẳng định ,một lời phát hiện , ,nó là kết tinh cao độ của tình bạn ,tình người trong mọi cảm xúc .Hai từ "Đồng chí! "được coi như cái bản lề để gắn kết khổ thơ thứ nhất với khổ thơ thứ 2 .

Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, gió lung lay

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
mặc kệ
Khổ 3:Biểu tượng đẹp về tình đồng chí (Tượng đài giàu chất thơ về cuộc đời người chiến sĩ )
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo
2. Biểu hiện, sức mạnh tình đồng chí:
- Thương nhau tay nắm lấy bàn tay
 Tình cảm gắn bó của người lính CM đã truyền hơi ấm, nghị lực cho nhau.
=> Hình ảnh người lính trong buổi đầu kháng chiến nghèo khổ thiếu thốn vật chất nhưng tình đồng chí tiếp thêm sức mạnh cho nhau.
3. Biểu tượng đẹp về người lính:
- Rừng hoang sương muối: hoàn cảnh khắc nghiệt.
- Bên nhau: kề vai sát cánh
Đầu súng trăng treo:
 Hình ảnh đẹp vừa thực vừa mộng, vừa giàu chất trữ tình, mang ý nghĩa tượng trưng. Những hình ảnh ấy hoà quyện, gắn bó cùng với những người lính trong suốt quá trình chiến đấu.