a/ Lịch sử ta có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta. Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,… Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu cho một dân tộc anh hùng.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
b/ Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ướt đầm, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời:
- Bẩm…quan lớn…đê vỡ mất rồi!
( Phạm Duy Tốn, Sông chết mặc bay)
Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
 Các câu trong đoạn (a) và (b) đều không có đặc điểm hình thức của câu nghi vấn, câu cầu khiến và câu cảm thán.
? Những câu nào trong các đoạn trích sau không có đặc điểm hình
thức của câu nghi vấn,câu cầu khiến hoặc câu cảm thán ?
CÂU TRẦN THUẬT
c/ Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy, tuổi độ bốn lăm, năm mươi. Mặt lão vuông nhưng hai má hóp lại .
( Lan Khai, Lầm than)

d/ Ôi Tào Khê! Nước Tào Khê làm đá mòn đấy! Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng chung thủy của ta!
(Nguyên Hồng, Một tuổi thơ văn)
Chỉ có câu “ Ôi Tào Khê “ ở đoạn (d) có đặc điểm hình thức của câu cảm thán.
Các câu còn lại ở đoạn (c) và( d) đều không có đặc điểm của câu nghi vấn, câu cầu khiến,câu cảm thán.
? Những câu nào trong các đoạn trích sau không có đặc điểm hình
thức của câu nghi vấn,câu cầu khiến hoặc câu cảm thán ?
Ôi Tào Khê!
CÂU TRẦN THUẬT



?Em hãy cho biết đặc diểm hình thức và chức năng ,dấu hiệu của câu trần thuật
I/ Đặc điểm hình thức và chức năng:
1. Đặc điểm hình thức:
Câu trần thuật không có đặc điểm hình thức của câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán.
2. Chức năng:
- Thường dùng để kể, thông báo, nhận định, miêu tả…
- Ngoài ra còn dùng để yêu cầu, đề nghị hay bộc lộ tình cảm, cảm xúc…
3. Dấu hiệu khi viết:
Thường kết thúc bằng dấu chấm, nhưng đôi khi nó có thể kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng.
4. Khả năng sử dụng:
Đây là kiểu câu cơ bản được dùng phổ biến trong giao tiếp.

Ghi nhớ:
- Câu trần thuật không có đặc điểm hình thức của các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán; thường dùng để kể,thông báo, nhận định, miêu tả.
Ngoài những chức năng chính trên đây, cầu trần thuật còn dùng để yêu cầu, đề nghị hay bộc lộ tình cảm, cảm xúc,…( vốn là chức năng chính của những kiểu câu khác).
- Khi viết, câu trần thuật thường kết thúc bằng dấu chấm, nhưng đôi khi nó kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng.
- Đây là kiểu câu cơ bản và được dùng phổ biến nhất trong giao tiếp.
Trong 4 kiểu câu đã học, kiểu câu nào được sử dụng nhiều nhất? Tại sao?
Câu trần thuật được sử dụng nhiều nhất. Vì trong cuộc sống, nhu cầu trao đổi thông tin, trao đổi tư tưởng, tình cảm giữa người với người rất lớn, mà chỉ có câu trần thuật mới đáp ứng được, nó bao hàm nhiều chức năng như thông báo, trình bày, miêu tả, nhận định, yêu cầu, bộc lộ tình cảm, cảm xúc.


II. Luyện tập:
Bài 1 SGK trang 46,47:






Bài 1 : Hãy xác định kiểu câu và chức năng của những câu sau đây:
a.Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu ký)
b.Mã Lương nhìn cây bút bằng vàng sáng lấp lánh, em sung sướng reo lên:
Cây bút đẹp quá! Cháu cảm ơn ông! Cảm ơn ông.
(Cây bút thần)
a. Cả 3 câu đều là câu trần thuật.
- Câu 1 : kể
- Câu 2,3 : bộc lộ tình cảm , cảm xúc.
b. Câu 1: Câu trần thuật, kể.
Câu 2 : Câu cảm thán.
- Câu 3,4 : Câu trần thuật bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

Bài 2 : Đọc câu thứ hai trong phần bài thơ Ngắm trăng của Hồ Chí Minh

Dịch nghĩa :
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?

Dịch thơ :
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ;
Cho nhận xét về kiểu câu và ý nghĩa của hai câu đó.

Bài 2: Đọc câu thứ 2 trong phần dịch nghĩa bài thơ Ngắm trăng của hồ Chí Minh(Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?) và câu thứ hai trong phần dịch thơ( Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ.) Cho nhận xét về kiểu câu và nêu ý nghĩa của hai câu thơ đó?
Câu nghi vấn
Câu trần thuật
Đêm trăng đẹp gây sự xúc động mãnh liệt cho nhà thơ, khiến nhà thơ muốn làm một điều gì đó.
3) Bài tập 3:
Xác định ba câu sau đây thuộc kiểu câu nào và được
sử dụng để làm gì. Hãy nhận xét sự khác biệt về ý nghĩa
của những câu này.

a) Anh tắt thuốc lá đi!
( Câu cầu khiến)
Anh có thể tắt thuốc lá được không?
(Câu nghi vấn)
c) Xin lỗi ở đây không được hút thuốc lá.
(Câu trần thuật)

Mục đích sử dụng: 3 câu đều dùng để cầu khiến.
Sự khác biệt về ý nghĩa: câu b và câu c thể hiện ý cầu khiến( thái độ của người nói) nhẹ nhàng, nhã nhặn và lịch sự hơn câu a.
4) Bài tập 4:
Những câu sau đây có phải là câu trần thuật không?
Những câu này dùng để làm gì?

Đêm nay, đến phiên anh canh miếu thờ, ngặt vì cất dở mẻ
rượu, em chịu khó thay anh, đến sáng thì về.
( Thạch Sanh)
b) Tuy thế, nó vẫn thì thầm vào tai tôi:“ Em muốn cả anh cùng
đi nhận giải.”
( Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)

Kiểu câu:
- Ý a: Là câu cầu khiến=> Dùng để đề nghị.
- Ý b:
+ Câu 1: Là câu trần thuật=> Dùng để kể.
+ Câu 2: Là câu cầu khiến=> Dùng để đề nghị.
(1)
(2)
Bài 5: SGK trang 47 - Đặt câu.
- Hứa hẹn: (Tôi) xin hứa là sẽ đến đúng giờ.
- Xin lỗi : (Em )xin lỗi vì đã lỡ hẹn.
- Cảm ơn : (Em) xin cảm ơn cô.
- Chúc mừng: (Mình xin) chúc mừng ngày sinh của bạn.
- Cam đoan : (Tôi) xin cam đoan những lời khai trên là đúng sự thật.
Bài 5 : Đặt câu trần thuật dùng để :
- Hứa hẹn.
- Xin lỗi.
- Cảm ơn.
- Chúc mừng.
Cam đoan.



Bài 6:Hãy viết một đoạn văn ngắn từ 10-12 câu kể về một câu chuyện làm em xúc động . Trong đoạn văn có những câu trần thuật dùng để kể, thông báo, miêu tả và bộc lộ tình cảm, cảm xúc.( 10 phút làm bài gửi zalo cho cô )
*
Gợi ý : Đoạn văn được viết ra có thể chỉ gồm câu trần thuật hoặc có xen những kiểu câu khác. Điều quan trọng là những câu trần thuật trong đoạn văn đó phải có đủ các chức năng như bài tập yêu cầu.

Em có thể kể về tình huống gặp lại một người bạn cũ, trong đó có câu thông báo về một sự việc hay một người nào đó,có câu miêu tả người bạn và có câu bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người kể về người bạn hoặc về cuộc gặp gỡ đó.
Bài 7. Nêu 2 ví dụ về câu trần thuật được sử dụng để yêu cầu.







Gợi ý . Câu trần thuật có thể được sử dụng với nhiều loại mục đích khác nhau, trong đó có
mục đích yêu cầu.
Ví dụ, khi muốn yêu cầu ai đó nêu lí do đi muộn, ta có thể dùng câu trần thuật :
– Tôi không hiểu tại sao hôm nay bạn lại đi muộn.
- Theo mình ,lần sau bạn không nên đi học muộn
Bài 8. Hãy biến đổi những câu sau đây thành câu trần thuật.
– Anh ấy muốn đóng cửa phải không ?
-Chao ôi ,lòng thương hại nhiều khi làm hại chúng ta
Gợi ý
Muốn biến đổi hai câu đã cho thành câu trần thuật, cần loại bỏ những dấu hiệu của câu nghi vấn và câu cảm thán.

– Anh ấy muốn đóng cửa .
– Lòng thương hại nhiều khi làm hại chúng ta .







Bài 9 :
 Viết một đoạn đối thoại ngắn có sử dụng cả bốn kiểu câu đã học.

Gợi ý :
Minh: Cậu có cuốn sách "Kính vạn hoa" không?
Lan: Tớ có cuốn sách đó.
Minh: Ôi, thật là tuyệt vời! Cậu cho tớ mượn đi.
Lan: Ừ, mai tớ mang cho cậu nhé.




*Đề bài :
Viết đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi .Trình bày suy nghĩ của em về lòng dũng cảm của thanh niên trong thời đại ngày nay ( Trong đó có sử dụng một câu trần thuật dùng để miêu tả ,một câu phủ định )










Bài tập về nhà

















*Gợi ý :
-Lòng dũng cảm là gi?Có dũng khí dám đương đầu với khó khăn nguy hiểm để làm những việc nên làm
*Cơ sở hình thành lòng dũng cảm :
+Do bản lĩnh mạnh mẽ ,nhận thức được trách nhiệm cần thực hiện và ý thức về sự cần thiết phải hành động vì mục đích tốt đẹp
+VD thời chiến tranh lòng dũng cảm thể hiện qua sự hi sinh ,đối mặt với kẻ thù ,với bom rơi đạn nổ mà không hề run sợ
+Trong thời bình con người càng cần sự dũng cảm để đối mặt với những khó khăn thử thách ,đặc biệt đối mặt với cái
xấu ,cái ác .
*Bàn luận :
Vai trò của lõng dũng cảm :
+Khiến cho con người trở lên mạnh mẽ hơn để đối mặt và vượt qua khó khăn nguy hiểm :Tạo tâm thế tự do và nhâncách đẹp đẽ ,giúp con người đứng cao hơn tầm vóc nhỏ bé của bản thân để khẳng định mình là chỗ dựa cho người khác
- Dẫn chứng : Một hành động dũng cảm chế ngự tên cướp ,tố cáo lên án những điều sai trái trong xã hội hiện nay
+Việc nhỏ như bảo vệ bạn trước sự bắt nạt của bạn khác đều là biểu hiện của lòng dũng cảm
+Dũng cảm là vượt lên chính bản thân mình trước những nhu cầu thấp kém ,bản lăng hay thái độ
+Không chịu đầu hàng số phận trong những hoàn cảnh khắc nghiệt
-Phê phán :hèn nhát ,sợ hãi
-Liên hệ :
+Bản thân
+Gia đình
+Xã hội