Lí Công Uẩn
Ngữ văn 8
Chiếu dời đô
(Thiên đô chiếu)
I. Ki?n th?c c?n nh? v? tỏc gi? -tỏc ph?m
1. Tác giả:
Từ nhỏ ông là một cậu bé dĩnh ngộ hơn người, lại được sự nuôi dạy của hai nhà trí thức lớn đương thời là sư Lý Khánh Văn và Thiền sư Đạo Hạnh.
Khi mới 20 tuổi, Lý Công Uẩn được đưa vào triều làm một chức quan võ. Vốn là người thông minh, có sức khoẻ và chí lớn, Công Uẩn từ đó ngày càng được tin cậy trong triều, về sau làm tới Tả thân vệ Điện tiền chỉ huy sứ và trở thành trụ cột của nhà tiền Lê.
- Lí Công Uẩn (974 - 1028).
- Quê : Từ Sơn - Bắc Ninh.
Là người thông minh, nhân ái,
có chí lớn.
- Là người sáng lập vương triều Lí.
Lí Công Uẩn
(974 - 1028)
1. Tác giả:
I.Ki?n th?c c?n nh? v? tỏc gi? tỏc ph?m
a) Hoàn cảnh ra đời :
- Viết năm 1010.
- Khi có ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.

b) Thể loại :
- Chiếu (còn gọi là chiếu thư, chiếu chỉ): Lời ban bố mệnh lệnh của vua cho thần dân.
- "Chiếu dời đô": Viết bằng văn xuôi chữ Hán có xen câu văn biền ngẫu.

Chú ý: Phân biệt CHIếU - hịch - cáo
I. Kiến thức cần nhớ về tác giả -tác phẩm
2. Tác phẩm: Chiếu dời đô
Chiếu dời đô
1/ Lý do dời đô cũ
(Từ đầu . không thể không dời đổi )
2/ ý chí định đô mới
(Phần còn lại)
Gương
sáng
đời
xưa
Thực tế
triều
Đinh
Lê
Lợi thế
của
Đại
La
Quyết
định
của
nhà vua
Sơ đồ bố cục
- Lịch sử từng có những cuộc dời đô.
- Việc dời đô làm đất nước vững bền, thịnh vượng.
a. Gương sáng đời xưa.

I.N?i dung co b?n c?a tỏc ph?m
1. Lí do dời đô cũ:

Tại sao tác giả viện dẫn việc các đời vua xưa của TQ nhiều lần dời đô có ý nghĩa gì ?











?Theo suy luận của tác giả, việc dời đô của vua nhà Thương, Chu nhằm nh?ng mục đích gi?
Kết quả của việc dời đô ấy?















+Mục đích: mưu nghiệp lớn, xây dựng đất nước phồn thịnh lâu dài; thuận ý trời,
lòng dân
+Kết quả: D?t nu?c v?ng b?n , phong tục phồn thịnh



















?Chuyện dời đô thường diễn ra trong lịch sử vỡ thế việc Lớ Thỏi T? cho r?ng vi?c dời
đô không có gi l� khác thường.






















?Theo tác giả,việc 2 nhà Dinh -Lờ không dời đô là đúng hay sai?























Hai nhà :Dinh Lờ khụng ch?u r?i dụ l� :

+Sai lầm:Không theo mệnh trời; không học cái đúng của người xưa.
+Hậu quả: triều đại ngắn ngủi, tram họ hao tổn, vạn vật không thích nghi
Việc rời đô là tất yếu không thể không làm



?Bằng nhưng hiểu biết lịch sử & địa lí về vùng đất Hoa Lư,em hãy thử giải thích việc
2 triều d?i Dinh -Lờ phải đóng đô nơi đây?







Thời kỡ trước đó, thế & lực của 2 triều Dinh -Lờ vẫn chưa đủ mạnh đê ra nơi đồng
b?ng trung tâm của đất nước mà vẫn phải dựa vào địa thế hiểm trở của rừng núi để
bảo vệ đất nước, chống chọi với nạn ngoại xâm.












?Theo em, tớnh d? thuyết phục của luận điểm "dời đô là tất yếu" là do đâu (nh?ng
yếu tố nào?)
















Do hai lí lẽ chặt chẽ, sáng rõ là lẽ thường, phù hợp khách quan.
a) Lợi thế của Đại La
- Lịch sử: kinh đô cũ của Cao Vương
- Vị thế địa lý: thuận lợi cho phát triển
+ Vị trí: trung tâm trời đất, mở ra bốn hướng
+ Địa hình, quy mô: Có núi, có sông, đất rộng,
bằng, cao, thoáng.
+ Địa thế: "rồng cuộn, hổ ngồi"

II.N?i dung co b?n c?a tỏc ph?m
2. ý chí định đô mới:
?Theo Lớ Cụng U?n , thành Đại La có những lợi thế gì để xứng đáng được chọn làm kinh đô của đất nước?
Nơi trung tâm của quốc gia Đại Việt. Nơi dựng nghiệp đế vương.






























Có ý kiến cho rằng :Dù không muốn lộ rõ ra nhưng khi trình bày lợi thế của thành Đại La.Tác giả vẫn thể hiện khá rõ tình cảm của mình đối với vùng đất này ?Em có đồng ý với nhận định đó không ?
Có ý kiến cho rằng :Dù không muốn lộ rõ ra nhưng khi trình bày lợi thế của thành Đại La.Tác giả vẫn thể hiện khá rõ tình cảm của mình đối với vùng đất này ?Em có đồng ý với nhận định đó không ?












Tỡnh cảm yêu mến vùng đất được coi là thắng địa ấy ngập tràn trong tiết tấu, nhịp điệu,
từng ý từng lời của người viết dưới hỡnh th?c nh?ng cõu van biền ngẫu đối xứng nhịp nhàng.
VD: ở vào nơi trung tâm... ngồi; xen gi?a nh?ng câu dài là ngắn có tác dụng bắc cầu, nối tiếp
mạch van tuôn trào đầy hứng khởi. VD: địa thế ... tốt tươi.
-D? nhấn mạnh ưu thế tuyệt vời của thành D?i La, tác giả sử dụng giọng van dồn dập với nhiều
cách nói tôn vinh: nơi thắng địa, chốn tụ hội trọng yếu, kinh đô bậc nhất.




















?Việc nêu nh?ng ưu thế to lớn của thành Dại La để khẳng định đây là nơi tốt nhất
để đóng đô đã thể hiện khát vọng của nhà vua( và dân tộc ta lúc bấy giờ?)
- Tình cảm yêu mến thành Đại La và ý định rời đô đến vùng đất này xuất phát từ ý đồ mưu toan nghiệp lớn, một tầm nhìn xa rộng đến mai sau vì lợi ích của muôn dân trăm họ. Nó thể hiện khát vọng thống nhất đất nước, vững mạnh, phồn vinh.
Đại La mảnh đất định đô lý tưởng
Về lịch sử:

Cao Vương
đã định đô
Về tiềm năng:

dồi dào
Về Địa lý:

thuận lợi
Sơ đồ nội dung phần "Lợi thế của Đại La"
a) Lợi thế của Đại La
- Lịch sử: kinh đô cũ của Cao Vương
- Vị thế địa lý: thuận lợi cho phát triển
- Tiềm năng: muôn vật phong phú, tốt tươi


II.N?i dung co b?n c?a tỏc ph?m
2. ý chí định đô mới:
Nơi trung tâm của quốc gia Đại Việt
Nơi dựng nghiệp đế vương.
Nghệ thuật:
Lời văn biền ngẫu cân xứng, các vế đối nhau, súc tích.
Lập luận chặt chẽ.
Nhận xét về nghệ thuật trong bài văn nghị luận ?
a) Lợi thế của Đại La
- Lịch sử: kinh đô cũ của Cao Vương
- Vị thế địa lý: thuận lợi cho phát triển
- Tiềm năng: muôn vật phong phú, tốt tươi


II. N?i dung co b?n c?a tỏc ph?m
2. ý chí định đô mới:
Nơi trung tâm của quốc gia Đại Việt
Nơi dựng nghiệp đế vương.
Nghệ thuật:
Lập luận chặt chẽ.
Lời văn biền ngẫu cân xứng, các vế đối nhau, súc tích.
Câu chủ đề: "Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời"
Khẳng định chắc chắn chọn Đại La làm kinh đô.
"Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ sao?"
II.N?i dung co b?n c?a tỏc ph?m
2. ý chí định đô mới:
b) Quyết định của nhà vua:


























Chiếu dời đô thể hiện khát vọng của vua
Lớ Thỏi T? và dân tộc ta thời bấy giờ?

























- Khát vọng về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và phồn vinh.











?Vỡ sao nói "Chiếu dời đô" đã phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc đại Việt .













-Việc dời đô từ vùng núi Hoa Lư ra đồng bằng đất rộng chứng tỏ triều dỡnh nhà Lý
đã đủ tiềm lực chấm dứt nạn phong kiến cát cứ, đủ sức sánh ngang với phương Bắc
?Phát triển mạnh mẽ

















T?i sao kết thúc bài chiếu, Lí Thái Tổ không dùng câu cầu
khiến với ý ra mệnh lệnh mà lại đặt câu hỏi "Các khanh nghĩ thế
nào?" tác dụng của cách kết thúc đó?
























- Cách kết thúc đó mang tính chất đối thoại? tạo sự đồng cảm và thống nhất gi?a mệnh lệnh của nhà vua và ý nguyện của thần dân.
? Bài Chiếu thuyết phục người nghe bằng lí lẽ chặt chẽ và tỡnh cảm chân thành? dễ đi vào lòng người. Dú tuy là tiếng nói của một người nhưng hội tụ tấm lòng của cả dân tộc.
" Chiếu dời đô" có sức thuyết phục mạnh mẽ bởi lập luận sắc bén và sự kết hợp hài hoà giữa lí và tình.
III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:












-Câu van biền ngẫu cân xứng, nhịp nhàng.















2. Nội dung:
-Phản ánh khát vọng của nhân dân về đất nước độc lập thống
nhất, hùng cường; một nước D?i Việt đang trên đà lớn mạnh
A. Chứng tỏ triều đình nhà Lý đủ sức chấm dứt nạn phong kiến cát cứ.
B. Thế và lực của dân tộc Đại Việt sánh ngang hàng với phương Bắc.
C. Thể hiện ý chí nguyện vọng của nhân dân thu giang sơn về một mối và dựng xây đất nước độc lập tự cường.
Chọn câu trả lời đúng nhất cho ý kiến sau: "Việc chiếu dời đô ra đời đã phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt".
D. Cả ba ý kiến trên.
Sơ đồ bài học
Chiếu dời
đô
Lý do dời đô cũ
(Hoa Lư không còn phù hợp)
ý chí định đô mới
(Đại La mảnh đất lý tưởng)
Gương sáng đời xưa
(Dời đô đúng nên phát triển)
Thực tế triều Đinh Lê
(Định đô chưa đúng, khó phát triển)
Lợi thế của Đại La
(Lý tưởng về mọi mặt)
Quyết định của nhà vua
(Quyết định dời đô)
CHùA MộT CộT
VĂN MIếU XƯA
VĂN MIếU NGàY NAY
III.Luy?n t?p
Mở đầu “Chiếu dời đô” ,Lí Công Uẩn viện sử sách TQ nói về việc các vua đời xưa bên TQ
Bài tập 1:











- Chiếc dời đô, Lí Công Uẩn viện dẫn sử sách Trung Quốc nó về việc xưa bên TQ:

    + Nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô.
    + Nhà Chu ba lần dời đô.
    → Các triều đại lớn trước đó dời đô nhằm mục tích mưu toan nghiệp lớn, xây dựng
vương triều thịnh vượng, mở tương lai lâu bền cho thế hệ sau.
  - Kết quả các cuộc dời đô mang lại sự bền vững, hưng thịnh cho quốc gia.
    → Lý Thái Tổ dẫn ra dẫn chứng cụ thể về triều đại Thương Chu để làm cứ liệu khẳn
định việc ông dời đô là điều tất yếu hợp đạo lý.


Gợi ý
Theo Lí Công Uẩn ,kinh đô cũ ở vùng Hoa Lư (NB) của hai triều Đinh –Lê là không còn thích hợp ?Vì sao
Bài tập 2:
�
Theo Lý Cụng U?n, kinh dụ cu ? vựng Hoa Lu (Ninh Bỡnh) c?a hai tri?u Dinh, Lờ khụng cũn phự h?p vỡ
��� + Hai nh� Dinh, Lờ t? l�m theo ý mỡnh, khinh thu?ng m?nh tr?i, khụng theo d?u cu nh� Thuong Chu.
��� + Tri?u d?i khụng hung th?nh, v?n nu?c ng?n ng?i, nhõn dõn kh? c?c, v?n v?t khụng thớch nghi.
��� + Vi?c dúng dụ c?a hai tri?u Dinh, Lờ v?n c? dúng dụ ? Hoa Lu ch?ng t? th? v� l?c c?a c? hai tri?u chua d? m?nh (v?n cũn d?a v�o th? nỳi sụng).
��� ? Th? hi?n t?m nhỡn sõu r?ng c?a vua Lý Thỏi T?.?
Gợi ý
Theo tác giả ,địa thế thành Đại La có những thuận lợi gì để có thể chọn làm nơi đóng đô ?
Bài tập 3
* Gợi ý
�Theo vua Lý Cụng U?n, d?a th? c?a th�nh D?i La cú nh?ng uu th? d? dúng dụ:
��� + T?ng l� kinh dụ cu c?a Cao Vuong.
��� + Thu?n l?i d?a hỡnh: r?ng rói, b?ng ph?ng, cao rỏo, thoỏng dóng, khụng b? l?t, muụn v?t phong phỳ.
��� + Thu?n l?i chớnh tr?, van húa: ch?n h?i t? b?n phuong tr?i, m?nh d?t muụn v?t t?t tuoi.
��� + Thu?n l?i phong th?y: trung tõm tr?i d?t, th? r?ng cu?n h? ng?i.
��� ? Th�nh D?i La h?i t? d? nh?ng uu th? vu?t tr?i c?a vựng d?t x?ng dỏng kinh dụ c?a d?t nu?c.
Bài tập 4:
Chứng minh “Chiếu dời đô” có sức thuyết phục lớn bởi có sự kết hợp giữa lí và tình .
 Chiếc dời đô là một bài văn nghị luận giàu sức thuyết phục bởi nó có sự kết hợp giữa lý và tình.
  - Thứ tự trình bày lập luận:
    + Dẫn sử các triều đại lớn từng dời đô trở nên hưng thịnh, bền vững.
    + Đối chiếu với thực trạng hai nhà Đinh, Lê khi đóng đô ở Hoa Lư không phù hợp với sự phát triển của đất nước ,cần thiết phải dời đô .
    + Đưa ra những ưu điểm về mặt địa hình và điều kiện tự nhiên của thành Đại La.
    → Tất cả những lý lẽ trên để đi tới kết luận việc dời đô là cần thiết, hợp đạo lý.
  - Yếu tố về tình cảm:
    + Dời đô nghĩa là thuận theo ý trời, noi gương lịch sử.
    + Mục đích triều đại được trường tồn, trăm họ không hao tổn.
    + Tác giả bộc lộ sự thương xót cho trăm họ dưới triều Đinh, Lê.
    + Tôn trọng ý kiến của bề tôi – "Các khanh nghĩ thế nào?".
    → Ý vua sáng suốt hợp lòng dân,thuận ý triều thần, vì thế được mọi người ủng hộ, hưởng ứng.
* Gợi ý
?Vì sao nói việc “Chiếu dời đô ” ra đời phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt ?
* Bài tập 5 :

Việc dời đô phản ánh ý chí độc lập, tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt vì:
    + Khi từ bỏ vùng núi hiểm trở Ninh Bình ra thành Đại La, nơi giao lưu trọng yếu có nghĩa là nhà Lý đủ sức mạnh phòng thủ đất nước, chống lại sự xâm lược phương Bắc.
    + Đại La là nơi trung tâm, có địa thế thuận lợi, để đất nước phát triển về kinh tế, dân có cơ hội phát triển.
    + Dời đô là dám đưa kinh đô ra đồng bằng chính là phản ánh sự lớn mạnh về thế lực, sự bản lĩnh khi dám đương đầu với thách thức.
    + Dời đô còn thể hiện tầm nhìn chiến lược, sự hiểu biết sâu rộng của người đứng đầu đất nước.
    → Việc dời đô khẳng định ý chí độc lập, tự cường, sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt có thể tự dựa vào sức mạnh của mình để đương đầu với thách thức mới.
Gợi ý
"Qua văn bản Chiếu dời đô, hãy nêu suy nghĩ của em về vai trò lãnh đạo anh minh của Lý Công Uẩn"
Bài tập về nhà :
Hướng dẫn về nhà
Học thuộc lòng khái niệm thể loại Chiếu
Soạn bài "Hịch tướng sĩ"