Năm 1533, một võ quan triều Nguyễn là Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hoá, lập một nguười thuộc dòng dõi nhà Lê lên làm vua lấy danh nghĩa "Phù Lê diệt Mạc".
Năm 1545, Nguyễn Kim chết, con rể là Trịnh Kiểm đuược cử lên thay nắm toàn bộ binh quyền, con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng đưuợc cử vào trấn thủ Thuận Hoá, Quảng Nam.
Đầu thế kỷ XVII, cuộc chiến tranh giữa hai thế lực Trịnh Nguyễn bùng nổ. Sau gần nửa thế kỷ chiến tranh, hai bên lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới. Ngoài Bắc, Trịnh Tùng xuưng Vuương, xây vưuơng phủ cạnh cung điện vua Lê, nắm toàn bộ quyền thống trị nhưng vẫn phải dựa vào danh nghĩa vua Lê, nhân dân gọi là "vua Lê - chúa Trịnh".
vào phủ chúa Trịnh
(Trích Thuượng kinh ký sự)
Lê Hữu Trác
HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG
Lª H÷u Tr¸c
(1724-1791)
I/ Tìm hiểu chung
1.Tiểu dẫn
Hãy nêu những nét chính về tác giả Lê Hữu Trác?
Lê Hữu Trác (1724-1791)
Quê: Liêu Xá, Đuường Hào, phủ Thuượng Hồng, trấn hải Duơng.
Hiệu: Hải Thưuợng Lãn Ông (ông già lười ở đất Thuượng Hồng).
Gia đình có truyền thống khoa bảng.
Ông vừa là một danh y, vừa là một nhà văn tài hoa.
Tác phẩm chính: Hải Thuượng y tông tâm lĩnh gồm 66 quyển. Quyển cuối là Thuượng Kinh ký sự.
Chữ Lãn trong tên hiệu của Lê Hữu Trác có ý nghĩa gì?
Lãn: Lười
Chữ này trong tên hiệu Hải Thuượng Lãn Ông thể hiện rõ con ngưuời Lê Hữu Trác: ghét danh lợi, yêu thích cuộc sống bình dị, thanh nhàn.
Tuượng Lê Hữu Trác tại quê nhà
Ký: Là thể loại văn xuôi tự sự, dùng để ghi chép những sự việc có thật và bộc lộ những khuynh hưuớng tuư tưuởng, những cảm xúc của ngưuời viết.
Ký của Việt Nam thực sự ra đời vào thế kỷ XVIII.
Thưuợng kinh ký sự đánh dấu sự phát triển mới của thể ký Việt Nam thời Trung đại. Tác phẩm có sự kết hợp nhiều bút pháp nghệ thuật: du ký, nhật ký, hồi ký, ký phong cảnh, ký ghi ngưuời, ghi việc...
Trong Thưuợng kinh ký sự, hình tưuợng nhân vật tác giả hiện lên rất rõ ràng, sinh động.
Em đã biết những gì về thể ký, ký Trung đại Việt Nam và vị trí của Thuượng kinh ký sự trong thể loại này?
2. Tri thức đọc - hiểu
Tác phẩm mở đầu bằng cảnh sống thanh nhàn ở Huơng Sơn của Lê Hữu Trác. Bỗng có lệnh triệu vào kinh chữa bệnh cho Thế tử Cán, Lê Hữu Trác phải lên đưuờng.
Tác phẩm ghi lại những điều mắt thấy tai nghe của Lê Hữu Trác từ khi nhận đưuợc lệnh vào kinh chữa bệnh cho Thế tử Cán (ngày 12 tháng giêng năm Nhâm Dần 1782 cho đến lúc xong việc về tới nhà ở Hưuơng Sơn ngày 2 tháng 11, tổng cộng 9 tháng 20 ngày).
3. Tóm tắt tác phẩm Thuượng Kinh ký sự
II/ Đọc - hiểu
Vị trí đoạn trích:
Đoạn trích nằm ở phần đầu của tác phẩm. Sau khi đến kinh đô, Lê Hữu Trác đưuợc mời đến ở nhà nguười em của Quận Huy Hoàng Đình Bảo. Tiếp theo đó tác giả bắt đầu vào phủ chúa để khám bệnh cho thế tử Cán. Đoạn trích thuật lại việc Lê Hữu Trác vào phủ chúa Trịnh.
2. Bức tranh hiện thực:
a. Quang cảnh phủ Chúa
Quang cảnh phủ chúa Trịnh đuược miêu tả nhuư thế nào?
- Đó là một nơi thâm nghiêm, vô cùng xa hoa, tráng lệ.
Màu sắc chủ đạo: đỏ, vàng rực rỡ
Không khí: ngào ngạt mùi huương nhưung tù đọng, ngột ngạt.
=> Quang cảnh vuương giả nhưung không trong lành.
Em có nhận xét gì về cách viết của tác giả?
Miêu tả một cách chi tiết, cụ thể, tiêu biểu, sắc sảo.
b. Cuộc sống, cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa
Các từ Thánh chỉ, Thánh thưuợng, Thánh thể trong đoạn trích chỉ ai? dụng ý của tác giả?
Thánh: dùng để chỉ nhà vua
Trong đoạn trích: các từ trên dùng để chỉ nhà chúa.
=> Sự lộng quyền của chúa Trịnh
Cuộc sống trong phủ chúa đuược miêu tả nhuư thế nào?
Là nơi quyền uy tối thưuợng, nhiều phép tắc, luật lệ.
Cuộc sống xa hoa, hưuởng lạc nhung thiếu sinh khí .
Phủ chúa Trịnh (tranh vẽ thế kỷ XVII)
Quang cảnh và cuộc sống đó cho thấy uy thế nghiêng trời, lấn lưuớt cả cung vua của phủ chúa Trịnh.
Từ quang cảnh và cuộc sống nơi phủ chúa Trịnh, em thấy đuược điều gì?
"... Vào dịp Tết Trung thu, chúa phát gấm làm hàng trăm, hàng ngàn cái đèn lồng tinh xảo tuyệt vời, mỗi cái giá đến mấy chục lạng..."
(Thưuợng kinh ký sự)
"... Trong phủ chúa có đến bốn, năm trăm hoạn quan, ngạo mạn, hách dịch...; cả nước căm ghét, ghê tởm chúng..."
(Thông sức của Ngự sử đài - 1719)
3. Thái độ và nhân cách của Lê Hữu Trác
khi vào phủ chúa Trịnh
Thái độ: - Không đồng tình với cảnh sống xa hoa nhung ốm yếu và thiếu sinh khí nơi phủ chúa .
- Dửng dưung, thờ ơ với những quyến rũ của danh lợi ở phủ chúa.
Cuộc đấu tranh nội tâm của tác giả khi bắt mạch kê đơn cho Thế tử Cán.
Cách miêu tả của tác giả cho thấy thái độ của ông về cuộc sống nơi phủ chúa nhuư thế nào?
chi tiết nào thể hiện rõ nhất con ngưuời Lê Hữu Trác?
Từ việc phân tích đoạn trích, hãy nhận xét về con nguười Lê Hữu Trác?
- Một thầy thuốc có kiến thức y học uyên thâm, dày giặn kinh nghiệm chữa bệnh, một thầy thuốc có y đức cao đẹp.
Một con ngưuời khinh thưuờng danh lợi, hiểu thấu lẽ đời nên chỉ muốn sống cuộc sống thanh đạm, trong sạch.
Một cây bút ký sự tài hoa, sắc sảo.
=> Lê Hữu Trác - Một nhân cách sáng trong, đẹp đẽ.
4. Nghệ thuật viết ký của Lê Hữu Trác
Hãy khái quát lại những nét nổi bật về nghệ thuật viết ký của Lê Hữu Trác?

Sự quan sát tỉ mỉ, nhạy bén, ghi chép trung thực, miêu tả sinh động.
Lựa chọn các chi tiết đặc sắc làm nổi bật cái thần của sự việc.
Nhân vật tác giả bộc lộ rõ, sinh động dấu ấn cá nhân. Sự đan xen các suy nghĩ, tâm trạng tạo ra màu sắc trữ tình và khuynh hưuớng tuư tưuởng rõ nét cho tác phẩm.
Lối trần thuật hấp dẫn.
1. Nội dung:
Đoạn trích đã dựng lên một bức tranh sinh động, chân thực về cuộc sống xa hoa, quyền quý ở phủ chúa Trịnh đồng thời bộc lộ rõ nét thái độ, tâm trạng, nhân cách Lê Hữu Trác.
2. Nghệ thuật:
Tác phẩm bám chặt vào nguười thật, việc thật nên có giá trị nhuư những tưu liệu lịch sử quý giá, có ý nghĩa và tác dụng rất lớn đối với sự sáng tạo nghệ thuật về sau.
III/ Tổng kết
Hãy so sánh đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh với một tác phẩm (hoặc đoạn trích) ký của văn học Trung đại Việt Nam mà em đã học và nêu nhận xét về nét đặc sắc của đoạn trích này?
IV/ Luyện tập
Hãy dựng lại hình tưuợng nhân vật Lê Hữu Trác qua đoạn trích "Vào phủ chúa Trịnh" ?
Hãy tập viết một ký sự ngắn, đề tài tự chọn
2.