Ngô Tất Tố
Tức nước vỡ bờ
Tìm hiểu chung
I

Ngô Tất Tố(1893-1954)
- Quê:Lộc Hà, Từ Sơn, Bắc Ninh.
- Là nhà văn hiện thức xuất sắc chuyên viết về người nông dân trước cách mạng.
- Được truy tặng giải thưởng về VHNT năm 1996
1.Tác giả
Xuất xứ: Đoạn Tức nước vỡ bờ trích trong chương XVIII của tác phẩm Tắt đèn
Thể loại: Tiểu thuyết
Bố cục: 2 phần
- Phần 1: Từ đầu đến “có ngon miệng hay không” ⇒ chi Dậu ân cần chăm sóc người chồng ốm yếu
- Phần 2: phần còn lại ⇒ chị Dậu can đảm đương đầu với người nhà cai lệ.
Tình cảnh gia đình chị Dậu trong buối sáng sớm.

- Anh Dậu mới tỉnh, rất yếu.
- Không khí căng thẳng đầy sự đe dọa >< sự tình nghĩa của xóm làng, gia đình.
- Chị Dậu lo lắng tìm cách bảo vệ chồng.
=> Thê thảm, đáng thương và nguy cấp.
Câu hỏi
Trước sự căng thẳng ấy chị Dậu có tâm trạng như thế nào?
Em nhận xét gì về tình cảnh của chị Dậu?

a)Tình thế của gia đình chị Dậu
- Vụ thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất: quan sắp về làng đốc thuế, bọn tay sai hung hăng xông vào những nhà chưa nộp thuế để bắt người, đánh trói, đem ra đình cùm kẹp
- Gia đình chị Dậu thuộc hạng cùng đinh, không có tiền nộp sưu,phải bán con, bán chó,bán cả gánh khoai để có đủ tiền nộp sưu cho chồng nhưng bọn hào lí lại bắt phải nộp cả suất sưu cho người em chồng đã chết -> anh Dậu
- Anh Dậu đang ốm đau, tưởng đã chết đêm qua, vừa mới tỉnh , nếu bị đánh trói nữa khó mà sống nổi
=>Tình thế hết sức nguy ngập, gay go, thê thảm và khốn đốn khiến bất cứ ai còng xót xa
2.Chị Dậu chăm sóc chồng
1
Đoạn chữ in nhỏ cho ta thấy gì về tình cảnh g.đ chị Dậu?
2
Lúc bọn chúng kéo đến thì tình thế lúc này như thế nào?
b) Chị Dậu chăm sóc chồng

+ Rón rén bưng cháo đến chỗ chồng, động viên chồng ăn, chờ xem chồng ăn có ngon miệng không
Cảnh chị Dậu chăm sóc người chồng ốm yếu được tác giả miêu tả qua những chi tiết nào?

- Những chi tiết đó cho ta thấy chị là người như thế nào?
c) Chị Dậu đương đầu vì bọn tay sai
*Bọn tay sai:
- Sự xuất hiện: sầm sập tiến vào ví những roi song, tay thước, dây thừng
- Mục đích: tróc nã thuế vì gia đình anh còn thiếu 1 suất sưu
-> Bất ngờ, hùng hổ, dữ tợn

Bọn tay sai gồm có những ai? Em hãy tìm những chi tiết miêu tả bọn chúng? Bọn chúng đến nhà anh Dậu nhằm mục đích gì?
- Em có nhận xét gì về sự xuất hiện của chúng?
- Hành động:

+ gõ đầu roi xuống đất, thét
+ trợn ngược hai mắt, quát, giọng hầm hè
+ đùng đùng giật phắt cái dây thừng, chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
+ bịch vào ngực chị Dậu, sấn đến để trói anh Dậu
+ tát vào mặt chị Dậu đánh bốp một cái, nhảy vào cạnh anh Dậu
-> đểu cáng, hung hãn, táng tận lương tâm
- Ngôn ngữ:
+ Thét, quát, hằm hè
+ Xưng hô : xưng ông , gọi mày, thằng kia...
->Ngôn ngữ thô tục
*Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật: bằng ngòi bót hiện thực víi độ phê phán rõ nét, nhiều chi tiết có tính hài hước thể hiện ý đồ châm biếm -> tính cách nhân vật được khắc họa sống động, nổi bật và có giá trị điển hình
=> hống hách, thô bạo, không còn nhân tính
Hình ảnh tên cai lệ được khắc họa bằng những chi tiết điển hình nào về ngôn ngữ, hành động?
- Em có nhận xét gì về hành động, ngôn ngữ của hắn?
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật tên cai lệ của tác giả?
- Qua cử chỉ hành động, ngôn ngữ của tên cai lệ đã bộc lộ bản chất gì của hắn?
* Tên cai lệ
Câu hỏi
1
Lúc đầu
+ cố van xin tha thiết bằng thái độ nhẹ nhàng, giọng run run: xin ông trông lại, cháu van ông, xin ông tha cho...
+ gọi ông, xưng cháu
->Nhẫn nhục chịu đựng mong gợi chút từ tâm và lòng thương người của tên cai lệ
2
Sau đó:
+ liều mạng cự lại: “ Chồng tôi đau ốm.... hành hạ”
->Cự lại bằng lí lẽ, bằng đạo lí tối thiểu của con người Cách xưng hụ ông – tôi là sự cảnh bỏo mang vị thế của kẻ ngang hàng, nhỡn thẳng vào mặt đối thủ.
3
- Cuối cùng:
+ nghiến hai hàm răng “ Mày trúi ngay ... cho mày xem”
+ tỳm lấy cổ tên cai lệ, ấn dỳi ra cửa
+ tỳm túc tên người nhà lí trưởng lẳng ra ngoài thềm
->Cách xưng hụ đanh đỏ, thể hiện sự căm giận , khinh bỉ cao độ và tư thế đứng trên đầu thự; chống trả quyết liệt, sẵn sàng đố bẹp đối phương.
Khi tên cai lệ và người nhà lí trưởng tiến vào, hình ảnh chị Dậu được khắc họa qua những chi tiết nào? (hành động, lời nói, cách xưng hô ..)
- Thái độ và hành động đó của chị biểu hiện điều gì?
- Nhận xét NT miêu tả diễn biến tôi lí nhân vật chị Dậu của tác giả trong đoạn? Qua NT đó cho ta hiểu được điều gì về chị?
1. Nghệ thuật:
+ Tạo tình huống truyện có tính kịch: tức nước vì bờ.
+ Kể chuyện, miêu tả nhân vật sinh động, chân thực (qua ngoại hình, hành động, tâm lí)

2. Nội dung
+ Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của XH thực dân phong kiến đương thời
+ Sự thấu hiểu, cảm thông sâu sắc của tác giả víi tình cảnh cơ cực, bế tắc của người nông dân
+ Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân

3. Ý nghĩa
Phản ánh hiện thực về sức phản kháng mãnh liệt chống áp bức của những người nông dân hiền lành, chất phác
III.Tổng kết