BÀI 3
ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG GEN
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
Hoạt động gen là gì?
- gồm phiên mã và dịch mã.
Điều hòa là gì?
Điều khiển
- Điều hòa hoạt động của gen là điều hoà lượng ....sản phẩm...của gen được tạo ra.
1. Khái niệm:
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
TB tuyến vú
Gen tạo protein sữa
Tấc cả TB: ko
TB tuyến vú (giai đoạn mang thai, cho con bú): có
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
Gen tạo
hoocmon Insulin
Tấc cả TB: ko
TB tuyến tụy: có
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
Gen tạo
kháng thể
Tấc cả TB: ko
TB Limpho ( giai đoạn nhiễm vi khuẩn, virut): có
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
Điều hòa hoạt động gen có ý nghĩa gì?
Tùy theo chức năng từng TB, giai đoạn phát triển… mà chỉ có 1 số gen hoạt động. Còn toàn bộ các gen đều đóng.
Có ý nghĩa tiết kiệm năng lượng và tạo ra sự hoạt động hợp lý của cơ thể
2. Các cấp độ ĐHHĐ của gen:
- SV nhân sơ: chủ yếu cấp phiên mã
- SV nhân thực: tất cả các cấp độ : trước phiên mã, phiên mã, sau phiên mã, dịch mã, sau dịch mã
I. Khái quát về điều hòa hoạt động gen:
- Điều hòa hoạt động của gen là điều hoà lượng ....sản phẩm...của gen được tạo ra.
+ Ở SV nhân sơ: điều hoà hoạt động gen chủ yếu ở mức độ ......phiên mã.....
+ Ở SV nhân thực: điều hoà hoạt động gen diễn ra ở nhiều mức độ : trước phiên mã, phiên mã, sau phiên mã, dịch mã, sau dịch mã.
Phát hiện ra cơ chế điều hòa hoạt động gen
của Opêron Lac ở E.Coli
Gen điều hòa R: Tổng hợp protein ức chế
(NẰM NGOÀI OPERON)
1. Mô hình cấu trúc của Operon
Vùng P: Tương tác với E. ARN pôlimêraza khởi đầu phiên mã
Vùng O: gắn với protein ức chế
Nhóm gen cấu trúc Z,Y,A: quy định tổng hợp các E phân giải Lactôzơ ở môi trường.
OPERON
Gen điều hòa R: Tổng hợp protein ức chế
(NẰM NGOÀI OPERON)
1. Mô hình cấu trúc của Operon
OPERON là gì?
- Là cụm gen cấu trúc có liên quan về chức năng, thường phân bố liền nhau, có chung 1 cơ chế điều hoà
HOẠT ĐỘNG CỦA OPERON LAC
NỘI DUNG
I. Khái niệm
II. Các cấp độ
1. Mô hình Operon
2 Cơ chế hoạt động của mô hình Operon Lactose
CÓ ĐƯỜNG
KHÔNG CÓ ĐƯỜNG
KHÔNGPHIÊN MÃ
PHIÊN MÃ
“KHÔNG – CÓ”
2. Cơ chế hoạt động của Operon Lac
Khi môi trường không có đường
P
R
P
O
Z
Y
A
PROTEIN ỨC CHẾ
(LUÔN TỔNG HỢP)
PROTEIN ỨC CHẾ BÁM VÀO VÙNG VẬN HÀNH (O) NGĂN CẢN QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
 GEN Z Y A KHÔNG PHIÊN MÃ
Khi môi trường có đường
P
R
P
O
Z
Y
A
PROTEIN ỨC CHẾ
(LUÔN TỔNG HỢP)
ARN - polimeraza
ĐƯỜNG LAC BÁM VÀO PROTEIN ỨC CHẾ  MẤT CẤU TRÚC KHÔNG GIAN.
KHÔNG THỂ BÁM VÀO VÙNG O
 GEN Z Y A PHIÊN MÃ TỔNG HỢP ENZIM PHÂN GIẢI ĐƯỜNG
Đường Lactose
Khi môi trường có đường
P
R
P
O
Z
Y
A
PROTEIN ỨC CHẾ
(LUÔN TỔNG HỢP)
1 mARN duy nhất
3 protein Z, Y, A
Protein Z
Protein Y
Protein A
Tổng hợp protein ức chế
Tổng hợp protein ức chế
Liên kết với vùng vận hành O
Gắn với lactôzơ, bị bất hoạt
Không hoạt động
Hoạt động tổng hợp prôtêin
R
II. Điều hòa hoạt động gen ở sinh vật nhân sơ:
Operon Lac -- phân giải Lactozo