Bài tập tình huống:
Giả sử em đang ở tiệm ăn và thấy mọi người đều rất khó chịu với 1 người khách hút thuốc liên tục. Lúc này, em sẽ hành xử như thế nào?




TIẾT 85: CÂU CẦU KHIẾN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng.
1. Ví dụ (SGK/30)
a) Ông lão chào con cá và nói:
- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi. Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.
Con cá trả lời:
- Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi. Trời phù hộ lão. Mụ già sẽ là nữ hoàng.
Thôi đừng lo lắng.
Cứ về đi.
 Khuyên bảo
 Yêu cầu
b) Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ ngoài đi vào. Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:
- Đi thôi con.
Đi thôi con.
 Yêu cầu
a) - Anh làm gì đấy?
- Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.

b) Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:
- Mở cửa!

a/ - Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.
b/Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:
- Mở cửa!

 Câu trần thuật: Dùng để trả lời câu hỏi
 Giọng nhấn mạnh
Câu cầu khiến: Dùng để đề nghị, ra lệnh, yêu cầu.
- Khác: ở ngữ điệu, chức năng
- Các câu cầu khiến:
- Thôi đừng lo lắng. (khuyên bảo)
- Cứ về đi. (yêu cầu)
- Đi thôi con. (yêu cầu)
- Mở cửa! diễn đạt bằng ngữ điệu (đề nghị, ra lệnh, yêu cầu)
Hình thức:
+ Có những từ cầu khiến như: hãy, đừng, chớ,…đi, thôi, nào,…hay ngữ điệu cầu khiến;
+ Khi viết thường kết thúc bằng dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
Chức năng:
+ Dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,…
2. Nhận xét:
TIẾT 85: CÂU CẦU KHIẾN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng.
II. Luyện tập:
1. Bài tập 1: SGK/ 31

Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu sau đây là câu cầu khiến ?
a. Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên Vương .
( Bánh chưng, bánh giầy )
b. Ông giáo hút thuốc đi .
( Nam Cao , Lão Hạc )
c. Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có
sống được không .
( Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng )
Vắng CN
a. Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết !
b. Ông Đốc tươi cười nhẫn nại nhìn chúng tôi:
- Các em đừng khóc.
Trưa nay các em được về nhà cơ mà. Và ngày mai lại được nghỉ cả ngày nữa .
c. Có anh chàng nọ tính tình rất keo kiệt.Một hôm, đi đò qua sông,
anh chàng khát nước bèn cúi xuống, lấy tay vục nước sông uống.
Chẳng may quá đà, anh ta lộn cổ xuống sông. Một người ngồi cạnh thấy thế, vội giơ tay ra, hét lên:
- Đưa tay cho tôi mau!
Anh chàng sắp chìm nghỉm nhưng vẫn không chịu nắm tay người kia. Bỗng một người có vẻ quen biết anh chàng chạy lại nói :
- Cầm lấy tay tôi này!
Tức thì, anh ta cố ngoi lên, nắm chặt lấy tay người nọ và được cứu thoát .

*Bài tâp 2. Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu.
a) "Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy ."
- Có từ ngữ cầu khiến:thôi, đi - vắng chủ ngữ.
b) "Các em khóc."
- Có từ ngữ cầu khiến: đừng - có chủ ngữ (Ngôi thứ hai số nhiều)
c) "Đưa tay cho tôi mau!"; "Cầm lấy tay tôi này!"
- Không có từ ngữ cầu khiến, chỉ có ngữ điệu cầu khiến, vắng chủ ngữ.
đi
đừng

3. Bài tập 3:
So sánh hình thức và ý nghĩa của 2 câu sau
a. Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột !

b.Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.
Vắng CN
- Nhờ có CN trong (b) ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của người nói đối với người nghe.
CỦNG CỐ
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Xem bức tranh, hãy viết một đoạn văn hoặc đoạn hội thoại ngắn có sử dụng câu cầu khiến.

- Học bài, làm bài tập 4,5 SGK/ 32
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Xem trước bài: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
Cảm ơn các em!