BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
_Nguyễn Công Trứ _
Đền thờ Nguyễn Công Trứ được xây dựng tại xã Quang Thiện- Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình 
Tác phẩm, tư liệu tham khảo:

1/ Tác giả:
Nguyễn Công Trứ (1778- 1858)
Quê : Hà Tĩnh, xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo
Là người học giỏi ( đỗ Giải nguyên), có tài năng và nhiệt huyết trên nhiều lĩnh vực: từ văn hoá, kinh tế đến quân sự
=> Là người có cá tính mạnh mẽ, không chịu sống trong khuôn khổ của đạo lí phong kiến, mà luôn vươn tới khẳng định bản ngã
Tiết: 13,14 BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
( Nguyễn Công Trứ)
I.Tìm hiểu chung:

- Sáng tác: Hầu hết chữ Nôm, thể hát nói.

Một số hình ảnh về hát nói (ca trù)
2 . TÁC PHẨM:

- Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ sáng tác trong thời gian ông cáo quan về hưu tại quê nhà.
Thể loại : hát nói
- Bố cục : 2 phần
6 câu đầu : Ngất ngưởng khi làm quan.
13 câu tiếp : Ngất ngưởng khi cáo quan về hưu.

NHAN ĐỀ “NGẤT NGƯỞNG”
Nghĩa gốc
Miếu tả tư thế của con người, sự vật nghiêng ngả, không vững nhưng không đổ.
Nghĩa hàm ẩn
Thái độ sống khác người, luôn xem mình ở vị trí cao hơn người khác, thái độ sống thoải mái, phóng túng
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
- Cảm hứng chủ đạo của bài thơ tập trung ở từ “ ngất ngưởng”:
+ “ Ngất ngưởng” ở đây thể hiện một phong cách sống, một thái độ sống khác đời của một con người có cá tính, có bản lĩnh.
+ “ Ngất ngưỡng” là phong cách sống nhất quán của nhà thơ trong lúc làm quan và cả khi nghỉ hưu, trở về cuộc sống đời thường.

- Xem việc làm quan là gò bó, mất tự do nhưng vẫn chọn con đường làm quan. Vì :
+ Nhà thơ xem việc làm quan là điều kiện, là phương tiện để thể hiện hoài bão và tài năng của mình
+ Xem việc làm quan là để thực hiện trách nhiệm của kẻ sĩ đối với đời
=>“ Vũ trụ nội mạc phi phận sự”→ Mọi việc trong trời đất đều là phận sự của ông.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Ngất ngưởng khi làm quan

=> Nguyễn Công Trứ khẳng định vai trò, trách nhiệm của mình với dân với nước. Đó là tuyên ngôn về chí làm trai của nhà thơ mang ý nghĩa tích cực
- Biện pháp liệt kê kết hợp điệp từ “khi”:
+ Thủ khoa -> tài học
+ Tham tán, tổng đốc -> Tài chính trị
+ Thao lược -> tài quân sự
→ Tự hào mình là một người tài năng lỗi lạc, danh vị vẻ vang, văn võ toàn tài.
=> Nhà thơ ý thức và tự hào về tài năng lỗi lạc của mình, khác hẳn và vượt xa tầng lớp quan lại ở chốn triều trung.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN


- Cách sống theo ý chí và sở thích cá nhân:
+ Cưỡi bò vàng đeo đạc ngựa.
+ Đi chùa dẫn theo hầu gái, mang kiếm cung.
+ Khi ca, khi tửu, khi cắt, khi tùng
→ giễu đời hưởng thú phiêu diêu trần tục.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Ngất ngưởng khi cáo quan về hưu.
- Nghệ thuật đối qua 2 câu thơ “Được mất....ngọn đông phong” => Quan niệm sống không màng đến chuyện khen chê ở đời
Thái độ sống :
+ “ chẳng trái Nhạc,..”
+ Nghĩa vua tôi cho trọn đạo sơ chung.
+ Trong triều ai ngất ngưỡng như ông.
→ Điển cố -> khẳng định tài năng sánh ngang bậc danh tướng và lòng trung thành với vua.
.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
=> Từ ngất ngưỡng khẳng định cách sống tự do của bậc tài tử phong lưu, không ngần ngại khẳng định cá tính của mình. Thái độ sống ngất ngưỡng đầy thách thức trước những tôn ti phép tắc khắc kỉ của XHPK.
, vượt qua khuôn sáo khắt khe của lễ giáo phong kiến.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
III – TỔNG KẾT:



1/ NỘI DUNG
-Đề cao bản lĩnh cá nhân trong cuộc sống.
- Bộc lộ cái tôi cá nhân đối lập trực diện với xã hội phong kiến đương thời.
NGHỆ THUẬT
- Thể hát nói có sự hòa hợp giữa nhạc và thơ tự do, phong khoáng.
- Nhan đề, thi đề độc đáo.
- Nghệ thuật đối, điển cố.