Truyện An Dương Vương và
Mị Châu-Trọng Thủy
(Truyền thuyết)
I. Tìm hiểu chung
1. Thể loại truyền thuyết
- Khái niệm: Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng, kì ảo
-Đặc trưng của truyền thuyết:
-Truyền thuyết Việt Nam bao gồm các thời kì:
+ Thời kỳ Văn Lang (2879 TCN - 258 TCN)
+ Thời kỳ Âu Lạc (257 TCN-208 TCN) và Bắc thuộc (207 TCN-938)    
+ Thời kỳ phong kiến tự chủ (Từ TK X đến TK XV)
+Bắt nguồn từ thần thoại và có quan hệ với thần thoại
+Kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố lịch sử với yếu tố tưởng tượng.
+Phản ánh thái độ và tình cảm của nhân dân về các sự kiện và nhân vật lịch sử có ảnh hưởng đối với dân tộc.
-Ý nghĩa:
  Về mặt nghệ thuật: là nguồn cảm hứng cho nhà văn, nhà thơ sáng tác.
Về mặt lịch sử: cơ sở cho các nhà sử học tham khảo về các giai đoạn lịch sử dân tộc.
Về mặt ý thức xã hội: nhằm giáo dục lòng yêu nước, tinh thần dân tộc.
Cụm di tích lịch sử-văn hóa thành Cổ Loa là minh chứng lịch sử cho việc sáng tạo và lưu truyền truyền thuyết về sự ra đời và suy vong của nhà nước Âu Lạc
2. Truyền thuyết “An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thủy”
-Xuất xứ:Trích từ “Truyện Rùa Vàng” trong “Lĩnh Nam chích quái”-một bộ sưu tập truyện dân gian ra đời vào cuối thế kỉ XV.
-Tóm tắt văn bản
+An Dương Vương bắt tay vào việc xây thành, gặp rất nhiều khó khăn.
+Nhờ sứ Thanh Giang (Rùa Vàng) giúp đỡ, sau nửa tháng thì thành xây xong.
+Rùa Vàng cho An Dương Vương một chiếc vuốt để làm lẫy nỏ.
+Triệu Đà mang quân sang xâm lược, An Dương Vương có nỏ thần bắn một phát chết hàng vạn giặc nên Triệu Đà thua to, phải rút về nước.
+Triệu Đà giả vờ cầu hòa, rồi cầu hôn cho con trai là Trọng Thủy, An Dương Vương chủ quan, mất cảnh giác nên đã mắc mưu.
+Trọng Thủy lấy cắp lẫy thần. Triệu Đà tấn công Loa Thành, An Dương Vương mang Mị Châu lên ngựa bỏ chạy về phương Nam.
2. Truyền thuyết “An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thủy”
-Xuất xứ:Trích từ “Truyện Rùa Vàng” trong “Lĩnh Nam chích quái”-một bộ sưu tập truyện dân gian ra đời vào cuối thế kỉ XV.
- Tóm tắt văn bản
- Chủ đề:
Tác phẩm là một bài học qúy giá về công cuộc dựng nước và giữ nước qua sự thất bại của An Dương Vương
- Bố cục:
3 phần
+ P1 (Từ đầu... “bèn xin hòa”): Qúa trình dựng nước và giữ nước của ADV
+P2 (Tiếp... “dẫn vua xuống biển”): Bi kịch mất nước và bi kịch tình yêu
+P3 (Còn lại): Thái độ của tác giả dân gian với ADV và MC-TT
II. Đọc-hiểu văn bản
1. Công cuộc xây thành, chế nỏ và giữ nước của An Dương Vương
a, Xây thành
- Thành đắp tới đâu thì lở tới đó
- Lập đàn trai giới, cầu đảo bách thần
- Nhờ Rùa Vàng giúp đỡ, xây nửa tháng là xong
=> Khó khăn trong buổi đầu dựng nước
b, Chế nỏ
- Được Rùa Vàng tặng móng vuốt để làm lẫy nỏ
- Chế tạo nỏ thành công, trăm phát trăm trúng
=>Chiến thắng Triệu Đà → Hệ quả tất yếu của hai việc làm trên (Loa thành kiên cố, vũ khí lợi hại và tinh thần cảnh giác cao độ)
c, Nhận xét
-An Dương Vương trong phần đầu truyện là một người có vai trò quan trọng trong sự nghiệp dựng nước, là một vị vua anh minh, sáng suốt với tinh thần trách nhiệm, cảnh giác cao được nhân dân và thần linh ủng hộ nên đã đạt được những thành công lớn.
-Việc làm của An Dương Vương là được lòng trời, hợp lòng dân (Cụ già phương Đông và thần Kim Quy đã giúp nhà vua xây thành, làm nỏ thần giữ nước.) 
2. Bi kịch mất nước và bi kịch tình yêu tan vỡ
a, An Dương Vương
-Sau chiến thắng, An Dương Vương đã phạm phải những sai lầm nghiêm trọng:
+ Nhận lời cầu hôn của Trọng Thủy cho Mị Châu
+Cho Trọng Thủy ở rể → Mất cảnh giác, không giám sát, đề phòng Trọng Thuỷ mà tạo cơ hội thuận lợi cho kẻ thù
+ Trọng Thủy đánh cắp nỏ thần, Triệu Đà cất binh sang xâm lược, ADV vẫn thản thiên chơi cờ
→ An Dương Vương đã tự đánh mất mình. Ông chủ quan, tự mãn, không nhận ra mưu kế thâm hiểm và không đánh giá đúng kẻ thù. 
- Kết quả:
Âu Lạc đại bại, nhà vua cùng con gái phi ngựa chạy về phương Nam.
Tiếng thét của thần Kim Quy đã làm nhà vua tình ngộ. Ông rút gươm chém Mị Châu – con gái duy nhất của mình → Đây là hình phạt đau đớn nhất không chỉ với Mị Châu mà còn với bản thân ông. An Dương Vương cầm sừng tê rẽ nước đi xuống biển sâu 
-Thái độ của nhân dân:
+Ca ngợi, khẳng định vai trò to lớn của An Dương Vương trong buổi đầu dựng nước và giữ nước
+Trách nhiệm chủ quan để mất nước đã trả giá bằng chính mạng sống của con gái An Dương Vương nên tác giả dân gian đã để ông đi vào bất tử bằng hình ảnh Rùa Vàng đưa ông xuống biển. Đó chính là sự thương tiếc của nhân dân dành cho ông
b, Mị Châu
- Xinh đẹp nhưng ngây thơ nên vô tình đã tiếp tay cho giặc
-Tự ý sử dụng bí mật quốc gia, tiếp tay cho kẻ thù dồn cha và dân tộc đến đường cùng mà không hề hay biết
-Coi trọng tình riêng, nghĩ đến hạnh phúc cá nhân một cách mê muội, mù quáng khi rắc lông ngỗng trên đường chạy nạn cho Trọng Thuỷ chạy theo
-Cuối cùng: nhận ra tội lỗi của mình nên cúi đầu nhận tội, chấp nhận cái chết bi thảm → một người đáng thương
- Thái độ của nhân dân:
+Câu nói của Rùa Vàng chỉ Mị Châu là giặc chính là lời kết tội đanh thép của nhân dân về thái độ vô tình mà phản quốc của Mị Châu
+Sự hóa thân theo ước nguyện của Mị Châu thể hiện sự bao dung, độ lượng, thông cảm cho sự nhẹ dạ cả tin.
=> Mị Châu là người ngây thơ, nhẹ dạ; là người thương chồng nhưng không có trách nhiệm với quốc gia
c, Trọng Thủy
-Thời kì đầu, Trọng Thuỷ đóng vai trò một tên gián điệp theo lệnh vua cha sang làm rể Âu Lạc để điều tra bí mật về nỏ thần
-Sau này, dẫu có yêu thương Mị Châu nhưng vẫn phải kiên trì thực hiện tham vọng của cha, lợi dụng tình yêu của Mị Châu đánh tráo nỏ thần.
-Trước cái chết của Mị Châu, Trọng thủy tự kết liễu đời mình → sự bế tắc → Bi kịch của Trọng Thuỷ là bi kịch của một nạn nhân trong một âm mưu chính trị thâm độc
-Thái độ của nhân dân:
Có ít nhiều thông cảm, xong vẫn lên án bằng kết cục của Trọng Thủy
-Chi tiết ngọc trai-giếng nước:
+Hóa giải oan tình của Mị Châu và Trọng Thủy
+Chứng minh lòng dạ trong sáng của Mị Châu
+Thể hiện sự tha thứ, thái độ cảm thông, xót thương và bao dung của nhân dân ta đối với Mị Châu và Trọng Thủy.
=> Tác phẩm kết thúc bằng một vẻ đẹp hoàn mỹ, nó thể hiện sự phán xét thấu lí đạt tình, vừa nghiêm khắc vừa nhân ái,tinh thần khoan dung, nhân hậu của dân tộc Việt Nam
Giếng ngọc Trọng Thủy-Mị Châu ở thành Cổ Loa
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
-Cốt truyện:
+ Cốt lõi lịch sử: xây thành, chế tạo vũ khí hiện đại, chiến thắng giặc, mất nước, bi kịch bi thảm…
+ Yếu tố hư cấu: sứ Thanh Giang, móng Rùa Vàng làm lẫy nỏ thần, sư hóa thân của các nhân vật…
- Hình ảnh: Giàu chất tư tưởng thẩm mĩ,có sức sống lâu bền
Truyện An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thủy là một cách giải thích nguyên nhân việc mất nước Âu Lạc. Qua đó, nhân dân ta muốn nêu lên bài học lịch sử về tinh thần cảnh giác với kẻ thù và cách xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa riêng với chung, giữa nhà với nước, giữa cá nhân với cộng đồng
2. Nội dung