BÀI 2
LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU
(TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 70 ĐẾN NĂM 1991).
LIÊN BANG NGA TỪ 1991 ĐẾN NAY.
Liên Xô gồm có 15 nước CHXHCN Xô Viết
1 Armenia
2 Azerbaidjan
3 Belorussia
4 Estonia
5 Gruzia
6 Kazakhstan
7 Kirghizia
8 Latvia
9 Litva
10 Moldavia
11 Nga
12 Tadjikistan
13 Turkmenia
14 Ukraina
15 Uzbekistan
KHỞI ĐỘNG
Khu vực Đông Âu có 8 nước dân chủ nhân dân:
Ba Lan
CHDC Đức
Tiệp Khắc
Hung-ga-ri
Nam Tư
Ru-ma-ni
Bun-ga-ri
An-ba-ni.
Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của Liên Xô và Đông Âu đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về mọi mặt.
Sự hợp tác giữa các nước được tăng cường thông qua Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV) và Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va. Trên cơ sở đó, hệ thống XHCN ra đời, mở rộng từ châu Á, châu Âu và châu Mĩ La Tinh, trở thành đối trọng đối với các nước theo chế độ tư bản chủ nghĩa.
Giai đoạn 1940-1991
KHỞI ĐỘNG
Lược đồ Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô (СССР).
Hình ảnh cuộc biểu tình đòi li khai và độc lập ở Lít-va.
Tuy nhiên, quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu cũng bộc lộ những hạn chế, sai lầm và thiếu sót, cùng với sự chống phá của các thế lực đế quốc bên ngoài, mô hình chủ nghĩa xã hội đã từng tồn tại và phát triển hơn 70 năm ở Liên Xô đã khủng hoảng và tan rã.
10/1973, các nước thuộc Tổ chức các quốc gia Ả Rập xuất khẩu dầu mỏ quyết định ngừng xuất khẩu dầu mỏ sang các nước ủng hộ Israel trong cuộc chiến tranh Yom Kippur chống lại Ai Cập và Syria (gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản và các nước Tây Âu). Sự kiện này đã khiến giá dầu thế giới tăng cao đột ngột và gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế 1973-1975 có quy mô toàn cầu.
1. Hoàn cảnh lịch sử
Biểu đổ giá dầu giai đoạn 1861–2015 thể hiện sự tăng mạnh năm 1973. Đường màu cam là giá điều chỉnh do lạm phát.
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 gây nhiều khó khăn cho sản xuất và đời sống của người dân các nước, đòi hỏi các nước phải thực hiện cải cách toàn diện về kinh tế và chính trị -xã hội.
Xe ô tô nối đuôi nhau đợi đổ xăng vào những năm khủng hoảng dầu mỏ.
Chính phủ Hà Lan quyết định ban bố lệnh cấm ô tô lưu thông vào Chủ Nhật hàng tuần (gọi là “Car-free Sunday”). Nhiều người dân Hà Lan đã phải chọn cách đi bộ, đi xe đạp, hoặc cưỡi ngựa.
Tới đầu những năm 80 của thế kỉ XX, nền kinh tế đất nước ngày càng khó khăn:
Sản xuất công nghiệp và nông nghiệp trì trệ.
Lương thực, thực phẩm hàng hóa tiêu dùng khan hiếm.
Mức sống của người dân giảm sút.
Vi phạm về pháp chế, nạn quan liêu, tham nhũng ngày càng trầm trọng.
Đất nước lâm vào khủng hoảng toàn diện
Những người mua hàng tại cửa hàng thịt.
Trong bối cảnh đó, ban lãnh đạo Liên Xô lại không tiến hành các cải cách cần thiết về kinh tế- xã hội, không khắc phục những khuyết điểm trước đây làm cản trở sự phát triển của đất nước.
3/1985, Goóc-ba-chốp lên nắm quyền lãnh đạo Đảng Cộng sản Liên Xô (CPSU) và đề ra đường lối cải tổ.
Nội dung cải tổ:
+ Kinh tế: đưa ra nhiều phương án phát triển kinh tế.
+ Chính trị:
thực hiện chế độ Tổng thống tập trung mọi quyền lực.
thực hiện đa nguyên về chính trị (tức nhiều Đảng cùng tham gia công việc chính trị), xóa bỏ chế độ một Đảng (túc xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Liên Xô).
tuyên bố dân chủ, công khai về mọi mặt.
2. Công cuộc cải tổ của Goóc-ba-chốp năm 1985.
Mikhail Sergeyevich Gorbachyov
(phiên âm Tiếng Việt: Mi-kha-in Goóc-ba-chốp)
Do thiếu chuẩn bị đầy đủ, công cuộc cải tổ nhanh chóng lâm vào tình trạng bị động, khó khăn và bế tắc.
Đất nước lún sâu vào khủng hoảng và rối loạn: bãi công, nhiều nước cộng hòa đòi li khai, tệ nạn xã hội gia tăng,...
Người dân Litva (nước thành viên của Liên Xô) tụ tập ở thủ đô Vilnius vào ngày 12/1/1990 để đòi tách khỏi Liên Xô.
Litva là nước cộng hòa Xô viết đầu tiên tuyên bố độc lập. 
Phong trào nổi loạn đòi ly khai cũng xảy ra ở cộng hòa Xô viết Azerbaijan. Trong ảnh, một đám đông đang cản đường một đoàn xe thiết giáp Liên Xô gần Ganja, Azerbaijan vào ngày 22/1/1990.
Lực lượng ly khai đối mặt với hàng rào binh sĩ của Bộ Nội vụ phía trước trụ sở Đảng Cộng sản Tajikistan ở thủ đô Dushanbe vào ngày 15/1/1990. Giới chức Xô viết phải ban bố tình trạng khẩn cấp trong thành phố này.
19/8/1991, một số người lãnh đạo Đảng và Nhà nước Xô Viết đã tiến hành đảo chính, lật đổ Tổng thống Goóc-ba-chốp.
Các thủ lĩnh của cuộc đảo chính tháng 8/1991: (từ trái qua) Bộ trưởng Nội vụ Liên Xô Boris Pugo, Phó Tổng thống Liên Xô Gennady Yanayev và Phó Chủ tịch thứ nhất của Hội đồng Quốc phòng Liên Xô Oleg Baklanov. Họ có mặt tại một cuộc họp báo hôm 19/8/1991.
Xe tăng Liên Xô đỗ gần một lối vào điện Kremlin trên quảng trường Đỏ sau khi xảy ra vụ đảo chính. Cuộc đảo chính vấp phải sự kháng cự của Boris Yeltsin, khi đó là lãnh đạo của nước cộng hòa Xô viết Nga.
Cuộc đảo chính thất bại và gây ra hậu quả nghiêm trọng: Đảng cộng sản Liên Xô bị đình chỉ hoạt động, Nhà nước Liên bang hầu như tê liệt, các nước cộng hòa đua nhau đòi độc lập và tách khỏi Liên bang.
CUỘC ĐẢO CHÍNH TỔNG THỐNG GOÓC-BA-CHỐP
Một gia đình ở Moscow theo dõi Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev đọc diễn văn từ chức trên truyền hình nhà nước vào ngày 25/12/1991,
Ngày 21/12/1991, những người lãnh đạo 11 nước cộng hòa trong Liên bang Xô Viết đã họp và kí kết hiệp định về giải tán Liên Bang Xô Viết, thành lập cộng đồng các quốc gia độc lập.
Ngày 25/12, Goóc-ba-chốp từ chức Tổng thống.
-----> Chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên bang Xô Viết tan rã sau 74 năm tồn tại (1917- 1991).
Lược đồ các nước SNG.
Là những tổn thất hết sức nặng nề đối với phong trào cách mạng thế giới và các lực lượng dân chủ, tiến bộ ở các nước.
* Hệ quả
Hệ quả của sự khủng hoảng và tan rã chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu là gì?
Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô, chấm dứt sự tồn tại của hệ thống xã hội chủ nghĩa
 Đây là tổn thất nặng nề đối với phong trào cách mạng thế giới và lực lượng dân chủ, tiến bộ ở các nước.
Nội dung ghi tập
VÌ SAO CHẾ ĐỘ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU SỤP ĐỔ?
NGUYÊN NHÂN SỤP ĐỔ CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU
NGUYÊN NHÂN KHÁCH QUAN
NGUYÊN NHÂN CHỦ QUAN
Việc xây dựng một chế độ xã hội mới, chưa từng có trong lịch sử không tránh khỏi những sai lầm khiếm khuyết.




Sự trì trệ trong lĩnh vực đời sống xã hội làm cho nhân dân lao động thiếu niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, tạo điều kiện cho các thế lực thù địch tiến công xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa.
Liên Xô và Đông Âu bắt đầu lâm vào tình trạng kinh tế- xã hội khủng hoảng nhưng những khuyết điểm gây trở ngại cho sự phát triển đất nước không được nhận thức đầy đủ và tích cực sửa chữa
Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất ngày càng tụt hậu so với nền kinh tế tư bản. Thành tựu của cách mạng khoa học-kĩ thuật chưa được khai thác tốt.

Tình trạng quan liêu, tham nhũng, vi phạm dân chủ diễn ra ở mức độ nghiêm trọng, làm giảm niềm tin của nhân vào Đảng và nhà nước Liên Xô.


Công cuộc cải tổ của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu mắc nhiều sai lầm nghiêm trọng.


Bản đồ Liên bang Nga
LIÊN BANG NGA
- Từ sau năm 1991, Liên Bang Nga là quốc gia kế thừa địa vị pháp lý của Liên Xô.
Quốc kì Nga (1993-nay)
Quốc huy của Nga (từ 1993-nay)
Truy cập và nghe: Quốc ca liên bang Nga
Moskva
Tình hình kinh tế- chính trị của Liên bang Nga từ 1991- 2000 như thế nào?
Về kinh tế: từ 1990-1995, GDP toàn là số âm, từ 1996, kinh tế dần phục hồi.
Về chính trị: Hiến pháp 1993 quy định Liên bang Nga theo thể chế Tổng thống Liên bang.
Tổng thống đầu tiên của Nga
Boris Nikolayevich Yeltsin
Biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng GDP (PPP) sau năm 1991.
Về đối nội: nước Nga phải đối mặt với tình trạng không ổn định do sự tranh chấp giữa các đảng phái và những vụ xung đột sắc tộc.
Về đối ngoại:
+ Một mặt, nước Nga ngả về phương Tây với hi vọng nhận được sự ủng hộ về chính trị và sự viện trợ kinh tế.
+ Mặt khác, khôi phục và phát triển mối quan hệ với các nước châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ, các nước ASEAN).
Một chiếc trực thăng Mi-8 của quân đội Nga bị quân nổi dậy Chechnya bắn hạ gần thủ đô Grozny.
Xem: Phong trào ly khai ở Chechnya.
* Từ năm 2000, V. Putin lên làm Tổng thống, nước Nga có những chuyển biến khả quan. Kinh tế dần dần hồi phục và phát triển, chính trị và xã hội tương đối ổn định, vị thế quốc tế được nâng cao.
Vladimir Vladimirovich Putin _Tổng thống Nga nhiệm kì 2000- 2008 và là Tổng thống đương nhiệm của Liên bang Nga (từ năm 2012 đến nay).
Điện Kremlin ở Moskva, nơi ở công vụ của Tổng thống Nga.
MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM- LIÊN BANG NGA
Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tiếp Thủ tướng liên bang Nga Dmirtry Medvedev ngày 19/11/2018
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc hội kiến Vladimir Putin ngày 22/5/2019 tại Moskva.
Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam- Liên bang Nga được thiết lập từ tháng 1/1950. Trong hơn bảy mươi năm qua, mối quan hệ này được phát triển trên cơ sở hữu nghị và hợp tác cùng có lợi. Mối quan hệ Việt Nam- Liên bang Nga được nâng lên tầm Đối tác chiến lược vào tháng 3/2001 và tầm Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2012. 
Câu 1: Em hãy kể tên những quốc gia trên thế giới hiện nay vẫn đang xây dựng chế độ Xã hội chủ nghĩa? Giới thiệu đôi nét về một trong số những quốc gia đó?
Câu 2: Theo em, sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu (1988 – 1991) có tác động đến Việt Nam như thế nào?
BÀI TẬP
Tiết học kết thúc.

Chào tạm biệt các em và hẹn gặp lại ở tiết học sau!