KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI
NHÌN HÌNH ĐOÁN CHỮ
TỪ TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH
Đọc các đoạn trích sau:
- Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
- Này ! Ông giáo ạ ! Cái giống nó cũng khôn ! Nó cứ làm in như nó trách tôi; nó kêu ư ử, nhìn tôi, như muốn bảo tôi rằng: “A ! Lão già tệ lắm ! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này à?”.
- Tôi ở nhà Binh Tư về được một lúc lâu thì thấy những tiếng nhốn nháo ở bên nhà lão Hạc. Tôi mải mốt chạy sang. Mấy người hàng xóm đến trước tôi đang xôn xao ở trong nhà. Tôi xồng xộc chạy vào. Lão Hạc đang vật vã ở trên giường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc.
I. ĐẶC ĐIỂM, CÔNG DỤNG
I. Đặc điểm, công dụng
1.Đặc điểm
- Móm mém: Móm do rụng hết răng
- Xồng xộc: (Dáng đi, chạy) nhanh mạnh, xông thẳng đến một cách đột ngột
- Vật vã: Lăn lộn bên này, bên kia một cách đau đớn, khổ sở
- Rũ rượi: Tóc rối bù và xõa xuống trước mặt
- Xộc xệch: (quần áo) không gọn gàng, ngay ngắn
- Sòng sọc: (mắt) ở trạng thái mở to, không chớp và đưa đi đưa lại rất nhanh
- Từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật: móm mém, xồng xộc, vật vã, rũ rượi, xộc xệch, sòng sọc
- Hu hu: Tiếng khóc to, trầm đục, liên tiếp nhau
- Ư ử: tiếng rên nhỏ, trầm và kéo dài trong cổ họng, phát ra thành chuỗi ngắn một
- Từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người: hu hu, ư ử
Từ tượng hình
Từ tượng thanh
I. Đặc điểm, công dụng
1.Đặc điểm
Ghi nhớ
- Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật.
- Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người.
Tìm từ tượng hình, từ tượng thanh có trong bài thơ sau:
Em không nghe mùa thu
dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
hình ảnh kẻ chinh phu
trong lòng người cô phụ?
Em không nghe rừng thu.
lá thu kêu xào xạc,
con nai vàng ngơ ngác
đạp trên lá vàng khô?
(Tiếng thu – Lưu Trọng Lư)
rạo rực
thổn thức
xào xạc
ngơ ngác
2. Công dụng
Hãy so sánh cách diễn đạt của 2 đoạn văn dưới đây:
Cách 1: ... Lão hu hu khóc. ...Tôi xồng xộc chạy vào. Lão Hạc đang vật vã ở trên giường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc.
Cách 2: ...Lão khóc đầy vẻ đau đớn. ... Tôi chạy thẳng vào một cách nhanh chóng và đột ngột. Lão Hạc đang đau đớn quằn quại ở trên giường, đầu tóc rối bù và xõa xuống, quần áo không gọn gàng, ngay ngắn, hai mắt mở to, không chớp và đưa đi đưa lại rất nhanh.
Hai cách diễn đạt trên diễn đạt mấy nội dung? Đó là nội dung gì? Điểm khác nhau giữa hai cách diễn đạt trên là gì?
Từ đó em hãy rút ra tác dụng của việc sử dụng từ tượng hình, từ tượng thanh trong văn bản?
 Công dụng: Làm cho sự diễn đạt ngắn gọn, hàm súc; gợi hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động, có giá trị biểu cảm cao.
Diễn đạt ngắn gọn, hàm súc; gợi hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động, có giá trị biểu cảm cao.
Ghi nhớ
2. Công dụng
Tìm từ tượng hình, từ tượng thanh trong các câu sau:
- Vừa nói hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu mấy bịch rồi lại sấn đến để trói anh Dậu.
- Cai lệ tát vào mặt chị một cái đánh bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh Dậu.
- Rồi chị túm lấy cổ hắn, ấn dúi ra cửa. Sức lẻo khoẻo của anh chàng nghiện chạy không kịp với sức xô đẩy của người đàn bà lực điền, hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu. (Ngô Tất Tố)
Lưu ý
Có những từ tượng thanh, tượng hình không phải là từ láy mà chỉ là một từ đơn.
bịch
bốp
chỏng quèo
Bài tập 3: Phân biệt ý nghĩa của các từ tượng thanh tả tiếng cười: cười ha hả, cười hì hì, cười hô hố, cười hơ hớ.
- Ha hả: Cười to, sảng khoái, đắc ý
- Hì hì: Cười vừa phải, biểu lộ sự thích thú, hồn nhiên.
- Hơ hớ: Cười to, hơi vô duyên
- Hô hố: Cười to, vô ý, thô lỗ
II. LUYỆN TẬP
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 4: Đặt câu với các từ tượng hình, tượng thanh sau đây: lắc rắc, lã chã, lấm tấm, khúc khuỷu, lập loè, tích tắc, lộp bộp, lạch bạch, ồm ồm, ào ào.
Chia lớp 4 tổ, mỗi tổ đặt 2 câu với những từ đã cho
Đại diện nhóm đọc và các bạn khác nhận xét
“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo
Tựa gối ôm cần lâu chẳng được
Cá đâu đớp động dưới chân bèo”
(Câu cá mùa thu – Nguyễn Khuyến)
Hãy tìm những từ tượng hình, từ tượng thanh trong bài thơ sau:
BÀI TẬP NHANH LẤY ĐIỂM
Chuẩn bị sẵn giấy viết, ghi họ tên.
Đọc qua bài thơ 1 lần
Làm bài trong 5 phút
Chụp hình gửi qua zalo nhóm văn
lạnh lẽo
trong veo
tẻo teo
Sóng biếc
gợn tí
lơ lửng
đưa vèo
đớp động
vắng teo
xanh ngắt
CỦNG CỐ BÀI GIẢNG
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Viết đoạn văn ngắn có sử dụng từ tượng hình, từ tượng thanh.
2. Sưu tầm thêm các đoạn thơ, bài thơ có sử dụng từ tượng hình, từ tượng thanh.
3.Chuẩn bị bài: Liên kết các đoạn văn trong văn bản