Chào mừng quý thầy cô
đến dự giờ, thăm lớp !
Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý?
Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

Hàm ý :là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
Kiểm tra bài cũ
Phần tình huống
Tiết 135 Tiếng Việt
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Đọc đoạn văn SGK/ 90
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

Đọc đoạn văn SGK/ 90
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Đọc đoạn văn SGK/ 90.
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi .
 Hàm ý: Con sẽ không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
 Hàm ý: Con sẽ đến ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng ra với con mà phải dùng hàm ý?
Đọc đoạn văn SGK/ 90.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi .
 Hàm ý: Con sẽ không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa.
Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn?
Vì sao chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy?
Đọc đoạn văn SGK/ 90.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
 Hàm ý: Con sẽ đến ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Chi tiết nào trong đoạn trích cho thấy cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ?
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Chi tiết thể hiện :
“giãy nảy”, “liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc” và hỏi: “U bán con thật đấy ư?...”
Đọc đoạn văn SGK/ 90
Vậy sử dụng hàm ý cần phải có điều kiện gì?

Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:
-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
Đọc đoạn văn SGK/ 90.
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi .
 Hàm ý: Con sẽ không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
 Hàm ý: Con sẽ đến ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
* Ghi nhớ sgk/91

Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
* Ghi nhớ sgk/91
II. LUYỆN TẬP:
Bài tập tình huống
Hãy điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.
Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không ? Câu nào chứng tỏ điều đó?
Bài tập tình huống
A: Mai về quê với mình đi!
B:
A: Đành vậy.
Mình phải giúp mẹ trông em rồi.
Mình còn nhiều bài tập chưa làm xong.
Mình phải ôn bài nữa, gần tới thi rồi .

Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý:
* Ghi nhớ /91
II. LUYỆN TẬP:
Bài tập 1/91
II. Luyện tập
Bài tập 1: Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai ? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy. Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
Bài tập 1
a) Anh thanh niên
Ông họa sĩ và cô gái
=> Cả hai người đều hiểu hàm ý.
“Mời bác và cô vào uống nước.”
“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế.”
b) Anh Tấn
Thím Hai Dương.
=> Hiểu được hàm ý.
“Chúng tôi không thể cho được”.
“Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời đồng xu lại càng giàu có!”.
Bài tập 1
a) Anh thanh niên
Ông họa sĩ và cô gái
=> Cả hai người đều hiểu hàm ý.
“Mời bác và cô vào uống nước.”
“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế.”
b) Anh Tấn
Thím Hai Dương.
=> Hiểu được hàm ý.
“ Chúng tôi không thể cho được ”.
“Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời đồng xu lại càng giàu có!”.
c) Thúy Kiều
Hoạn Thư
-“Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng”
( đe dọa)
“Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu”, “Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca”.
-“Quyền quí như tiểu thư cũng có lúc phải đến đây ư?”( giễu cợt)
=> Hiểu được hàm ý.
Bài tập 1
a) Anh thanh niên
Ông họa sĩ và cô gái
=> Cả hai người đều hiểu hàm ý.
“Mời bác và cô vào uống nước.”
“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế.”
b) Anh Tấn
Thím Hai Dương.
=> Hiểu được hàm ý.
“Chúng tôi không thể cho được”.
“Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời đồng xu lại càng giàu có!”.
II. Luyện tập
Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm dưới đây là gì? Vì sao em bé không nói thẳng mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao?
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái! – Nó cũng lại nói trổng.
Tôi lên tiếng mở đường cho nó:
- Cháu phải gọi “ Ba chắt nước giùm con”, phải nói như vậy.
Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!
Anh Sáu vẫn ngồi im […]
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
Bài tập 2
- Hàm ý câu in đậm là “chắt giùm nước để cơm khỏi nhão”.
Bé Thu dùng hàm ý vì trước đó nói thẳng rồi mà không hiệu quả, lần này có thêm yếu tố thời gian bức bách (tránh để nhão cơm).
- Sử dụng hàm ý không thành công vì “Anh Sáu vẫn ngồi im”.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý.
- Hàm ý câu in đậm là “chắt giùm nước để cơm khỏi nhão”
- Sử dụng hàm ý không thành công vì “Anh Sáu vẫn ngồi im”.
II. LUYỆN TẬP.
Bài tập 2
* Ghi nhớ /91
Bài tập 4

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh “hy vọng” với “con đường” trong các câu sau:
“Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là hư. Cũng giống như những con đường trên mặt đất; kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường thôi”.
(Lỗ Tấn, Cố hương)
=> Hàm ý:Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được.
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý.
II. LUYỆN TẬP.
Bài tập 4
=> Hàm ý:Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay hư nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được.
* Ghi nhớ /91
Bài tập 5
Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người ở trên mây và sóng.
Câu có hàm ý mời mọc:
- Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.
- Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn. Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao.
Câu có hàm ý từ chối :
- Mẹ mình đang đợi ở nhà.
- Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến được?
- Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được?
Bài tập 5
Có thể viết thêm những câu có hàm ý mời mọc rõ hơn:
- Bọn tớ muốn có cậu cùng ngao du.
- Chơi với bọn tớ vui lắm.
- …
Tiết 135 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( tiếp theo )
I. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý.
II. LUYỆN TẬP.
Bài tập 5
- Bọn tớ muốn có cậu cùng ngao du.
- Chơi với bọn tớ vui lắm.
- …
* Ghi nhớ /91
Anh chồng đi chăn đàn bò mười con. Chiều tối anh cưỡi một con bò và lùa cả đàn về nhà. Vừa đến cổng , anh dừng lại đếm bò. Anh đếm mãi chỉ thấy có chín con. Anh hoảng hốt nói với chị vợ:
-Mình ơi...thiếu một con bò!
Chị vợ tủm tỉm cười:
-Tưởng gì? Thừa một con thì có!
( Theo truyện cười dân gian Việt Nam)

Thừa một con
Phần tình huống
Đoạn Video clip 2


Hướng dẫn học ở nhà
-Xem kĩ phần ghi nhớ
-Xem lại hệ thống bài tập đã giải.
-Chuẩn bị: Ôn tập tiếng Việt.
Tập thể lớp 9A9
cảm ơn quý thầy cô
đã đến dự giờ, thăm lớp !
Kính chúc quí thầy cô nhiều sức khỏe !
TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH – QUẬN NINH KIỀU