SỞ GDĐT TỈNH SÓC TRĂNG
TRƯỜNG THCS VÀ THPT TRẦN ĐỀ
Chào mừng
các em học sinh
vào học tập
môn Ngữ Văn 8
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
( Trích Tắt đèn)
- Ngô Tất Tố -
VĂN BẢN
- Quê làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Đông Anh, Hà Nội).
- Xuất thân là một nhà nho gốc nông dân.
- Có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị.
- Một nhà báo nổi tiếng, một nhà văn hiện thực xuất sắc.
- Được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996).
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
Ngô Tất Tố (1893 - 1954)
Ngô Tất Tố (1893 - 1954)
2. Tác phẩm
- Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của Ngô Tất Tố. Đoạn trích thuộc chương XVIII của tác phẩm.
- Thể loại: Tiểu thuyết
- Phương thức biểu đạt: Tự sự
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật cai lệ
Hãy tìm những từ ngữ thể hiện cử chỉ, hành động của nhân vật
cai lệ
- Cử chỉ, hành động:
+ sầm sập tiến vào với roi song, tay thước, dây thừng.
+ thét bằng giọng khàn khàn
+ trợn ngược hai mắt, quát
+ giọng hầm hè
+ giật phắt dây thừng
+ chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
+ bịch luôn vào ngực chị Dậu
+ sấn đến trói anh Dậu
+ tát luôn vào mặt chị Dậu.
+ nhảy vào cạnh anh Dậu
+ miệng nham nhảm thét trói
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật cai lệ
Lời nói, ngôn ngữ của nhân vật cai lệ
như thế nào ?
- Lời nói, ngôn ngữ:
+ Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à ? Nộp tiền sưu ! Mau !
+ Mày định nói cho cha mày nghe đấy à ?
+ Nếu không có tiền nộp sưu cho ông bây giờ, thì ông sẽ dỡ cả nhà mày đi, chửi mắng thôi à !
+ Không hơi đâu mà nói với nó, trói cổ thằng chồng nó lại, điệu ra đình kia ! …
Từ việc tìm hiểu ở trên, em có nhận xét gì về tính cách của nhân vật cai lệ ?
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật cai lệ
- Là tên tay sai chuyên nghiệp.
- Hống hách, thô bạo, độc ác, không còn nhân tính.
Là hiện thân sinh động của xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời.
Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật của tác giả ?
Kết hợp các chi tiết điển hình về bộ dạng, lời nói, hành động để khắc hoạ nhân vật.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật chị Dậu
Hãy cho biết về tình cảnh của gia đình chị Dậu
lúc bấy giờ ?
Chị Dậu đang ở trong tình thế như thế nào?
- Nhà nghèo, phải bán con mà vẫn không đủ tiền để nộp suất sưu cho chồng.
- Chồng bị đánh đập tàn nhẫn đến mức hồn sắp lìa khỏi xác, con thì đói khát.
- Gia đình chị Dậu thuộc loại “nhất nhì trong hạng cùng đinh”.
- Gia đình chị Dậu là một trong số nhiều gia đình ở làng Đông Xá sống trong hoàn cảnh như vậy.
- Tình cảnh của gia đình chị Dậu: Thê thảm, đáng thương và nguy cấp.
Thuế thân (thuế đinh): Mọi dân đinh từ 18 đến 60 tuổi đều phải đóng thuế này. Trước kia, thuế thân chỉ thu của người có ít nhiều tài sản, có khả năng đóng thuế, được chia ruộng đất công, nhưng nay thì Pháp thu toàn bộ. Thuế thân đã tạo thêm cho Pháp số thu rất lớn, nhưng đối với dân nghèo, mỗi khi đến vụ thuế (tháng 5 âm lịch) thì người nghèo lại xôn xao, nhiều người bị bắt hoặc phải bỏ quê hương để trốn thuế.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật chị Dậu
Trong tình thế căng thẳng có phần nguy cấp đến vậy, nhưng đối với chồng, con chị Dậu vẫn có những
cử chỉ, hành động
như thế nào?
Em có nhận xét gì về những hành động này của chị Dậu ?
- Là người nông dân hiền lành, chất phác, có lòng yêu thương chồng con tha thiết.
Trước thái độ hống hách, đe dọa, mỉa mai của cai lệ và người nhà lí trưởng chị Dậu đã cư xử ra sao?
Tại sao chị Dậu lại làm như vậy?
- Diễn biến tâm lí của chị Dậu:
+ Run run, trình bày hoàn cảnh
=> đỡ tay cố “van xin tha thiết”, gọi ông - xưng cháu: “Cháu van ông...tha cho”
Bản chất hiền lành, chất phác, luôn nhường nhịn, nhẫn nhục.
=>
- Tình cảnh của gia đình chị Dậu: Thê thảm, đáng thương và nguy cấp.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật chị Dậu
Trước hành động ngày càng thô bạo của cai lệ thì thái độ của chị Dậu có gì thay đổi ?
Em có nhận xét gì về diễn biến thái độ
của chị Dậu ?
Điều này thể hiện thêm nét tính cách nào của chị Dậu?
+ Trước hành động của cai lệ ngày càng thô bạo, chị Dậu đã liều mạng chống cự lại.
=> Sức sống mãnh liệt và sức mạnh phản kháng tiềm tàng - có áp bức thì có đấu tranh.
* Ghi nhớ (SGK/33)
Em hiểu như thế nào về nhan đề Tức nước vỡ bờ đặt cho đoạn trích ?
Theo em, đặt tên như vậy có thỏa đáng không ?
Vì sao ?
Hễ tức nước thì vỡ bờ
Có áp bức thì có đấu tranh.
Con đường sống của nhân dân lao động chỉ có thể tồn tại khi họ biết tự đứng lên đấu tranh, tự cứu lấy mình.
HƯỚNG DẪN
TỰ HỌC
1. Xem lại bài đã học và học thuộc.
2. Chuẩn bị bài mới: Từ tượng hình, từ tượng thanh (SGK/49)
- Đọc trước nội dung bài;
- Tập trả lời câu hỏi trong từng phần.