Tiết 13 : Văn bản
SÔNG NÚI NƯỚC NAM
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THƠ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
Nước ta thời trung đại (phong kiến), đã có một nền thơ rất phong phú và hấp dẫn, được viết bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm và có nhiều thể thơ
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ
Hãy giới thiệu vài nét về tác giả ?
Từ trước, bài thơ được cho là sáng tác của Lý Thường Kiệt trong lần chống quân xâm lược Tống tại Sông Cầu (Như Nguyệt) năm 1077. Tuy nhiên mới đây, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định bài thơ này ra đời từ thời Tiền Lê và cũng được sử dụng trong trận đánh chống quân Tống, nhưng là lần đầu vào năm 981.
-Ông tên thật là Ngô Tuấn (1019 - 1105) , là con của Sùng Tiết tướng quân Ngô An Ngữ , người phường Thái Hòa, thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay). Có tài liệu lại nói quê ông là làng An Xá, huyện Quảng Đức (Cơ Xá, huyện Gia Lâm ngày nay).
Gia đình ông nối đời làm quan cho nhà Lý, ông có nhiều mưu lược, có tài làm tướng.
Đền thờ
Lý Thường Kiệt
tại Thanh Hoá
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ : LÝ THƯỜNG KIỆT :
-Ông tên thật là Ngô Tuấn (1019 - 1105) , người phường Thái Hòa, thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay).
-Ông có nhiều mưu lược, có công lớn với triều đình nhà Lí.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ

2. TÁC PHẨM
Hãy thuyết trình về hoàn cảnh ra đời tác phẩm!
Di tích
phòng tuyến
sông Cầu
(Như Nguyệt)
Bài thơ
bằng
chữ Hán
Năm 1077, 30 vạn quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang Việt Nam ta. Lý Thường Kiệt cho lập phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu) để chặn giặc rồi cho thủy quân đánh bại giặc ở vùng biển Quảng Ninh.
Quân bộ của Quách Quỳ đánh đến sông Như Nguyệt bị chặn đứng. Nhiều trận chiến đấu quyết liệt xảy ra. Giặc Tống không sao vượt được phòng tuyến Như Nguyệt, đành đóng trại chờ viện binh.
Đang đêm, Lý Thường Kiệt cho người vào đền thờ Trương Hống, Trương Hát ở phía nam bờ sông Như Nguyệt, giả làm thần đọc vang bài thơ.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ

2. TÁC PHẨM
-HOÀN CẢNH RA ĐỜI : năm 1077, khi quân ta
chống cuộc xâm lược nhà Tống
- THỂ THƠ : Thất ngôn tứ tuyệt
+ Bài thơ có 4 câu, mỗi câu có 7 chữ
+ Gieo vần ở chữ cuối câu 1, 2, 4
( có khi chỉ câu 2,4)
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
Nam quốc sơn hà
Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

Dịch thơ :
Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ
Theo luật lệ của phong kiến xưa : “Đế” là vua của các vua, vua Trung Hoa mới được gọi là “đế”, còn vua của các nước khác chỉ được gọi là “vương”. Việc gọi vua nước ta là “đế” đã thể hiện ý thức độc lập, xem nước ta ngang hàng với Trung Hoa.
“Nam đế” “thiên thư” là gì?
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Hai câu đầu:
Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
- Khẳng định chủ quyền : Vua Nam ở
->Thể hiện sự bình đẳng , có chủ, không lệ thuộc
- Từ láy : Vằng vặc khẳng định chủ quyền rõ ràng nhấn mạnh thêm 1 lần nữa
- Sách trời : khẳng định chủ quyền đó nằm ở Trời (không ai cãi lại được)
=> Nước Nam là một quốc gia có chủ quyền , được tạo hóa công nhận.
II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Hai câu sau:
Giặc dữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ
- Giặc dữ phạm : đây là điều sai trái , cần phải loại trừ.
- Cớ sao : từ ngữ lột trần sự vô lí của giặc
- Nhất định : Khẳng định chắc chắc giặc sẽ thua một cách thảm hại.
-> Lời cảnh cáo đanh thép, kiên quyết, đánh vào tâm lí kẻ thù , khẳng định tinh thần quyết tâm chống giặc.
=> Nêu cao ý chí bảo vệ chủ quyền quốc gia
III. TỔNG KẾT ( GHI NHỚ SGK )
Tuyên ngôn độc lập là lời tuyên bố về chủ quyền của đất nước và khẳng định không một thế lực nào được xâm phạm.
“Nam quốc sơn hà” được coi là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc. Vậy Tuyên ngôn độc lập là gì ?
Nội dung và bố cục của bản Tuyên ngôn độc lập này ?
Ý 1 : Hai câu đầu
Nước Nam là của người Nam. Điều đó đã được sách của trời khẳng định sẵn và rõ ràng.
Ý 2 : Hai câu sau
Kẻ thù không được xâm phạm. Nếu xâm phạm thì chắc chắn thất bại nặng nề
TIẾT 14 : PHÒ GIÁ VỀ KINH
( TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ )
TRẦN QUANG KHẢI
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ
2. TÁC PHẨM
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. HAI CÂU ĐẦU
2. HAI CÂU CUỐI
III. TỔNG KẾT
Trần Quang Khải (1241- 1294), con thứ ba của Trần Thái Tông, là đại tướng đời nhà Trần , làm đến chức Tướng quốc coi cả mọi việc trong nước. Sang đời Trần Nhân Tông, năm Thiệu Bảo thứ tư, khi quân Nguyên xâm lăng bờ cõi nước Nam, ông được phong chức Thượng tướng Thái sư, lãnh binh trấn giữ mặt Nam đất Nghệ An, lập công lớn tại Chương Dương Độ. Khi dẹp tan quân Nguyên, triều đình xét công, ông đứng vào bậc nhất.
Trần Quang Khải được người dân Việt Nam lập đền thờ ở một số nơi; như tại đình làng Phương Bông, ngoại thành thành phố Nam Định.
Hãy thuyết trình về tác giả!
TÁC GIẢ: Trần Quang Khải:
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ
-Trần Quang Khải (1241- 1294), con thứ ba của Trần Thái Tông.
- Có công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống Mông -Nguyên.
- Được nhân dân lập đền thờ ở một số nơi

GIỚI THIỆU HOÀN CẢNH LỊCH SỬ RA ĐỜI BÀI THƠ
Hãy thuyết trình về hoàn cảnh ra đời tác phẩm!
Tụng giá hoàn kinh sư là một bài thơ do Trần Quang Khải viết sau khi quân dân nhà Trần chiến thắng trận Chương Dương và Hàm Tử trong cuộc kháng chiến chống quan Nguyên – Mông lần thứ hai. Trần Quang Khải đi đón xa giá của Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông về lại Thăng Long sau chiến thắng này.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. TÁC GIẢ
2. TÁC PHẨM
- HOÀN CẢNH RA ĐỜI : Năm 1285 , sau chiến thắng quân Mông -Nguyên, lúc ông đi đón vua Trần Nhân Tông và thái thượng hoàng Trần Thánh Tông
- Thể thơ : Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Ca ngợi chiến công của Trần Quang Khải, khát vọng hòa bình.

1.Hào khí chiến thắng (Hào khí Đông A)
“ Chương Dương cướp giáo giặc
Hàm Tử bắt quân thù ”
- Động từ : cướp , bắt -> liên tiếp , mạnh mẽ thể hiện sức mạnh của quân đội nhà Trần.
-Chương Dương, Hàm Tử : địa danh gợi nhắc chiến công oanh liệt
=> Tái hiện không khí hào hùng , chiến thắng vang dội, phản ánh sự thất bại của kẻ thù.
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN


2.Khát vọng hòa bình
“ Thái bình nên gắng sức
Non nước ấy ngàn thu”
- Thái bình nên gắng sức : Tập trung vào xây dựng đất nước
- Non nước ấy ngàn thu : khát vọng đất nước phồn thịnh ngàn đời.
=> Hy vọng vào tương lai, lời nhắn nhủ , sự tin tưởng sức mạnh dân tộc


II. TÌM HIỂU VĂN BẢN


III.Tổng kết
Ghi nhớ sgk / 68
Ý 1: Sự chiến thắng hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông xâm lược.
Ý 2: Lời động viên mọi người xây dựng, phát triển đất nước trong hoà bình và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn thuở của đất nước.
Bài thơ có những ý cơ bản nào ?
Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt (Đường luật) cảm xúc và ý tưởng hoà làm một.
1/ Đọc thuộc hai bài thơ (bản dịch thơ).
2/ Đọc bài đọc thêm SGK trang 68.
3/ soạn Từ hán việt + Từ hán việt (tt) :
Tập đọc, tìm hiểu tiểu sử tác giả.
Vẽ tranh.