ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BIỂU CẢM
- Mỗi văn bản biểu cảm tập trung biểu đạt một tình cảm chủ yếu.
- Để biểu đạt tình cảm ấy, người viết có thể chọn một hình ảnh có ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng (là một đồ vật, loài cây hay một hiện tượng nào đó) để gửi gắm tình cảm, tư tưởng, hoặc biểu thị bằng cách thổ lộ trực tiếp những nỗi niềm, cảm xúc trong lòng.
- Bài văn biểu cảm thường có bố cục ba phần như mọi bài văn khác.
- Tình cảm trong bài văn phải rõ ràng, trong sáng, chân thực thì bài biểu cảm mới có giá trị.
Tiết 24

ĐỀ VĂN BIỂU CẢM VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM
I. Đề văn biểu cảm và các bước làm bài văn biểu cảm
1. Đề văn biểu cảm
Đề văn biểu cảm thường chỉ ra đối tượng biểu cảm và tình cảm cần thể hiện. Hãy chỉ ra những nội dung đó trong các đề sau:
ĐỀ VĂN BIỂU CẢM VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM
a. Cảm nghĩ về dòng sông (hoặc dãy núi, cánh đồng, vườn cây,…) quê hương.
b. Cảm nghĩ về đêm trăng trung thu.
c. Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ.
d. Vui buồn tuổi thơ.
e. Loài cây em yêu.








1. Đề văn biểu cảm
a. Cảm nghĩ về dòng sông (hoặc dãy núi, cánh đồng, vườn cây,…)
quê hương.
b. Cảm nghĩ về đêm trăng trung thu.
c. Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ.
d. Vui buồn tuổi thơ.
e. Loài cây em yêu.
Dòng sông (dãy núi, cánh đồng, vườn cây,..) quê hương
Cảm nghĩ, yêu thương, nhớ , gần gũi...
Đêm trăng trung thu
Cảm nghĩ, vui nhộn, thích thú...
Cảm nghĩ, yêu quý, tự hào, ấm áp, hạnh phúc, sung sướng
Kỉ niệm tuổi thơ
Yêu mến, gắn bó...
Loài cây
Vui buồn, hoài niệm, xúc động.
Nụ cười của mẹ
 Đặc điểm chung của 5 đề: nêu rõ ràng, tách bạch đối tượng biểu cảm và định hướng tình cảm.
*Đề văn biểu cảm
g. Quê hương trong tôi.
h. Cánh diều tuổi thơ
Quê hương
Yêu thương, gắn bó, gần gũi…
Cánh diều tuổi thơ
Tình yêu, nỗi nhớ dành cho một hình ảnh quen thuộc gắn với kí ức tuổi thơ
 Chỉ nêu đối tượng biểu cảm mà không định hướng tình cảm, buộc người đọc phải suy nghĩ để tìm ra.

Hai loại biểu cảm chính
Biểu cảm về sự vật, con người
Biểu cảm về tác phẩm văn học
Tác phẩm văn học
Nhân vật trong tác phẩm
Sự vật
Con người
Sự việc, hiện tượng
* Ghi nhớ : SGK/88
2. Các bước làm bài văn biểu cảm
Đề bài : Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ
Bước 1. Tìm hiểu đề và tìm ý
ĐỀ VĂN BIỂU CẢM VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM
I. Đề văn biểu cảm và các bước làm bài văn biểu cảm
1. Đề văn biểu cảm
* Tìm hiểu đề
- Đối tượng biểu cảm:
* Tìm ý:
Nụ cười của mẹ.

- Tình cảm cần biểu hiện:
Cảm nghĩ . Thể loại: Văn biểu cảm.
GỢI Ý
- Giới thiệu đôi nét về mẹ ( tuổi tác, công việc, vóc dáng, ngoại hình bên ngoài…)
- Miêu tả những đặc điểm về nụ cười của mẹ.
- Các biểu hiện sắc thái nụ cười của mẹ ( cảm xúc, suy nghĩ về nụ cười của mẹ trong những thời điểm, những trạng thái khác nhau).
- Cảm xúc về nụ cười vui, khích lệ khi em tiến bộ; nụ cười động viên, an ủi khi em buồn, khi em mắc lỗi.
- Cảm nghĩ khi thiếu vắng nụ cười của mẹ.
- Suy nghĩ: Làm sao để nụ cười vui luôn rạng rỡ trên khuôn mặt mẹ.
- Nụ cười của mẹ thể hiện tình cảm dành cho em.
- Tình cảm của em với nụ cười của mẹ nói riêng và với mẹ nói chung.
Bước 2. Lập dàn bài
1. Mở bài:
- Giới thiệu nụ cười của mẹ…
- Cảm nghĩ của em về nụ cười ấy…
2. Thân bài:
- Giới thiệu đôi nét về mẹ.
- Nêu các biểu hiện, sắc thái nụ cười của mẹ.
Nụ cười vui, thương yêu, hạnh phúc, tự hào (khi con ngoan ngoãn, nhận phần thưởng trong học tập, biết giúp đỡ, quan tâm đến mọi người)
Nụ cười khuyến khích (mỗi khi em tiến bộ, làm được việc tốt…)
- Nụ cười an ủi, động viên.( khi em buồn, chưa đạt được kết quả như mong muốn…)
Những khi vắng nụ cười của mẹ (lo sợ, buồn, cố gắng làm mẹ vui…)
Nụ cười của mẹ đối với gia đình, làng xóm…
3.  Kết bài
-  Nhận xét về nụ cười ấy…
-  Bộc lộ cảm xúc của em, nêu lời hứa, ước mong…
Bước 3. Viết bài
  Mở bài:
Vẫn biết thế gian có muôn vàn vẻ đẹp nhưng có lẽ đối với tôi, nụ cười của mẹ đẹp nhất trần đời. Bạn sẽ cười khi tôi nói thế, thật sự là không biết tự bao giờ tôi đã yêu nụ cười của mẹ. Mặc dù, mẹ không đẹp như bao người khác nhưng tôi lớn khôn, biết yêu thương, trưởng thành như ngày hôm nay, nụ cười ấy luôn dõi theo từng bước chân, hơi thở...
Thân bài
Bạn có biết không, ngay từ lúc cất tiếng khóc chào đời, mẹ tuy phải chịu bao đau đớn về thể xác nhưng trên môi mẹ vẫn nở nụ cười. Đó là nụ cười của sự hạnh phúc và mãn nguyện vì có con trên đời. Khi chiếc môi bé nhỏ cất lên bất ngờ tiếng gọi “Mẹ ơi” khiến tim mẹ vui như vỡ òa, mẹ lại nở nụ cười hân hoan, vui sướng . Lần đầu tiên con đền trường và được điểm giỏi mẹ đã nở nụ cười hạnh phúc, vui mừng. Lúc con tốt nghiệp, cầm chiếc bằng cử nhân trong tay, mẹ đã nở nụ cười hãnh diện và tự hào .Trên mỗi chặng đường của ta, đều có nụ cười của mẹ bên mình, luôn luôn sưởi ấm và khiến ta vững tâm trong hành trình của mình.
Kết bài
Tôi yêu nụ cười mẹ vô cùng và đôi lúc còn mang theo trong cả giấc mơ. Thầm cảm ơn cuộc đời đã ban tặng cho tôi một người mẹ tuyệt vời với nụ cười đôn hậu xinh tươi. Điều ấy càng tạo động lực giúp tôi cố gắng học giỏi, chăm ngoan hiếu thảo để nụ cười của mẹ luôn đọng mãi trên môi.
ĐỀ: Cảm nghĩ về nụ cười của mẹ.
Bước 4. Sửa chữa bài. sau khi viết xong cần đọc lại và sửa chữa
2. Các bước làm một bài văn biểu cảm
Bước 1. Tìm hiểu đề và tìm ý.
Bước 2. Lập dàn bài
Bước 3. Viết bài
Bước 4. Sửa bài
Vẽ sơ đồ tư duy
II. LUYỆN TẬP
C�U H?I
a. Bài văn biểu đạt tình cảm gì, đối với đối tượng nào? Hãy đặt cho bài văn một nhan đề văn thích hợp.
b. Hãy nêu lên dàn ý của bài.
c. Chỉ ra phương thức biểu đạt của bài văn
a. Nội dung: Bài văn biểu đạt tình cảm yêu mến thắm thiết, sự gắn bó tha thiết, sâu nặng với quê hương An Giang của một người sau 1 thời gian đi xa trở về thăm lại làng xưa.
- Nhan đề : “An Giang quê hương tôi”, “An Giang tình sâu nghĩa nặng”, “Kí ức về một miền quê”, “Quê hương đẹp và anh hùng”…
- Đề văn:
+ Quê hương trong trái tim em.
+ Cảm nghĩ về quê hương.
b. Dàn ý
1.Mở bài: Từ đầu đến … “cái lớn của quê mình” : Giới thiệu tình yêu quê hương An Giang
2.Thân bài: Tiếp theo đến … “lời thơ thống thiết”: Biểu hiện tình yêu mến quê hương
- Những tình yêu gắn bó với không gian, cảnh vật thiên nhiên của quê hương từ thủa ấu thơ.
- Truyền thống anh hùng trong chiến đấu của quê hương.
3. Kết bài: Phần còn lại: Cảm xúc của người con xa quê.
c. Phương thức biểu cảm:
- Tác giả bộc lộ trực tiếp tình cảm yêu quê hương thắm thiết của mình đối với khung cảnh thiên nhiên cũng như truyền thống đấu tranh giữ nước.
- Biểu cảm, tự sự kết hợp miêu tả, thuyết minh.
II. LUYỆN TẬP:
1. Đọc các đoạn văn sau và xác định vị trí của chúng trong bài văn:
Mẹ – tiếng nói ấy mới ngọt ngào, tha thiết làm sao. Mẹ là niềm tin, là hạnh phúc của con. Con yêu mẹ lắm. Yêu đôi mắt hiền từ, dịu dàng, yêu đôi bàn tay gầy gầy xương xương của mẹ và đặc biệt con yêu nhất nụ cười của mẹ – nụ cười đã bao lần sưởi ấm trái tim con
Ai cũng bảo mẹ hay cười, con cũng thấy như vậy. Khi con làm được một việc dù là rất nhỏ như rửa bát, quét nhà,… mẹ cười rất tươi. gương mặt mẹ như thầm nói “giỏi lắm, con trai của mẹ”. Rồi nụ cười của mẹ như được nhân đôi lên khi con khoe với mẹ những điểm 9, điểm 10, những giấy khen của nhà trường trao tặng. Mẹ cười, ánh mắt mẹ rạng ngời. Lúc đó, trông mẹ như trẻ hẳn ra.
Con còn nhớ, có một lần bà ngoại ở quê ra chơi. Mẹ reo to “Minh ơi, bà ngoại đến...”. Bỏ dở cả rổ rau đang nhặt, mẹ chạy lại ôm chầm lấy cái dáng người nhỏ nhắn, xiêu xiêu của bà, bàn tay gầy gầy của bà vuốt nhẹ mái tóc mẹ. Mẹ cười rất tươi nhưng con lại thấy đôi mắt mẹ ngấn nước. Đến bây giờ, con đã hiểu lúc đó mẹ thật hạnh phúc cũng giống như con bây giờ mỗi lần đi học về lại được mẹ ôm vậy.
a.
b.
c.
* Nắm nội dung bài học. Hoàn thành các bài tập.
- Sưu tầm các bài văn, đoạn văn biểu cảm trên báo chí, sách.
- Cho đề bài:Loài cây em yêu
Hãy tiến hành các bước tìm hiểu đề, tìm ý và lập dàn bài cho đề văn trên.
Hướng dẫn về nhà