TC Ngữ văn 10
Tiết 9, 10
Thiên nhiên, con người qua thành ngữ , tục ngữ, ca dao Việt Nam
Trường THPT Kỹ Thuật Việt Trì
Hà Thị Thanh Huyền
I/ Thiên nhiên trong mối quan hệ với tình cảm con người
1/ Thiên nhiên với tình yêu quê hương đất nước , biết ơn tổ tiên
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (đợt 1). Ngày 14/4/2013 (05/3 Âm lịch), tại Lễ khai mạc Lễ hội Đền Hùng năm 2013 UNESCO đã vinh danh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
Lúc 18h09 (giờ VN, 6/12), UNESCO đã công nhận Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại( Đoàn đại biểu VN và tỉnh Phú Thọ đón nhận tin vui tại trụ sở của UNESCO)
2/Thiên nhiên trong mối quan hệ với tình cảm gia đình
So sánh: khẳng định công lao to lớn không gì sánh nổi của cha mẹ
Vận dụng kiến thức môn địa lý
Núi Thái Sơn nằm ở đồng bằng sông Hoàng Hà của miền Trung tỉnh Sơn Đông – TQ. Núi cao1.545m so với mực nước biển chiếm diện tích 125km2, với 6.600 bậc đá dẫn lên tới đỉnh.Trên đỉnh núi có nhiều phiến đá đẹp ,lạ mắt ,cây cổ thụ mọc đan xen và suối chảy từ trên cao xuống như thác => đẹp và kỳ thú
t
Truông nhà Hồ

Phá Tam Giang
3/ Thiên nhiên với tình yêu đôi lứa

Vận dụng kiến thức Địa lý
Truông nhà Hồ: phía bắc thị trấn Hồ Xá- Quảng Trị, dọc đường quốc lộ 1A. Xưa là vùng rừng núi rậm rạp, hoang vắng là sào huyệt của một băng cướp nguy hiểm . Ai đi qua đó cũng bị bắt bớ , giết chóc , cướp của ….nơi đây trở thành mối đe dọa và ám ảnh cho người qua đường.
Phá Tam Giang: huyện Quảng Điền- Thừa Thiên Huế với S > 50 km2 nơi có 3 con sông lớn : sông Ô Lâu, Sông Bồ và sông Thương chảy về rồi đổ ra biển Thuận An. Tương truyền ở đây có sóng thần , sóng ở đoạn cửa này rất dữ dội, đánh chìm thuyền bè qua lại.

Vận dụng kiến thức môn Lịch sử
- Nội Tán: Nguyễn Khoa Đăng là người thông minh nổi tiếng. Năm 18 tuổi ông đã ra làm quan cùng với cha nên mới có câu “phụ tử đồng triều”. Ông là một người cương trực, một ông quan có tài xử kiện cáo nhưng rất công minh nên được người đời gọi ông là “Bao Công Việt Nam”. Ông là người có công rất lớn trong việc dẹp yên bọn cướp ở truông nhà Hồ và trị được sóng thần ở phá Tam Giang
t
Truông nhà Hồ

Phá Tam Giang
3/ Thiên nhiên với tình yêu đôi lứa
Ý nghĩa sự xuất hiện của các địa danh : Truông nhà Hồ, phá Tam Giang: biểu tượng cho những cách trở, khó khăn về địa lý, không gian.
Ý nghĩa sự xuất hiện của nhân vật lịch sử: Lòng ngợi ca và biết ơn của nhân dân dành cho họ.
Nội dung: Khẳng định tình yêu sâu sắc khát vọng vượt không gian và mọi ngáng trở để được đoàn tụ đôi lứa.
4/ Thiên nhiên với tình yêu lãnh tụ

Ngơi ca vẻ đẹp trù phú giàu có của cánh đồng Tháp Mười, sự tự hào của dân tộc VN khi có Bác
Vận dụng kiến thức địa lý: Đồng Tháp Mười thường xuyên có lũ, loài sen có khả năng chống lũ vì nước dâng cao bao nhiêu thì cây sen vươn lên bấy nhiêu và có thể làm giảm thiệt hại- không cho lũ chảy qua vì vậy chỉ có thể trồng sen mới thích hợp với địa hình nơi đây. Đồng sen Tháp Mười có diện tích khoảng 150ha thuộc xã Mỹ Hòa, Tân Kiều, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp.
4/ Thiên nhiên với tình yêu lãnh tụ

Tích hợp tư tưởng đạo đức HCM
Vẻ đẹp , cốt cách của Bác luôn tỏa sáng, là tấm gương cho mọi thế hệ học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người. Thực hiện phương châm sống: cần, kiệm, liêm ,chính, chí công vô tư.
II/Thiên nhiên trong mối quan hệ với nhân cách lối sống con người
Phê phán những con người sống giả dối nhưng bên ngoài lại luôn tỏ ra tốt bụng và xót thương


Vận dụng kiến thức mốn Sinh học:“ Đa dạng và đặc điểm chung của bò sát”
Cá sấu thường sống nước lợ, cơ thể luôn thừa muối nên có khuynh hướng thải bớt muối ra ngoài. Khi bắt được con mồi, cơ thể tự động thải muối ra ngoài theo khóe mắt (vì bản thân con mồi cũng chứa nhiều muối) để nó không bị thừa muối. Quan sát hiện tượng "chảy nước mắt" khi ăn mồi, người ta kết tội là sự khóc giả tạo, làm bộ thương xót con mồi do chính nó giết chết.
Nước đổ đầu vịt
=>Dùng lời nói để khuyên răn, dạy bảo ai đó mà họ không biết tiếp thu, không biết nghe lời cố gắng bao nhiêu cũng vô ích
Vận dụng kiến thức môn Vật lý:
Đầu vịt đã bị thon, lại hơi nhô. Lông ở đầu vịt thường dày và mượt . Phần đuôi vịt luôn tiết ra một chất dịch nhờn có tác dụng bôi trơn lông vịt nên lông vịt rất mượt . Thành ra, nước đổ lên đầu vịt cứ trôi tuồn tuột, chẳng thể thấm vào đâu được => Hiện tượng không dính ướt
Nước chảy đá mòn
=>Con người nếu kiên trì, quyết tâm, cố gắng thì việc gì cũng có thể làm được
Về kiến thức hóa học : Trong đá có những phân tử có thể bị hòa tan. Nước chảy -> phân tử nước trượt lên các phân tử tạo nên đá và hòa tan chúng theo dòng chảy
Cụ thể: Thành phần chủ yếu của đá là CaCO3, trong không khí có CO2 nên nước hòa tan một phần thành axit H2CO3 . Do đó xảy ra phản ứng hóa học
CaCO3+CO2+H2O < -> Ca(HCO3)2
Khi nước chảy cuốn theo Ca(HCO3)2 => sau thời gian dài nước sẽ làm đá bị bài mòn .
II/ Thiên nhiên trong mối quan hệ với lao động sản xuất
1/ Bài 1
-Vận dụng kiến thức Địa lý: bài “Hệ quả chuyển động xung quanh mặt trời của trái đất” để khắc sâu kiến thức về hiện tượng “Ngày đêm, dài ngắn theo mùa”.
+ Mùa hè ở nửa cầu Bắc (Tháng 5 Việt Nam) , cụ thể 22/6 hàng năm, tia bức xạ mặt trời chiếu vuông góc với tiếp tuyến bề mặt trái đất tại chí tuyến bắc (23027B) nên thời gian chiếu sáng ở nửa cầu Bắc (Việt Nam) dài. Càng về phía Cực Bắc ngày càng dài, nên hiện tượng ngày dài, đêm ngắn.
+ Vào ngày 22/12, mặt trời chuyển động biểu kiến về chí tuyến Nam và vuông góc tại bề mặt đất tại tiếp tuyến 23027N (Chí tuyến Nam) thì ở Việt Nam hiện tượng đêm dài ngày ngắn do đó có câu “Ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
-Vận dụng kiến thức Sinh học: Tập tính của động vật
-Vận dụng kiến thức Địa lý: Trời nắng không khí khô nên cánh chuồn chuồn nhẹ bay cao được và ngược lại.

II/Thiên nhiên với lao động sản xuất
Lúa chiêm lấp ló đầu bờ tức thời điểm lúa đang làm đòng chuẩn bị trổ bông th?i k? l�a dang d?p nh?t
Vận dụng kiến thức vật lý: Mưa giông thường diễn ra vào mùa hè kèm hiện tượng sấm sét.
+ Sét là sự phóng điện giữa các đám mây tích điện trái dấu nhau hoặc giữa đám mây với mặt đất . khi 2 đám mây tích điện trái dấu lại gần nhau , hiệu điện thế của chúng có thể lên đến hàng triệu vôn, giữa hai đám mây có hiện tượng phóng điện.
+ Dòng điện phóng qua không khí và phát sáng gọi là tia chớp.
+ Không khí giãn nở đột ngột tạo âm thanh gọi là sấm.
+ Tốc độ lan truyền của ánh sáng nhanh hơn so với tốc độ lan truyền của âm thanh nên ta thấy tia chớp trước khi nghe thấy tiếng sấm.
Vận dụng kiến thức hóa học:
+ Do trong không khí có ~ 80% khí N2 và ~ 20% khí O2, khi có chớp (tia lửa điện) sẽ tạo điều kiện cho N2 hoạt động: 
N2 + O2 → 2NO (khoảng 30000 C)
Sau đó: 2NO + O2 → 2NO2
Khí NO2 sẽ tan vào trong nước mưa: 4NO2 + O2 + 2H2 O → 4HNO3
HNO3 → H+  NO3
- Lúc này HNO3 dễ dàng phản ứng với nhiều chất (chủ yếu là gốc kim loại R+ hoặc NH4+) để tạo thành muối nitrat => rất nhiều dinh dưỡng cho cây hấp thụ ngay lập tức => "phất cờ mà lên":
NH4(+) + NO3(-) → NH4 NO3
R(+) + NO3(-) → RNO3
Vận dụng kiến thức môn Sinh học :
Khi có sấm chớp đầu mùa tạo thành mưa thì lúc này trong cơn mưa đó có hợp chất chứa rất nhiều muối nitrat( đạm trời cho)
Đạm rất cần cho đất và là chất dinh dưỡng cực kỳ quan trọng đối với cây. Giúp kích thích cây phát triển nhanh, tăng năng suất cây trồng
Nỗi vất vả nhọc nhằn của nông dân làm ra hạt lúa nuôi sống mọi người. Bên cạnh đó là một lời nhắn nhủ, khuyên bảo nhẹ nhàng :Hưởng thụ thì đừng quên công lao của người lao động đã làm ra thành quả đó
Vận dụng kiến thức môn Sinh học bài “Thân nhiệt”:
Thời tiết buổi trưa là lúc nóng nhất, con người muốn làm mát cơ thể thì cần tỏa nhiệt nhưng do nhiệt độ môi trường cao nên mồ hôi trong cơ thể không bay hơi lên được nên tạo thành giọt và chảy xuống. Càng nóng thì sự tỏa nhiệt càng cao.
Tích hợp giáo dục kỹ năng sống
Giáo dục học sinh qua bài ca dao trên cần có lối sống biết trân trọng và nhớ ơn những người đã tạo ra thành quả lao động cho chúng ta hưởng thụ.
“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, ăn khoai nhớ kẻ cho dây mà trồng”
“ Muốn ăn quả chín nhớ ơn người trồng”
Trò chơi:
Ai nhanh hơn?
Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân
Lúa lép
Cau sai quả
Được mùa cau, đau mùa lúa.
Con trâu là đầu cơ nghiệp
1/Địa danh nào được nhắc đến trong bài ca dao sau?
  Ước gì anh lấy được nàng
Để anh mua gạch ..................về xây.
2/Loài cây nào được nhắc đến trong ô trống?
..........đi dễ khó về
Khi đi trai tráng, khi về bủng beo
3/Một hiện tượng thời tiết?
Trời nồm tốt mạ, trời.......tốt rau.
4/Loài hoa nào được dùng để so sánh với vẻ đẹp của người Tràng An?
Chẳng thơm cũng thể hoa .........
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An
5/Một từ chỉ hình dạng bộc lộ sự thích nghi của sự vât với điều kiện sống?
Ở bầu thì .........., ở ống thì dài
6/ Hình ảnh nào được nhắc đên trong câu tục ngữ sau
Hàm răng mái........là góc con người .
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Sau khi tìm hiểu bài ca dao:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho trong chữ hiếu mới là đạo con
Hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ của anh ( chị) về tầm quan trọng của cuộc sống gia đình trong cuộc sống hiện nay?