CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI TIẾT HỌC NGỮ VĂN
Chiếc lá cuối cùng
O Hen-ri
Văn bản
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- O Hen-ri (1862-1910) là nhà văn Mĩ chuyên viết truyện ngắn.
- Tác phẩm của ông thể hiện tinh thần nhân đạo cao cả.
Nơi ở của O Hen-ri
Nơi làm việc của O Hen-ri
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
-“Chiếc lá cuối cùng” là truyện ngắn tiêu biểu cuả phong cách nghệ thuật O Hen-ri.
- Đoạn trích là phần cuối của truyện.
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a Xuất xứ
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
1. Tác giả
2. Tác phẩm
b.Phương thức biểu đạt và ngôi kể
-Phương thức biểu đạt : Tự sự, miêu tả kết hợp với biểu cảm.
-Ngôi kể : ngôi thứ ba
Cụ Bơ – men, Xiu và Giôn – xi là những họa sĩ nghèo sống ở trong một khu phố tồi tàn phía Tây công viên Oa - sinh - Tơn. Mùa Đông lạnh giá, Giôn- xi mắc bệnh viêm phổi. Cô nghĩ rằng khi chiếc lá thường xuân cuối cùng rụng xuống cô sẽ lìa đời. Xiu nói điều này với cụ Bơ – men và hai người rất lo lắng. Mặc cho Xiu hết lòng chăm sóc, Giôn – xi vẫn bướng bỉnh giữ ý nghĩ kì quặc ấy. Nhưng lạ thay, sau một đêm mưa gió dữ dội, chiếc lá vẫn còn đó. Điều này khiến Giôn- xi thoát khỏi ý nghĩ về cái chết. Xiu cho Giôn- xi biết chiếc lá cuối cùng là bức tranh do cụ Bơ- men đã bí mật vẽ trong một đêm mưa gió để cứu Giôn- xi và cụ đã chết vì bị bệnh viêm phổi.
c. Đọc,tóm tắt đoạn trích
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
O Hen-ri
Văn bản
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
1. Tác giả
2. Tác phẩm
d.Bố cục: 3 phần
+ Phần 1 : “Khi hai người... tảng đá” : Những lo lắng của cụ Bơ-men và Xiu
+ Phần 2 : Từ “Sáng hôm sau... thế thôi” : Giôn-xi đó qua cơn nguy hiểm
+ Phần 3 : Đoạn còn lại : Xiu kể cho Giôn-xi về cái chết bất ngờ của cụ Bơ-men
Tiết 29: Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh ngộ và tâm trạng của Giôn-xi
Bệnh sưng phổi, nghèo túng
* Cảnh ngộ
- Cô nghĩ: sẽ chết khi chiếc lá thường xuân cuối cùng rụng xuống.
- Chán nản, tuyệt vọng
“Đó là chiếc lá cuối cùng … nó sẽ rụng thôi và cùng lúc đó thì em sẽ chết”
=>Là một cô gái yếu đuối, thiếu nghị lực, tuyệt vọng, buông xuôi, đáng thương
[.. ] “Sáng hôm sau, Xiu tỉnh dậy sau khi chợp mắt được một tiếng đồng hồ thì thấy Giôn-xi đang mở to cặp mắt thẫn thờ nhìn tấm mành mành màu xanh đã kéo xuống.
“Kéo nó lên, em muốn nhìn”, cô thều thào ra lệnh.
Xiu làm theo một cách chán nản.
Nhưng, ô kìa ! Sau một trận mưa vùi dập và những cơn gió phủ phàng kéo dài suốt cả một đêm, tưởng chừng như không bao giờ dứt, vẫn còn một chiếc lá thường xuân bám trên bức tường gạch”…


Tiết 29: Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh ngộ và tâm trạng của Giôn-xi
*Khi phát hiện thấy chiếc lá vẫn còn bám trụ kiên cường
- Thái độ ngạc nhiên: Ô kìa!
- Nằm nhìn chiếc lá hồi lâu, gọi Xiu và nói: Em thật là một cô bé hư.... xem chị nấu nướng
Hy vọng ngày nào đó vẽ được vịnh
Na - plơ
- Cảm thấy muốn chết là có tội
- Muốn ăn chút cháo, uống chút sữa pha rượu vang đỏ, soi gương.
Tâm trạng của Giôn – xi khi phát hiện chiếc lá cuối cùng vẫn còn bám trụ kiên trụ kiên cường
Tiết 29: Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh ngộ và tâm trạng của Giôn-xi
*Khi phát hiện thấy chiếc lá vẫn còn bám trụ kiên cường
=> Vui vẻ, lạc quan, nhu cầu sống, tình bạn, tình yêu nghệ thuật hội hoạ đó trở lại với Giôn-xi -> tâm trạng hồi sinh. Lấy lại được nghị lực sống, vượt qua cái chết.
Nguyên nhân nào làm cho Giôn-xi khỏi bệnh ?
Tiết 29: Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh ngộ và tâm trạng của Giôn-xi
-> Người ta có thể chữa khỏi bệnh bằng nghị lực, bằng tình yêu cuộc sống, bằng sự đấu tranh để chiến thắng bệnh tật, con người sống cần phải có nghị lực và niềm tin vào cuộc sống.
*Nguyên nhân:
+ Sự tận tình của bác sĩ
+ Sự quan tâm, chăm sóc tận tình, chu đáo, đầy yêu thương của chị Xiu
+ Chiếc lá cuối cùng vẫn còn bám trụ: Giôn-xi cảm nhận được sức sống mãnh liệt, sự gan góc chống chọi kiên cường trước thiên nhiên khắc nghiệt, bám lấy cuộc sống của chiếc lá. Chiếc lá mong manh ấy chứa đựng cả một sức sống kì diệu. Nó đối lập với sự yếu đuối, tuyệt vọng, buông xuôi của cô. Chiếc lá đó khơi dậy niềm tin, quyết tâm sống  Bùng lên khát vọng sống, yêu đời.
“Em thân yêu, thân yêu! Em hãy nghĩ đến chị,
Nếu em không còn muốn nghĩ đến mình nữa.
Chị sẽ làm gì đây?
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
2. Xiu – Hiện thân một tình bạn
- Lo lắng cho bệnh tình của Giôn - xi
- Lời nói :“Chợp mắt được một tiếng đồng hồ, “em thân yêu! Xiu nói, cúi khuôn mặt hốc hác của mình xuống gần gối, em hãy nghĩ đến chị nếu không muốn nghĩ đến mình nữa”,...
- Hành động : + ôm lấy Giôn-xi, chăm sóc, động viên Giôn-xi... “Em thân yêu ... con chuột bạch của chị ...” ->An ủi tha thiết
+ Đến bên giường ôm lấy cả người Giôn-xi.
 Người giàu lòng thương yêu chân thành, giản dị, nhân hậu, giàu tình nghĩa.
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cụ Bơ-men – Tấm lòng nhân đạo cao cả
Em biết gì về cuộc đời cụ Bơ-men ?
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cụ Bơ-men – Tấm lòng nhân đạo cao cả
 
 
- Cụ Bơ – men là một hoạ sĩ nghèo làm nghệ thuật.
-Thường ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ trẻ để kiếm tiền.
- Hơn 40 năm mơ ước vẽ được kiệt tác nhưng chưa thực hiện được.
-> Là một hoạ sĩ chưa thành công trong nghệ thuật
“Xiu kéo tấm mành xuống che kín cửa sổ và ra hiệu cho cụ Bơ-men sang phòng bên cạnh. Sang đến nơi, họ sợ sệt ngó ra ngoài cửa sổ, nhìn cây thường xuân. Rồi họ nhìn nhau một lát, chẳng nói năng gì. Một cơn mưa lạnh lẽo, dai dẳng vẫn đang rơi, lẫn cùng với tuyết. Cụ mặc chiếc sơ mi cũ màu xanh, ngồi đóng vai một tay thợ mỏ già trên cái ấm đun nước lật úp giả làm tảng đá”.
-> Yêu thương và lo lắng cho số mệnh của Giôn xi
- Nghe lời kể của Xiu: Sợ sệt ngó ra cửa sổ nhìn cây thường xuân,, không nói năng gì...
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
II. Đọc – hiểu văn bản
3. Cụ Bơ-men – Tấm lòng nhân đạo cao cả
 
 
- Vẽ chiếc lá lên tường thay cho chiếc lá cuối cùng đã bị rụng trong đêm mưa tuyết - là một kiệt tác
=> Ông là một họa sĩ có ước mơ cao đẹp, có tấm lòng nhân hậu.
-> Vẽ chiếc lá, nhen lên niềm tin, niềm hi vọng và nghị lực sống cho Giôn-xi.
“Chị có chuyện này muốn nói với em, con chuột bạch của chị”, cô nói, “cụ Bơ-men đã chết vì sưng phổi ở bệnh viện rồi. Cụ ốm chỉ có hai ngày. Buổi sáng ngày thứ nhất, bác gác cổng thấy cụ ốm nặng trong căn phòng của cụ ở tầng dưới. Giày và áo quần của cụ ướt sũng và lạnh buốt. Chẳng ai hình dung nổi cụ đã ở đâu trong một đêm khủng khiếp như thế. Nhưng rồi người ta tìm thấy một chiếc đèn bão vẫn còn thắp sáng và một chiếc thang đã bị lôi ra khỏi chỗ để của nó, và vài chiếc bút lông rơi vung vãi, và một bảng pha màu có màu xanh và màu vàng trộn lẫn với nhau, và – em thân yêu ơi, em hãy nhìn ra ngoài cửa sổ, nhìn chiếc lá thường xuân cuối cùng ở trên tường. Em có lấy làm lạ tại sao chẳng bao giờ nó rung rinh hoặc lay động khi gió thổi không ? Ồ, em thân yêu, đó chính là kiệt tác của cụ Bơ-men, - cụ vẽ nó ở đấy vào cái đêm mà chiếc lá cuối cùng đã rụng”.
là kiệt tác
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
4. Kiệt tác chiếc lá cuối cùng
- Hoàn cảnh vẽ: trong đêm mưa bão lạnh buốt – cái đêm mà chiếc lá cuối cùng đã rơi.
II. Đọc – hiểu văn bản
Thảo luận (3 phút)
Tổ 1,3: Vì sao chiếc lá mà cụ Bơ-men vẽ lại được xem là một kiệt tác?
Tổ 2,4: Để tạo sự hấp dẫn, bất ngờ cho người đọc và làm nổi bật đức hy sinh, lòng vị tha của cụ Bơ-men tác giả đã sử dụng nghệ thuật đảo ngược tình huống. Hãy phân tích nghệ thuật đó trong tác phẩm?
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
4. Kiệt tác chiếc lá cuối cùng
- Là kiệt tác, vì:
+ Giống lá thật;
+ Đã đem lại sự sống cho Giôn-xi;
+ Được vẽ bằng lòng hi sinh cao thượng;
 Nghệ thuật chân chính: vì sự sống của con người.
- Hoàn cảnh vẽ: trong đêm mưa bão lạnh buốt – cái đêm mà chiếc lá cuối cùng đã rơi.
II. Đọc – hiểu văn bản
Hai tình huống





























Nghệ thuật đảo ngược tình huống hai lần
Giôn-xi
bị bệnh sưng phổi
ốm nặng, tuyệt vọng,
muốn chết
nhờ chiếc lá trên tường
Tìm lại hi vọng
nghị lực sống
trở lại yêu đời
đang
khỏe mạnh
Cụ Bơ-men
vẽ chiếc lá để cứu Giôn-xi
bị sưng phổi
qua đời
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
1. Nghệ thuật
2. Ý nghĩa
III. Tổng kết
Nghệ thuật kể chuyện đảo ngược tình huống hai lần tạo nên sức hấp dẫn;
Dàn dựng cốt truyện chu đáo, các tình tiết được sắp xếp tạo nên hứng thú đối với độc giả;
“Chiếc lá cuối cùng” là câu chuyện cảm động về tình yêu thương giữa những người nghệ sĩ nghèo. Qua đó, tác giả thể hiện quan niệm của mình về mục đích của sáng tạo nghệ thuật.
Văn bản
O Hen-ri
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Em hãy suy nghĩ và viết một kết thúc khác cho truyện.
.
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

1/ Nắm nghệ thuật và ý nghĩa đoạn trích
2/ Soạn bài: Nói quá
Chúc các em học tốt
…
“Chiếc lá cuối cùng, chiếc lá vẽ trên cây
Được vẽ ra trong đêm giá rét
Và tình người nhân đạo bao la
Cụ Bơ-men người hoạ sĩ tài hoa
Đã cứu sống một tâm hồn trẻ
Chẳng quản tuyết rơi, đêm đông lạnh giá
Lặng lẽ âm thầm vẽ chiếc lá trong đêm”.
Nghĩ về kiệt tác cụ Bơ-men - Lệ Thị Ngọc