1. Khái niệm.
2. Cốt truyện.
3. Kiểu nhân vật.
4. Đề tài.
5. Chủ đề.
6. Người kể.
7. Lời kể.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Đọc và tóm tắt.
a. Đọc
b. Tóm tắt.
1. Sự ra đời kỳ lạ của Sọ Dừa
2. Sọ Dừa đi ở cho nhà phú ông.
3. Sọ Dừa kết hôn cùng con gái út nhà phú ông.
4. Sọ Dừa đỗ trạng nguyên và phải đi sứ.
5. Vợ Sọ Dừa sau khi bị hãm hại đã gặp lại chồng.
6. Hai cô chị bỏ đi biệt xứ, vợ chồng Sọ dừa sống hạnh phúc.
2. Tìm hiểu chung.
- Nhân vật Sọ Dừa thuộc kiểu nhân vật bất hạnh – có ngoại hình xấu xí.
a. Nhan đề và nhân vật chính:
- Nhan đề là tên nhân vật chính, tên nhân vật đặc biệt gợi ra ngoại hình khác biệt.
- Phần 3: Còn lại:
b. Trình tự kể:
Truyện kể theo thứ tự tự nhiên (trình tự thời gian).
c. Bố cục :
3 phần
- Phần 1: Từ đầu  “đặt tên cho nó là Sọ Dừa”:
- Sự ra đời của Sọ Dừa
- Phần 2: Tiếp theo  “cảnh đảo hoang vắng”:
- Những thử thách của Sọ Dừa
- Hạnh phúc của Sọ Dừa
II. Tìm hiểu chi tiết:
1. Nhân vật Sọ Dừa
Hết tiết 1
=> Xấu xí, dị biệt. Nhân vật thiệt thòi, đáng thương.
=> Chăm chỉ, chịu khó, không sợ gian khổ, biết giúp đỡ mẹ; Tự tin vào bản thân; Giỏi giang, thông minh lỗi lạc; Thủy chung, ngay thẳng.
a. Ngoại hình:
- Giống như quả dừa, không có chân tay,…
- Lăn lông lốc.
- Hình dáng:
- Di chuyển:
b. Phẩm chất:
- Chăn bò rất giỏi.
- Có tài thổi sáo; lo đủ sính lễ cưới vợ.
- Kiên trì học hành, thi đỗ trạng nguyên.
- Lo lắng cho vợ; dự đoán, đề phòng trước những thử thách.
 - Con người nếu có hoàn cảnh khó khăn, không hoàn thiện về ngoại hình thì càng cần biết vươn lên để nâng cao và chứng tỏ giá trị bản thân.
c. Kết cục của nhân vật:
Vợ chồng Sọ Dừa sống hạnh phúc.
d. Bài học rút ra từ truyện:
- Khi xem xét, đánh giá con người không nên chỉ dựa vào hình thức bên ngoài, không nên có định kiến với vẻ bề ngoài dị biệt. Điều quan trọng là xem xét những phẩm chất của họ.
2. Các yếu tố kỳ ảo
- Làm cho câu chuyện hay hơn, ly kỳ, hấp dẫn.
- Sự ra đời của Sọ Dừa (Bà mẹ mang thai sau khi uống nước trong sọ dừa, hình dáng của Sọ Dừa).
- Gà trống gáy thành tiếng người,…
- Chăn bò giỏi. Thổi sáo hay. - Biến thành chàng trai khôi ngô. Chuẩn bị đủ sính lễ.
- Vợ Sọ Dừa thoát khỏi bụng cá, sống sót;
=> Ý nghĩa:
- Thể hiện ước mơ của nhân dân: có được khả năng kỳ diệu, người bất hạnh được bù đắp, người tốt sẽ được hưởng hạnh phúc,…
III. TỔNG KẾT
- Xây dựng nhân vật có đặc điểm đặc biệt.
1. Nghệ thuật:
- Cốt truyện ly kỳ, hấp dẫn.
- Các chi tiết tưởng tượng kỳ ảo thú vị, bất ngờ.
- Ý nghĩa:
2. Nội dung:
- Đề tài:
- Chủ đề:
Nêu bài học về cách nhìn nhận, đánh giá con người (Không nên chỉ nhìn vẻ bề ngoài, cần tìm hiểu, coi trọng phẩm chất bên trong của họ).
Ngoại hình và phẩm chất bên trong của con người.
Thể hiện ước mơ của nhân dân về công bằng xã hội: Những người thiệt thòi, bất hạnh, tốt bụng sẽ được hưởng hạnh phúc; những kẻ ác, tham lam sẽ bị trừng trị.
III. LUYỆN TẬP
Bài tập: Tìm một số nhân vật (trong truyện cổ tích hoặc trong thực tế cuộc sống) có nét tương đồng với nhân vật Sọ Dừa?
Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký, Giáo sư Stephen Hawkings, Diễn giả Nick Vujicic, Nhạc sĩ Beethoven,…
Bài làm:
- Nhân vật trong truyện:
Hoàng tử ếch, Lấy vợ cóc, …
- Nhân vật thực tế:
Hết tiết 2
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Đọc.
2. Tìm hiểu chung.
- Thể loại:
Cổ tích
- Ngôi kể:
Ngôi thứ 3
II. Tìm hiểu chi tiết.
1. Tìm hiểu về nhân vật
a. Kiểu nhân vật:
Nhân vật thông minh.
b. Phẩm chất:
? Trong truyện, em bé đã vượt qua những thử thách nào? Các thử thách ấy có ý nghĩa gì trong việc thể hiện phẩm chất của nhân vật em bé thông minh?
Trả lời câu hỏi phi lí của viên quan, khi viên quan hỏi cha cậu cày mỗi ngày được mấy đường.
“Ngựa của ông một ngày đi mấy bước?”
Thông minh, phản ứng nhanh nhẹn, biện luận đầy thuyết phụcnhưng cũng rất hồn nhiên.
Lẻn vào sân rồng khóc um lên: “Mẹ con chết sớm mà cha không chịu đẻ em bé để chơi với con.”
Nhà vua bắt dân làng cậu bé nuôi trâu đực phải đẻ được con
Thịt một con chim sẻ phải dọn thành ba cỗ bàn thức ăn.
Đưa cho sứ giả một chiếc kim khâu, xin cho rèn thành một con dao.
Thông minh, phản ứng nhanh nhẹn, biện luận đầy thuyết phụcnhưng cũng rất hồn nhiên.
Xâu sợi chỉ mềm qua đường ruột ốc xoắn dài.
Vừa chơi vừa hát một khúc hát đồng dao để giải đố
=> Các thử thách trong truyện có ý nghĩa tạo tình huống thuận lợi cho nhân vật bộc lộ phẩm chất thông minh.
c. Cách giải đố của em bé.
- Câu đố 1:
Hỏi vặn lại viên quan;
- Câu đố 2:
- Câu đố 4:
- Câu đố 3:
Đưa nhà vua bị gài bẫy phải nói ra sự vô lí
Đố lại.
Dùng mẹo dân gian bắt kiến xỏ chỉ
2. Kết thúc truyện 
- Kết thúc có hậu
=> Đặc điểm nổi bật của truyện cổ tích
3. Chủ đề:
Đề cao sự thông minh và trí khôn của dân gian.
4. Bài học:
Bên cạnh kiến thức được học ở trường, cần học hỏi thêm kiến thức từ đời sống xung quanh, học mọi lúc, mọi nơi. Kiến thức đó rất hữu ích khi ta giải quyết những vấn đề khó khăn trong cuộc sống.
I. Đọc.
II. Tìm hiểu.
? Đặc điểm của truyện cổ tích được thể hiện trong văn bản Non-bu và Heng-bu:
Phẩm chất nhân vật: thông qua những hành động, các nhân vật thể hiện phẩm chất của mình. Nhân vật người em bộc lộ phẩm chất hiền lành, tốt bụng, có tám lòng nhân hậu. Người anh trai tham lam, độc ác, tàn nhẫn.
Truyện thể hiện ước mơ của nhân dân về một xã hội công bằng, cái thiện chiến thắng cái ác, người hiền lành sẽ được đền đáp xứng đáng, kẻ độc ác bị trừng trị.
Cốt truyện: truyện kể theo trình tự thời gian, bắt đầu từ “ngày xưa” và kết thúc có hậu, người ở hiền gặp lành, kẻ độc ác bị trừng trị. Trong truyện có các yếu tố hoang đường, kì ảo: người em bổ hạt bầu ra, nhả ra trân châu, hồng ngọc, tiền bạc; người anh bổ quả bầu thì hiện ra các tráng sĩ, yêu tinh…
Kiểu nhân vật: truyện thuộc kiểu nhân vật bất hạnh, người em út bị người anh tham lam chiếm đoạt gia tài do cha mẹ để lại, phải trải qua nhiều thử thách và đổi đời, được hạnh phúc dài lâu.
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
1. Trạng ngữ là gì?
Trạng ngữ là thành phụ của câu , giúp xác định thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích … của sự việc được nêu ở trong câu
2. Các loại trạng ngữ:
Đặt 2 câu về chủ đề học tập, có sử dụng trạng ngữ và chỉ ra đó thuộc loại trạng ngữ nào ?
Ví dụ:
1. Trong lớp, chúng em // đang học bài.
Trạng ngữ chỉ nơi chốn.
2. Đúng bảy giờ, chúng em //vào học tiết một.
Trạng ngữ chỉ thời gian.
CN
VN
TN
TN
CN
VN
TN
 d. Sau khi nghe sứ thần trình bày mục đích cuộc đi sứ: TN bổ sung thông tin về mặt thời gian diễn ra sự việc .
Bài tập 1: Tìm và nêu tác dụng của trạng ngữ trong các câu:
a. Ngày cưới, trong nhà Sọ Dừa : Trạng ngữ bổ sung thông tin nơi chốn xảy ra sự việc
b. Đúng lúc rước dâu: TN bổ sung thông tin về thời gian diễn ra sự việc
c. Lập tức : TN bổ sung thông tin về cách thức diễn ra sự việc
Bài tập 2: Nêu tác dụng liên kết câu, của trạng ngữ trong đoạn văn trên
a. Năm ấy, Sọ Dừa đỗ trạng nguyên. Chẳng bao lâu, có chiếu nhà vua sai quan trạng đi sứ. Khi chia tay, quan trạng đưa cho vợ một hòn đả lửa, một con dao và hai qua trứng gà, dặn phai giắt luôn trong người phòng khi dùng đến.
=> Các trạng ngữ: năm ấy, chẳng bao lâu, khi chia tay có tác dụng liên kết câu trong đoạn văn,các sự việc này diễn ra theo trình tự thời gian, sự việc này nối tiếp sự việc kia
b.Từ ngày cô em út lấy được chồng trạng nguyên, hai cô chị càng sinh lòng ghen ghét, định tâm hại em để thay em làm bà trạng. Nhân quan trạng di sứ vắng, hai cô chị sang chơi, rủ em chèo thuyền ra biển, rồi đẩy em xuống nước.
=> Từ ngày cô em út lấy được chồng trạng nguyên , Nhân quan trạng di sứ vắng có tác dụng liên kết về mặt thời gian và cách thức diễn ra sự viêc.
Bài tập 3 :
a.Tìm các từ láy trong đọan văn :
- véo von, rón rén, lăn lóc
b. Chỉ ra tác dụng của từ láy :
- lăn lóc :
Diễn tả âm thanh của tiếng sáo lúc lên, lúc xuống, trầm bẩm, du dương, rất hay của Sọ Dừa làm cho cô út xao xuyến
véo von :
- rón rén:
diễn tả bước đi nhẹ nhàng không gây tiếng động của cô út
diễn tả hình ảnh, khổ sở, đáng thương, không ai quan tâm đến của Sọ Dừa
Diễn tả trạng thái mừng rỡ, xen lẫn phấn khởi hân hoan của nhà vua và triều thần khi được các em bé giải giúp câu đố câu sứ thần.
Bài tập 4:
a. Thành ngữ sử dụng trong đoạn văn: mừng như mở cờ trong bụng.
b. Nêu ý nghĩa của thành ngữ đó :
Viết đoạn văn trình cảm nghĩ về truyện cổ tích yêu thích trong đó sử dụng ba trạng ngữ .
Bài tập 5:
Từ xưa đến nay, những câu chuyện cổ tích luôn là dòng sữa ngọt lành nuôi dưỡng chúng ta lớn khôn. Đến với miền cổ tích, em thích nhất truyện Sọ Dừa. Sọ Dừa từ khi sinh ra đã có hình dạng xấu xí nhưng chàng lại có nhiều phẩm chất tốt đẹp. Vì thương mẹ, chàng đã đến nhà phú ông để chăn bò. Chàng chăn bò rất giỏi làm cho phú ông cũng phải hài lòng, cũng nhờ vào tài năng của mình chàng đã có đường tình yêu của cô út hiền dịu. Trải qua nhiều thử thách, cuối cùng Chàng cũng được cuộc sống hạnh phúc. Truyện đem lại bài học quý giá cho mỗi chúng ta, không vì bề ngoài của con người mà coi thường hắt hủi. Người lương thiện luôn luôn được đền đáp. Qua truyện này, nhân dân ta muốn gửi gắm ước mơ về một xã hội công bằng, cái thiện luôn luôn thắng cái ác.
I. Tìm hiểu cách viết bài “Kể lại một truyện cổ tích”
1. Ví dụ:
Trong các truyện cổ tích em thích nhất là câu chuyện nào, vì sao ?
Đề:
1.
2.
3.
Từ bài văn kể lại truyện Cây khế, em học được cách kể lại một truyện cổ tích là khi viết, cần phải:
+ Nêu lên được thời gian, địa điểm mà câu chuyện diễn ra.
+ Kể đầy đủ các chi tiết, sự kiện chính của câu chuyện theo trình tự thời gian
+ Không bỏ sót bất kì hành động nào của nhân vật trong truyện.
- Người kể đã nêu được thời gian xảy ra câu chuyện (ngày xưa), nhưng chưa nêu được địa điểm xảy ra câu chuyện.
- Người kể đã kể đủ các sự việc chính diễn ra trong truyện Cây khế.
- Người kể không bỏ sót hành động nào của nhân vật trong truyện.
II. THỰC HÀNH VIẾT THEO CÁC BƯỚC
b.Tìm ý
1. Trước khi viết
a. Đề tài
- Truyện cổ tích
- Kể lại truyện cổ tích. Người đọc có thể là : thầy cô, bạn ...
c. Lập dàn ý
- Mở bài: Giới thiệu
+ Tên truyện
+ Lí do muốn kể lại truyện
. Sự việc 1
. Sự việc 2,
. Sự việc 3.....
- Thân bài: Trình bày.
+ Nhân vật
+ Hoàn cảnh xảy ra câu chuyện
+ Kể lại theo trình tự thời gian :
- Kết bài:
Nêu cảm nghĩ của em về câu chuyện.
2. Viết bài
- Kể theo dàn ý
- Nhất quán về ngôi kể
- Sử dụng những từ khóa
3. Chỉnh sửa bài viết
BẢNG KIỂM BÀI NÓI KỂ VỀ MỘT TRUYỆN CỔ TÍCH
3. Theo em, để có thể kể lại truyện cổ tích một cách sinh động, hấp dẫn (bằng hình thức viết và nói) thì cần phải chú ý những điều gì?
-Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết hoặc nói cần tìm đọc truyện cổ tích. Trong truyện đó, chi tiết nào gây ấn tượng sâu sắc nhất, có nhân vật đáng nhớ nhất, có cốt truyện thú vị nhất.
-Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý. Cần đọc kĩ truyện đã chọn và tìm ý cho truyện như hoàn cảnh xảy ra câu chuyện, nhân vật, sự việc xảy ra, cảm nghĩ của em về truyện và từ đó có thể sắp xếp các ý đã tìm theo một dàn ý.
-Bước 3: khi viết bài, cần đảm bảo thể hiện được các đặc điểm của kiểu bài kể lại một truyện cổ tích.
- Bước 1: xác định đề tài, người nghe có thể là ai, mục đích, không gian và thời gian nói.  Từ đó sẽ định hướng được nội dung bài nói, tăng hiệu quả giao tiếp.
- Bước 2: TÌm ý tưởng cho bài nói, có thể sử dụng thêm hình ảnh, tranh vẽ để bài nói được sinh động.
- Bứớc 3: Khi kể cần chú ý giọng điệu, phù hợp với nhân vật, sự việc khác nhau. Kết hợp với cử chỉ, nét mặt, điệu bộ để nội dung được hấp dẫn hơn. Chú ý lựa chọn từ ngữ thích hợp với ngôi kể, tránh dùng ngôn ngữ viết.
SỌ DỪA
Ngày xưa, có đôi vợ chồng già hiếm muộn, phải đi ở cho nhà phú ông. Bà vợ vào rừng hái củi, uống nước trong cái sọ dừa, về nhà có mang, sau sinh ra một đứa bé kì dị, tròn như một quả dừa. Thấy đứa bé biết nói, bà giữ lại nuôi và đặt luôn tên là Sọ Dừa. Thương mẹ vất vả, Sọ Dừa nhận chăn đàn bò nhà phú ông. Ba cô con gái nhà phú ông thay nhau đưa cơm cho Sọ Dừa. Hai cô chị kênh kiệu thường hắt hủi, chỉ có cô út đối đãi với cậu tử tế và đem lòng thương yêu. Sọ Dừa nhờ mẹ đến nhà phú ông hỏi vợ. Phú ông thách cưới thật to nhưng thấy Sọ Dừa mang đủ đồ thách cưới đến, đành phải gả cô út cho chàng.   Nhờ chăm chỉ đèn sách, Sọ Dừa thi đỗ trạng nguyên và được nhà vua cử đi, sứ nước ngoài. Trước khi đi, chàng đưa cho vợ một hòn đá lửa, một con dao và hai quả trứng gà để đề phòng tai hoạ. Nhờ thế mà vợ chàng đã thoát nạn và hai vợ chồng có cuộc sống hạnh phúc.
Thể hiện ước mơ của nhân dân về cuộc sống công bằng, ở hiền gặp lành, kẻ độc ác sẽ bị trừng trị
EM BÉ THÔNG MINH
Ngày xưa, có một ông vua sai viên quan đi dò la khắp nơi để tìm người tài giỏi. Một hôm, trên đường đi, viên quan phát hiện ra tài năng của một em bé con nhà thường dân qua lời đối đáp nhanh nhạy, thông minh đã báo cho nhà vua. Vua hay tin đã trực tiếp tạo ra những tình huống oái oăm để thử tài em. Lần thử thách cuối cùng, em bé đã đem trí thông minh của mình thắng điều kiện thách đố của sứ thần, giúp đất nước thoát khỏi cuộc chiến tranh. Sau đó, em được phong làm Trạng nguyên và giúp Vua trong việc triều chính.
Truyện đề cao trí thông minh dân gian, phẩm chất trí tuệ của người lao động nghèo:trí thông minh được đúc rút từ cuộc sống...
NON-BU VÀ HENG-BU
Ngày xưa, trong một gia đình có hai anh em. Người anh là Non-bu tham lam, xấu tính nên giành hết tài sản. Người em là Heng-bu hiền lành, tốt bụng, chẳng nhận được tài sản gì nhưng vẫn siêng năng làm lụng, thường giúp đỡ những người nghèo khổ. Một năm, có đôi chim nhạn đến làm tổ trên mái nhà, người em đã đã cứu con chim nhạn khỏi hiểm nguy và đến mùa xuân, đôi chim nhạn quay trở về và nhả cho chàng một hạt bầu. Chàng trồng cây bầu và khi quả lớn, chàng bổ ra nhận được rất nhiều trân châu, hồng ngọc, tiền vàng, trở nên giàu có. Người anh thấy vậy, cũng đã làm theo nhưng đã bẻ gãy chân một con chim nhạn non với hi vọng sẽ được trả ơn nhưng khi hạt bầu mà người anh trồng được ra quả thì khi bổ ra toàn là các tráng sĩ tây cầm gậy rồi yêu tinh xuất hiện, người anh trở thành kẻ ăn mày. Người em thương xót đã đến đưa gia đình người anh về sống cùng với mình.
Thể hiện ước mơ của nhân dân về cuộc sống công bằng, ở hiền gặp lành, kẻ độc ác sẽ bị trừng trị
Em thích nhất truyện cổ tích Em bé thông minh, vì truyện có các thử thách đặt ra với nhân vật rất hấp dẫn và thú vị, qua đó nhân vật bộc lộ được trí thông minh, cách xử lí tình huống rất khéo léo và bất ngờ, mang lại tiếng cười cho người đọc. Truyện còn cho em bài học sâu sắc trong việc học tập, tích lũy vốn tri thức trong cuộc sống hàng ngày...Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập quốc tế, việc tự học, tự tìm hiểu thực tế là vô cùng quan trọng....
Truyện cổ tích mang những giá trị văn hoá dân gian được truyền đời qua nhiều thế hệ. Mỗi câu chuyện là những bài học đạo lí, là cách ứng xử của con người trong cuộc sống. Có thể nói nhiều bài học từ truyện cổ tích đi vào lòng người nhẹ nhàng, ngọt ngào mà sâu sắc, thấm thía. Truyện dạy ta biết sống thật thà, lương thiện, nhân nghĩa, thủy chung sẽ được hạnh phúc. Truyện cũng cảnh tình những ai sống ich kỷ, tham lam, bất nhân, bất nghĩa sẽ phải chịu hậu quả khó lường. Mỗi chúng ta hãy đọc truyện để cảm nhận được những “ giấc mơ đẹp” của nhân dân từ ngàn xưa đến ngày nay. Hãy kể cùng đọc, cùng nghe cùng kể để truyện cổ như “ Thạch Sanh”, “ Cây khế”, “ Tấm cám”... mãi lung linh mãi mài cùng thời gian.