9 câu đầu
9 câu tiếp theo (Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí )
11 câu tiếp Đất (Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai.)
Còn lại (Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN)
Đất Nước (p1)
9 câu đầu ( đoạn 2): Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí.
Đất là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc
Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi”
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông,
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ.

I/Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí.
-Cách định nghĩa về Đất Nước
Đất
Nước
Nước là nơi em tắm
Đất là nơi anh đến trường
+Sử dụng nghệ thuật chiết tự: chia Đất Nước thành 2 thành tố bao gồm “Đất” và “Nước”.
Đất Nước là những gì gần gũi, nhỏ bé, bình dị đời thường. Đất Nước là tình cảm, cảm xúc rất đỗi chân thành, thiết tha, da diết trong tình yêu lứa đôi
+ Nơi giúp cho con người hiểu biết, có tri thức.
+ Gợi truyền thống hiếu học của người Việt
+ Nơi sinh hoạt hằng ngày của con người – có thể là cía giếng làng, cái bến ao (cây đa, bến nước, sân đình).
I/Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí.
Đất Nước
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Kỉ niệm tình yêu đôi lứa.
-Trong cảm nhận của tuổi trẻ, của anh và em, thì Đất Nước lại lại là không gian tinh thần, là nơi hẹn hò nên thơ lãng mạn, nơi tình yêu lứa đôi nảy nở, nơi nỗi nhớ phủ trùm lên không gian, thời gian và đong đầy trong lòng người.
=> Đất Nước là không gian sinh tồn , nơi phát sinh và phát triển của cộng đồng người Việt biết bao nhiêu thế hệ.
I/Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí.
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi”
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ
 “Đất” và “Nước” giờ đây lại là rừng vàng, là biển bạc, là non nước núi sông mà cha ông ta muôn đời tự hào và gìn giữ. Nguyễn Khoa Điềm đã mang những liên kết đơn lẻ để gắn kết lại thành nhân dân, thành tổ quốc. Nó như một sợi dây gắn kết vô hình nhưng bền bỉ: tinh thần đoàn kết của nhân dân ta. Cái tôi cá nhân hòa vào cái "ta" của lịch sử, của dân tộc tạo nên sức mạnh diệu kỳ.
+ “Thời gian đằng đẵng”: Chiều sâu lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc.
+ “Không gian mênh mông”: Quá trình mang bờ cõi quốc gia – chiều rộng địa lí.
+ Nơi dân mình đoàn “tụ” : Vừa biểu hiện không gian địa lí vừa biểu hiện về truyền thống đoàn kết của dân tộc – Bề dày văn hoá.
I/Sự cảm nhận về Đất Nước gắn với chiều rộng của không gian địa lí.
Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”
Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi”
Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ
 “Đất” và “Nước” giờ đây lại là rừng vàng, là biển bạc, là non nước núi sông mà cha ông ta muôn đời tự hào và gìn giữ. Nguyễn Khoa Điềm đã mang những liên kết đơn lẻ để gắn kết lại thành nhân dân, thành tổ quốc. Nó như một sợi dây gắn kết vô hình nhưng bền bỉ: tinh thần đoàn kết của nhân dân ta. Cái tôi cá nhân hòa vào cái "ta" của lịch sử, của dân tộc tạo nên sức mạnh diệu kỳ.
Đất là nơi “Con chim…núi bạc”.
- Nước là nơi con cá ngư ông ngóng nước bi bờ biển khơi.
=> Đất Nước được mở rộng chiều kích bằng những từ ngữ, hình ảnh lớn lao kì vĩ “con chim phượng hoàng”, “hòn núi bạc”, “con ngư ông”, “biển khơi”.
=> Đất Nước gồm vùng đất liền “núi bạc”và biển Đông “biển khơi”.
11 câu tiếp (Đất Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai.)
“Đất là nơi Chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện mai sau
Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”
II/Đất Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai
-Từ tình cảm đôi lứa cá nhân, Nguyễn Khoa Điềm mở rộng nó ra và nâng lên một tầng nghĩa mới. Tác giả mở ra rộng không gian theo chiều dài của lịch sử từ ngàn đời xưa. 
Đất là nơi Chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng
II/Đất Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai
+Trong Đất và Nước còn chứa đựng là hình ảnh về một huyền thoại xưa. Và truyền thuyết "Lạc Long Quân và Âu Cơ" đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng cũng chính là cội nguồn của dân tộc.
+Dòng máu “Con rồng cháu tiên” cuồn cuộn chảy trong tim, nên bốn bể đều là nhà, anh em tứ xứ dẫu khác dân tộc những đều là anh em, đều là một thể thống nhất không bao giờ tách rời.
Đất Nước là sự hun đúc, là sự kết thành giữa dòng chảy trôi bất tận của thời gian mênh mông, nhưng thời gian ở đây không phải thời gian vô tri, mà là thời gian của lịch sử của văn hóa gắn liền với huyền thoại Lạc Long Quân và Âu Cơ, truyền thuyết các vua hùng dựng nước cho thấy Đất Nước đã có từ rất lâu đời.
II/Đất Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai
 -Nhìn Đất Nước trong cả chiều dài thời gian, chiều rộng không gian, Đất Nước còn là sự kết nối những thế hệ đã qua và thế hệ kế tục.
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện mai sau
Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ.
II/Đất Nước theo chiều dài của lịch sử từ quá khứ đến tương lai
-Ta có thể thấy có 1 trục thời gian đã được tác giả tạo ra trong những câu thơ này:

+ ”Những ai đã khuất”  Quá khứ
+ “Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái” hiện tại
gánh vác phần người đi trước để lại”

+     “Hằng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”Lịch sử dân tộc, truyền thống “ Uống nước nhớ nguồn”.

+ “Dặn dò con cháu chuyện mai sau”  Tương Lai.
Khơi dạy niềm tự hào về bề dày lịch sử đất nước, về cội nguồn thiêng liêng của dân tộc
Còn lại :Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng mình hài hòa nồng thắm
Khi chúng ta cầm tay mọi người
Đất nước vẹn tròn, to lớn
Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang đất nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ mộng
Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó san sẻ
Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời…
III/Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
Đất Nước không ở đâu xa mà hóa thân và kết tinh trong mỗi con người.
“Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước”
-Nhà thơ đã khẳng định về mối quan hệ giữa cá nhân với Đất Nước: trong mỗi người đều có một phần Đất Nước, Đất Nước đang hiện diện trong mỗi cá nhân con người.

Sự sống của mỗi cá nhân không phải là riêng mỗi cá nhân, mà là của đất nước.Bởi mỗi con người Việt Nam đều được thừa hưởng 1 phần phẩm chất và tinh thần của Đất Nước.
III/Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
Đất Nước là sự hài hòa của nhiều mối quan hệ.
“Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Khi chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn to lớn”
 Đất nước đang được xây dựng trên cơ sở tình yêu và tình đoàn kết.
Mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân
Mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng
-Đất Nước có ở trong mỗi người, trong anh, trong em nên khi đôi lứa yêu nhau, gắn bó cùng nhau, Đất Nước trở nên hài hòa, nồng thắm hơn.
- Từ “cầm tay”
+ Tạo mối quan hệ nồng thầm, gắn bó, sắt son.
+ Đem đến sức mạnh đoạn kết: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết / Thành công ,thành công ,đại thành công”.
“Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang đất nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ mộng”
III/Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
Từ những sự gắn kết của dân tộc, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã nghĩ về tương lai tươi sáng của Đất Nước.
-Nhà thơ đã mơ ước và tin tưởng vào sự phát triển phồn thịnh của Đất Nước trong tương lai, vị trí, tầm vóc của Đất Nước trên trường quốc tế- có thể tự hào sánh vai cùng các cường quốc năm châu. Nhất định mai này khi con ta lớn lên sẽ làm đước điều đó cho Đất Nước, thật lãng mạn và bay bổng
III/Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
*Trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời”
+Tác giả đã sử dụng cách xưng hô “ Em ơi em” Cụm từ hô gọi thân thiết chứa chan tình cảm .
+Tác giả đã sử dụng từ ngữ giàu sức cảm “Máu xương, gắn bó, san sẻ, hóa thân” .Và đặc biệt tác giả sử dụng điệp từ “ Phải” ở đầu 2 câu thơ để thể hiện trách nhiệm của mỗi người.
III/Mối quan hệ và trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
*Trách nhiệm của mỗi người đối với ĐN
“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời”
Ẩn dụ: Đất nước cho chúng ta hình hài máu thịt; Đắt Nước cho chúng ta cách sống và cách nghĩ , chính truyền thống văn hóa, đạo lí được hình thành qua lịch sử dựng nước và giữ nước đã làm nên tâm hồn cốt cách của người Việt
Cụ thể : Đắt Nước được xây dựng, được bảo vệ bằng mồ hôi và xương máu của bết bao thế hệ người Việt Nam.
+Máu xương được hiểu theo 2 nghĩa:
Giá trị nội dung và Nghệ thuật
Giọng điệu nhẹ nhàng linh hoạt khi thì thủ thỉ khi thì trang nghiêm sử dụng tốt những chất liệu văn hóa, dân gian và có sự hòa quyện của chính luận và trữ tình đi sâu vào trong tâm trí của người đọc, phần hai của đoạn trích Đất nước không chỉ lí định nghĩa Đất nước mà còn thể hiện quan niệm của tác giả về tư tưởng Đất nước của nhân dân.
Đất Nước được cảm nhận ở nhiều phương diện: địa lí - thời gian đến không gian của đất nước. Đồng thời, tác giả cũng nêu lên trách nhiệm của các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ với đất nước mình.
Nhà thơ ở cạnh nhà thơ
Nhà thơ tắt thở nhà thơ rung chuông