“Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai kẻ khác để thỏa mãn lòng ích kỉ. Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ kẻ khác trên đôi vai mình.”

(Đời thừa, Nam Cao)
Có nhà văn đã viết cho nhân vật trong tác phẩm của mình như sau:
“Những thằng điên và những thằng say rượu không bao giờ làm những cái mà lúc ra đi chúng định làm.”
(Chí Phèo, Nam Cao)
(Chí Phèo)
(Chí Phèo)
Có nhà văn đã viết cho nhân vật trong tác phẩm của mình như sau:
CHÍ PHÈO NAM CAO
PHẦN MỘT: TÁC GIẢ
PHẦN MỘT: TÁC GIẢ NAM CAO
I. Vài nét về tiểu sử và con người
II. Sự nghiệp văn học
1.Quan điểm nghệ thuật
2.Các đề tài chính
3.Phong cách nghệ thuật
III. Kết luận
I. Vài nét về cuộc đời và con người
1. Cuộc đời
Nam Cao (1917 – 1951), Trần Hữu Tri, gia đình nông dân.
- Quê hương: làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lí Nhân, tỉnh Hà Nam.
- Học hết bậc Thành chung, vào Sài Gòn kiếm sống, bắt đầu sáng tác.
- Trở về quê, làm “Giáo khổ trường tư” ở Hà Nội, sống chật vật bằng nghề viết văn và làm gia sư.
- Từ 1943, tham gia nhómVăn hóa cứu quốc, tham gia khởi nghĩa.
- 11/1951, Nam Cao hy sinh trên đường công tác.
Nam Cao (hàng đầu, thứ nhất  từ phải sang) cùng các nhà văn, nhà thơ: Chế Lan Viên, Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, Nguyễn Đình Thi, Nguyên Hồng, Kim Lân... tại Việt Bắc trong kháng chiến chống Pháp.
MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ NHÀ VĂN VÀ GIA ĐÌNH NAM CAO
Vợ và các con trai nhà văn Nam Cao
Nhà tưởng niệm Nam Cao
MỘ NHÀ VĂN NAM CAO
2. Con người
Bề ngoài lạnh lùng, ít nói nhưng đời sống nội tâm phong phú, suy tư, triết lí về cuộc đời, kiếp người.
- Có tấm lòng đôn hậu, chan chứa yêu thương
Nam Cao là tấm gương cao đẹp của một nhà văn chân chính, được Nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
II. Sự nghiệp văn học:
1) Quan điểm nghệ thuật:
- “Chao ôi! Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than . . ." (Giăng sáng).
- Nghệ thuật phải gắn bó với đời sống, nói lên nỗi thống khổ, cùng quẫn của nhân dân .
Trả lời
Qua câu trích trên trong tác phẩm Giăng sáng của tác giả, bạn hiểu quan điểm nghệ thuật của ông như thế nào?
- Tác phẩm có giá trị là tác phẩm thấm nhuần tư tưởng nhân đạo.
Một tác phẩm phải chứa đựng nội dung gì?
- “Một tác phẩm thật giá trị . . . nó phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi. Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình . . . Nó làm cho người gần người hơn" (Đời thừa).
Nam Cao đòi hỏi rất cao sự sáng tạo trong nghề viết văn.
Nam Cao đòi hỏi gì về nghề viết văn?
- "Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương rồi. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện. (...). Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có" (Đời thừa).
1) Quan điểm nghệ thuật:
- Nghệ thuật phải gắn bó với đời sống, nói lên nỗi thống khổ, cùng quẫn của nhân dân.
- Tác phẩm có giá trị là tác phẩm thấm nhuần tư tưởng nhân đạo.
- Nam Cao đòi hỏi rất cao sự sáng tạo trong nghề viết văn.
2. Các đề tài chính
a) Trước Cách mạng tháng Tám 1945
- Đề tài người trí thức nghèo
- Đề tài người nông dân nghèo
- Tác phẩm: Giăng sáng, Đời thừa, Sống mòn…
Đời thừa viết về cuộc sống của một trí thức nghèo, một nhà văn. Hộ là một nhà văn trẻ có tài, viết thận trọng, ôm ấp một lí tưởng, một hoài bão xây dựng nên một sự nghiệp văn chương. Nhưng từ khi mở rộng đôi cánh tay, đón lấy Từ - một cô gái lỡ làng, bị tình nhân phụ bạc - Hộ nuôi Từ, nuôi mẹ già, con dại cho Từ, Hộ mới hiểu thế nào là giá trị của đồng tiền, những bận rộn tẹp nhẹp ngốn phần lớn thì giờ của hắn. Hộ phải cho in nhiều cuốn văn viết vội. Hắn đỏ mặt xấu hổ khi đọc văn mình, tự mắng mình là một thằng khốn nạn. Có lúc anh tự nhủ mình phí đi vài năm để kiếm tiền. Một bầy con thơ nhiều đẹn, nhiều sài, quấy rức, Hộ điên người lên vì phải xoay tiền. Hắn trở nên gắt gỏng. Có lúc, mắt chan chứa nước mắt, mặt hầm hầm đi ra phố, vừa đi vừa nuốt nghẹn. Hắn lắc đầu tự bảo: "Ta đã hỏng đứt rồiỉ". Hắn rũ buồn.
   Vốn thương vợ con thế, nhưng rồi Hộ tìm đến rượu, thay đổi dần tâm tính. Hắn say rượu, ngủ say như chết. Có lần hắn đòi đuổi mấy mẹ con Từ ra khỏi nhà, đòi vật một nhát cho chết cả. Nhưng sáng hôm sau tỉnh rượu hắn bẽn lẽn kêu mình đã quá chén, xin lỗi Từ, hôn hít các con như một người cha tốt. Hắn hứa sẽ chừa rượu... nhưng rồi lại uống, lại say, lại làm những trò vừa buồn cười, vừa đáng sợ như lần trước.
   Hộ rất yêu vợ con. Khi Từ ốm đau, Hộ lo xanh mắt thức suốt đêm săn sóc thuốc thang cho vợ. Đi xa vài ngày, lúc về nhà hắn hôn hít các con, cảm động đến ứa nước mắt. Hắn đọc sách say mê, đọc và nghiền ngẫm, hắn thổ lộ "dẫu ăn một món ăn ngon đến đâu cũng không thích bằng" đọc và hiểu được một câu văn hay. Có lần, trước khi đi lấy tiền nhuận bút, hắn hứa mua bánh và thịt quay về cho các con. Nhưng hắn gặp Trung và Mão, bạn văn, bao nhiêu tiền đem tiêu sạch. Say mèm mới trở về nhà. Lần này, hắn đánh Từ, đuổi vợ con ra khỏi nhà lúc đang đêm. Gần sáng, tỉnh rượu, hắn nhớn nhác đi tìm Từ. Thấy Từ xanh xao ôm con thơ đang thiếp đi trên võng, hắn thương cảm, ngắm nghía mặt Từ lâu lắm rồi khẽ thở dài, lắc đầu ái ngại và khóc. Từ tỉnh giấc, choàng tay ôm lấy cổ chồng. Nước mắt Từ giàn giụa. Nức nở Từ nói: "Chính Ệ em mà anh khổ"... Giật mình, con thơ khóc. Từ vừa dỗ con, vừa cất tiếng ru qua làn nước mắt:
    "Ai làm cho khói lên giời"
    Cho mưa xuống đất, cho người biệt li;
    Ai cho Nam, Bắc phân kì,
    Cho hai hàng lệ đầm đìa tấm thân."
tác phẩm "Sống mòn"​

"Sống Mòn" là tiểu thuyết về đề tài người trí thức nghèo của Nam Cao, tác phẩm hoàn thành vào ngày 01 tháng 10 năm 1944, tại làng Đại Hoàng.

Cuốn tiểu thuyết gồm hai mươi chương nói về cuộc đời giáo khổ trường tư của nhân vật Thứ. Thứ cùng với bạn mình là San nhận dạy học tại trường tư của Đích và Oanh. Giữa hiện thực xã hội rối ren ấy, Thứ bị giam hãm phải sống trong cảnh tù túng, thiếu thốn về vật chất lẫn tinh thần. Từ một con người đầy tự trọng đến nỗi phải cảm thấy ngượng ngùng khi nói với ai đó về chuyện tiền bạc, Thứ đã dần bị tha hóa trở nên ích kỷ, ti tiện đến nỗi phải tính từng đồng với người giúp việc là Mô, phải hằn học với Oanh, đôi lúc ganh tỵ với San, viết thư đòi tiền Đích, làm khổ Liên, đỉnh điểm là có lúc anh còn mong cho Đích không qua khỏi bệnh tật, anh đã hờ hững trước nỗi đau của đồng loại mình.. Và nghiệt ngã hơn nữa là Thứ ý thức rõ sự tha hóa của chính mình nhưng anh không sao thoát khỏi nó, có lẽ anh sẽ sống cuộc đời chết dần chết mòn nếu như không có sự kiện chiến tranh xảy đến, trường học buộc phải đóng cửa, trên con đường trở về quê Thứ lờ mờ nhận ra con đường mình cần phải đi sắp tới nhưng tự vấn chính mình "đã làm gì chưa?"

Bên cạnh nhân vật Thứ, còn có San, người đồng nghiệp có hoàn cảnh tương tự Thứ để mỗi khi nhìn vào San, Thứ nhận ra hình ảnh sự tha hóa của chính mình trong đó. Nhân vật Oanh, tượng trưng cho một người đàn bà ích kỷ, tính toán chi li nhưng Oanh là một kết quả của xã hội lúc bấy giờ, người phụ nữ đơn độc không chỗ dựa phải chống chọi để được tồn tại giữa khó khăn buộc Oanh phải trở nên tham lam, toan tính. Ngoài ra còn có vợ chồng Mô, mẹ vợ Mô, vợ chồng ông Học.. làm nên bức tranh sinh động về tầng lớp những người lao động trong xã hội bấy giờ trong không gian thành thị. Còn ở nông thôn là sự miêu tả các thành viên trong gia đình Thứ đã đại diện cho những người nông dân nghèo trơ trọi đối đầu với cái đói, đó là những người phụ nữ lặng thầm như vợ Thứ, vợ San.. những người phụ nữ phải đối mặt với gánh nặng cơm áo gạo tiền, những người phụ nữ rất ít có tiếng nói trong gia đình, trong xã hội, phải sống xa chồng và đối đầu với bao điều tiếng thị phi một cách oan ức.

"Sống mòn" vừa là tiếng nói phê phán hiện thực xã hội vừa là tiếng nói nhân đạo đến những con người đang bị vắt kiệt sức sống từng ngày, những con người sống đời sống lầm lũi, sống mòn.
truyện ngắn Đôi mắt, nhật kí Ở rừng, tập kí sự Chuyện biên giới.
b) Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945
- Tác phẩm tiêu biểu:
- Nam Cao là cây bút tiêu biểu của văn học giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)
tác phẩm Đôi mắt của Nam Cao
Độ và Hoàng quen nhau và trở thành bạn từ trước năm 1945. Pháp xâm lược nước ta, Độ trở thành một chiến sĩ, tham gia vào công cuộc kháng chiến chống Pháp. Còn Hoàng thì trở về sống ở nông thôn.
Độ muốn vận động Hoàng tham gia vào văn hoá cứu quốc, nên nhân cơ hội đi công tác, Độ đã ghé thăm vợ chồng Hoàng. Độ được vợ chồng Hoàng đón tiếp rất chu đáo. Họ trò chuyện với nhau, nhưng vợ chồng Hoàng ca ngợi chủ tịch Hồ Chí Minh nhưng họ không tin vào khả năng lãnh đạo cách mạng của tầng lớp nông dân. Độ giải thích cho họ rằng trước đây cũng nghĩ như vợ chồng Hoàng, nhưng khi tham gia và tiếp xúc, Độ thấy được sự gan dạ lòng yêu nước và sẵn sàng hi sinh của những người nông dân…làm anh rất thán phục và trân trọng.
Nhưng dù vậy, Hoàng vẫn không thay đổi suy nghĩ của mình, Hoàng chỉ giao tiếp và đến chơi với những người thuộc tầng lớp tri thức cũ mặc dù anh cũng không ưa gì họ. Hoàng chú trọng vào những trang tam quốc còn Độ cũng từ bỏ ý định mời Hoàng tham gia văn hoá cứu nước.
- Luôn chú ý tới nội tâm, tư tưởng của con người.
- Viết theo kết cấu tâm lí, viết về cái nhỏ nhặt mà vẫn đặt ra những vấn đề có ý nghĩa xã hội lớn lao.
- Giọng điệu riêng: lạnh lùng, dửng dưng mà buồn thương, da diết.
Phong cách độc đáo
3) Phong cách nghệ thuật:
III. Kết luận
Nam Cao là một tấm gương sáng về tinh thần phấn đấu, tu dưỡng tư tưởng và về nhân cách của một nhà văn cách mạng.
Trình bày 1 phút về một trong các vấn đề sau:
- Điều quan trọng nhất em học được hôm nay là gì?
Theo em, vấn đề gì là quan trọng nhất mà chưa được giải đáp?
…
PHẦN MỘT: TÁC GIẢ NAM CAO
Trong truyện ngắn Đời thừa, Nam Cao viết: “Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có”.
Với những hiểu biết về sự nghiệp sáng tác của Nam Cao, anh (chị) hãy phát biểu ý kiến của mình về quan điểm nghệ thuật nói trên của nhà văn.
Bài luyện tập 1, SGK tr 156

- Tóm tắt truyện Chí Phèo (theo cuộc đời nhân vật hoặc theo bố cục đoạn trích).

Chuẩn bị bài tiếp theo: