CHỦ ĐỀ 1: VÙNG ĐẤT YÊN BÁI

TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
Hiện vật Thạp đồng Đào Thịnh nguyên bản tại Bảo tàng lịch sử quốc gia, Hà Nội
? Hình ảnh bên là một chiếc thạp đồng nổi tiếng, có niên đại cách ngày nay khoảng 2 500 – 2 000 năm.
? Em hãy giới thiệu những gì mình biết về hiện vật này. Hiện vật này gợi cho em suy nghĩ gì về vùng đất Yên Bái
Chiếc thạp nổi tiếng này được phong Bảo vật Quốc gia ngay đợt đầu cùng với 30 Bảo vật khác. Đây là chiếc thạp lớn nhất Việt Nam và có lẽ là lớn nhất thế giới nữa, vì chỉ có nước ta mới có…thạp đồng, hiện vật độc đáo của văn hóa Đông Sơn.
Chiếc thạp nổi tiếng này được phong Bảo vật Quốc gia ngay đợt đầu cùng với 30 Bảo vật khác. Đây là chiếc thạp lớn nhất Việt Nam và có lẽ là lớn nhất thế giới nữa, vì chỉ có nước ta mới có…thạp đồng, hiện vật độc đáo của văn hóa Đông Sơn.
Chiếc thạp có tên gọi Đào Thịnh là tên của một xã của huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Sự phát hiện chiếc thạp này hoàn toàn ngẫu nhiên. Vào một ngày đẹp trời tháng 9 năm 1961, một người dân xã Đào Thịnh ra câu cá ở sông Hồng thì thấy bờ sông bị lở, lộ ra một chiếc thạp đồng khá lớn. Sau đó thạp được mang về lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc Gia cho đến tận hôm nay. Hiện thạp được trưng bày ở phòng đại sảnh cùng với các trống đồng Đông Sơn quý nhất.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
? Xác định vị trí địa lý của Yên Bái trên lược đồ.
? Trình bày những nét nổi bật về điều kiện tự nhiên tỉnh Yên Bái.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
- Vị trí địa lý: Phía đông bắc giáp Tuyên Quang, Hà Giang; đông nam giáp Phú Thọ; tây nam giáp Sơn La; tây bắc giáp Lào Cai, Lai Châu.
- Điều kiện tự nhiên: Độ cao trung bình 600m so với mực nước biển; cao dần từ đông sang tây, từ nam lên bắc; chia làm ba vùng: thung lũng sông Chảy, thung lũng sông Hồng, bồn địa Mường Lò và phụ cận.
Đọc tư liệu 1, 2 và quan sát H2, H3 và H6, H7 để trả lời câu hỏi
? Tư liệu 1 và các hình ảnh liên quan về Hang Hùm cho em biết thông tin gì về di chỉ Hang Hùm cũng như vùng đất Yên Bái thời tiền sử?
Hình 2. Thủ tướng Phạm Văn Đồng thăm di chỉ Hang Hùm (năm 1964)
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
Hình 3. Răng của Người tinh khôn ở Hang Hùm
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
Hình 7. Nhóm công cụ thuộc văn hoá hậu kì đá mới – sơ kì kim khí ở Yên Bái
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
Hình 6. Nhóm công cụ thuộc văn hoá Hoà Bình (sơ kì đá mới) ở Yên Bái
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
? Những loại công cụ nào thuộc văn hóa Sơn Vi (hậu kì đá cũ) đã được tìm thấy ở các di chỉ YB? Những dấu tích này chứng tỏ điều gì
Hình 5. Nhóm công cụ thuộc văn hoá Sơn Vi (hậu kì đá cũ) ở Yên Bái
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
- Vị trí địa lý: Phía đông bắc giáp Tuyên Quang, Hà Giang; đông nam giáp Phú Thọ; tây nam giáp Sơn La; tây bắc giáp Lào Cai, Lai Châu.
- Điều kiện tự nhiên: Độ cao trung bình 600m so với mực nước biển; cao dần từ đông sang tây, từ nam lên bắc; chia làm ba vùng: thung lũng sông Chảy, thung lũng sông Hồng, bồn địa Mường Lò và phụ cận.
- Dấu tích:
+ Văn hóa Sơn Vi (hậu kì đá cũ): Tìm thấy răng của Người tinh khôn ở Hang Hùm (Lục Yên), nhiều công cụ đá được ghè đẽo thô sơ như rìu, mảnh tước… ở các di chỉ (tập trung chủ yếu dọc thung lũng sông Hồng)
Hình 7. Nhóm công cụ thuộc văn hoá hậu kì đá mới – sơ kì kim khí ở Yên Bái
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
Hình 6. Nhóm công cụ thuộc văn hoá Hoà Bình (sơ kì đá mới) ở Yên Bái
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
? Tư liệu 2 và các H6, H7 giúp em biết thông tin gì về di chỉ Nậm Tốc Lù và vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy?
Tư liệu 2. Công cụ hình bầu dục (hạnh nhân), công cụ rìa xung quanh, công cụ rìa ngang, hòn ghè, mảnh tước,... Các công cụ đều thuộc văn hoá Hoà Bình điển hình, có chất liệu bằng đá cuội sông, suối; các di vật khác gồm: ốc núi, ốc suối, mảnh mai ba ba, than tro,...
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
- Vị trí địa lý: Phía đông bắc giáp Tuyên Quang, Hà Giang; đông nam giáp Phú Thọ; tây nam giáp Sơn La; tây bắc giáp Lào Cai, Lai Châu.
- Điều kiện tự nhiên: Độ cao trung bình 600m so với mực nước biển; cao dần từ đông sang tây, từ nam lên bắc; chia làm ba vùng: thung lũng sông Chảy, thung lũng sông Hồng, bồn địa Mường Lò và phụ cận.
- Dấu tích:
+ Văn hóa Sơn Vi (hậu kì đá cũ): Tìm thấy răng của Người tinh khôn ở Hang Hùm (Lục Yên), nhiều công cụ đá được ghè đẽo thô sơ như rìu, mảnh tước… ở các di chỉ (tập trung chủ yếu dọc thung lũng sông Hồng)
+ Văn hóa Hòa Bình (sơ kì đá mới): Các công cụ bằng đá cuội sông, suối; các di vật khác
? Dựa vào lược đồ hình 4, em hãy xác định vị trí các địa phương trong tỉnh (huyện, xã) - nơi tìm thấy các dấu tích của người nguyên thuỷ
? Qua quan sát lược đồ, em có nhận xét gì về địa bàn có dấu tích người nguyên thủy ở Yên Bái?
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
- Vị trí địa lý: Phía đông bắc giáp Tuyên Quang, Hà Giang; đông nam giáp Phú Thọ; tây nam giáp Sơn La; tây bắc giáp Lào Cai, Lai Châu.
- Điều kiện tự nhiên: Độ cao trung bình 600m so với mực nước biển; cao dần từ đông sang tây, từ nam lên bắc; chia làm ba vùng: thung lũng sông Chảy, thung lũng sông Hồng, bồn địa Mường Lò và phụ cận.
- Dấu tích:
+ Văn hóa Sơn Vi (hậu kì đá cũ): Tìm thấy răng của Người tinh khôn ở Hang Hùm (Lục Yên), nhiều công cụ đá được ghè đẽo thô sơ như rìu, mảnh tước… ở các di chỉ (tập trung chủ yếu dọc thung lũng sông Hồng)
+ Văn hóa Hòa Bình (sơ kì đá mới): Các công cụ bằng đá cuội sông, suối; các di vật khác
→ dấu tích của người nguyên thủy ở Yên Bái chủ yếu nằm dọc theo sông Hồng và sông Chảy.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
quan sát H4 “Lược đồ nơi tìm thấy dấu tích thời nguyên thủy và thời Văn Lang - Âu Lạc” (T7) và đọc thông tin đầu mục 2a
? Dựa vào lược đồ hình 4, hãy xác định một số địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc trên địa bàn tỉnh. Qua đó chứng tỏ điều gì về vùng đất Yên Bái thời kì này?
Hình 9. Thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái) hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Yên Bái
Hình 10. Những trống đồng thuộc văn hoá Đông Sơn ở Yên Bái
Trống đồng loại 1 Hê-gơ: (a) Đào Thịnh (Trấn Yên); (b) Nậm Tộc (Nghĩa Sơn, Văn Chấn);
Trống đồng loại 2 Hê-gơ: (c) Làng Vặc (Minh Xuân, Lục Yên); (d) Mông Sơn (Yên Bình)
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
- Phát hiện rất nhiều di vật thuộc văn hoá Đông Sơn trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Nổi bật là những chiếc thạp và trống đồng như: thạp đồng Đào Thịnh (huyện Trấn Yên), thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái
? Quan sát hình 11 và cho biết: Việc tìm thấy khuôn đúc đồng tại Yên Bái chứng tỏ điều gì?
Hình 11. Khuôn đúc rìu, đúc đồng cổ bằng đá thuộc văn hoá Đông Sơn có niên đại cách ngày nay khoảng 3 000 – 2 000 năm (Ảnh tư liệu tại Bảo tàng tỉnh Yên Bái)
Khuôn đúc Rìu có thân dài 8,1cm; rộng 5,1cm; dày 2cm; nặng 120gam. Khuôn đúc Đục có thân dài 11,2cm; rộng 5,6cm; dày 3,2cm; nặng 360gam.
- Đầu tháng 3/2016, bố con ông Nông Văn Thành  xã Đông Cuông, huyện Văn Yên, đi thả lưới đánh bắt cá trên Sông Hồng, đến đoạn bờ lở chảy qua địa phận xã Đông An, huyện Văn Yên, trong khi tìm đá để đóng cọc neo thuyền phát hiện hai mảnh đá có khắc hình thù lạ đã gửi về Chi hội Di sản Văn hóa Bảo tàng tỉnh Yên Bái giám định.
- Các hội viên chuyên môn Di sản của Bảo tàng Yên Bái phối hợp với các chuyên gia Viện Khảo cổ học Việt Nam thẩm định và xác định ban đầu hai mảnh đá có hình thù khắc lạ là khuôn đúc Rìu và Đục đồng cổ thuộc thời kỳ Văn hóa Đông Sơn có niên đại khoảng 2000 đến 3000 năm.
- Đó là một minh chứng khẳng định các nghệ nhân thuộc về thời đại Hùng Vương từng sản xuất các loại công cụ trên vùng đất Yên Bái
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
- Phát hiện rất nhiều di vật thuộc văn hoá Đông Sơn trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Nổi bật là những chiếc thạp và trống đồng như: thạp đồng Đào Thịnh (huyện Trấn Yên), thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái
- Một số rìu, giáo, đục, nồi bằng đồng và cả khuôn đúc,... tại thành phố Yên Bái, các huyện Trấn Yên, Văn Yên;
Hình 12. Nhóm công cụ lao động bằng đồng thuộc văn hoá Đông Sơn ở Yên Bái:
Cuốc; (b) Thuổng; (c) Rìu tứ giác; (d) Rìu xoè cân; (e) Rìu gót vuông; (g) Rìu gót tròn
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
Hình 13. Nhóm vũ khí bằng đồng thuộc văn hoá Đông Sơn ở Yên Bái:
(a) Mũi tên đồng; (b) Qua chiến; (c) Rìu chiến; (d, e) Mũi giáo; (g, h) Mũi lao; (i, k) Dao găm
(Nguồn: Nguyễn Văn Quang, Tiền sử và sơ sử Yên Bái, Sđd)
HS thảo luận nhóm cặp:
? Quan sát H12, H13 kết hợp đọc thông tin tài liệu trang 12, em có nhận xét gì về cuộc sống của người nguyên thủy trên đất YB thời kì Văn Lang - Âu Lạc
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
- Phát hiện rất nhiều di vật thuộc văn hoá Đông Sơn trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Nổi bật là những chiếc thạp và trống đồng như: thạp đồng Đào Thịnh (huyện Trấn Yên), thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái
- Một số rìu, giáo, đục, nồi bằng đồng và cả khuôn đúc,... tại thành phố Yên Bái, các huyện Trấn Yên, Văn Yên;
- Con người đã rời hang động xuống cư trú ở vùng ven sông Hồng, sông Chảy.
- Kĩ thuật luyện kim phát triển
? Hãy giới thiệu một số hiện vật thuộc thời kì Văn Lang - Âu Lạc đã được tìm thấy trên địa bàn tỉnh Yên Bái
1. Thạp đồng Đào Thịnh là một bảo vật quốc gia độc nhất vô nhị đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ở Hà Nội.
- Đây là một hiện vật thuộc nền văn hóa Đông Sơn, có niên đại từ 2.500 - 2.000 trước, được chế tác bằng đồng với chiều cao 98cm, đường kính miệng 61 cm, đường kính đáy 60 cm.
- Thạp có dáng hình trụ, thuôn dần xuống đáy. Nắp đậy hình nón cụt, ở giữa có hình mặt trời 12 tia, xung quanh có 11 vành hoa văn.
2. Thạp đồng Hợp Minh được phát hiện từ năm (1995) bên trong thạp còn nguyên trạng bộ di cốt xương của một em bé chừng 5 - 6 tuổi, đồ tùy táng kèm theo còn một dao găm chữ “T”, một rìu đồng, một mảnh đĩa đồng có chân, một quả nhạc đồng và một khuyên tai bằng đá ngọc bích mài nhẵn bản dẹt 04 mẫu, ngoài ra còn có vết đan lông đôi dính trong thành của thạp.
- Nắp thạp được tạo khum thành một gò nổi cao so với mặt trời 19 tia nằm ở chính giữa, vành chim mỏ dài nằm ở phía rìa ngoài, nơi có bốn cụm tượng hình bồ nông quay đầu ra ngoài theo bốn hướng đều nhau.
Thân thạp có hình khắc thể hiện 04 băng nội dung chính, phía trên cùng là hình chim bồ nông đứng nối đuôi nhau, phía dưới cùng là đàn hươu một đực, một cái nối đuôi nhau, ở giữa là hai băng thể hiện hoạt động của con người.
Băng trên gồm hai nửa giống nhau, là lễ hội mùa lúa hay còn gọi là lễ hội tôn vinh, thờ cúng thánh thần, thủ lĩnh hay chủ nhân
Băng dưới là bốn chiếc thuyền chiến trong lễ hội khải hoàn, toàn cảnh không gian lễ hội khá sôi động có âm dương đối đãi, con người là trung tâm của đề tài, bố trí vị trí trật tự, nguyên tắc. Thể hiện cư dân nông nghiệp phát triển, có quy trình từ giã gạo, sàng, sảy, đổ vào hũ, đèn nến và dâng rượu, gẩy đàn nhảy múa theo nhịp. Phản ánh đầy đủ một xã hội phát triển với đầy đủ vật dụng nông nghiệp, quy trình sản xuất và có sự phân tầng giai cấp, có uống nước nhớ nguồn và tự nhiên.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
- Phát hiện rất nhiều di vật thuộc văn hoá Đông Sơn trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Nổi bật là những chiếc thạp và trống đồng như: thạp đồng Đào Thịnh (huyện Trấn Yên), thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái
- Một số rìu, giáo, đục, nồi bằng đồng và cả khuôn đúc,... tại thành phố Yên Bái, các huyện Trấn Yên, Văn Yên;
- Con người đã rời hang động xuống cư trú ở vùng ven sông Hồng, sông Chảy.
- Kĩ thuật luyện kim phát triển
b) Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân
HĐ nhóm bàn:
? Khai thác tư liệu 3 và hình 14 em biết điều gì về đời sống vật chất (ăn, nhà ở, trang phục, phương tiện đi lại,...) và đời sống tinh thần của cư dân Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái?
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
- Phát hiện rất nhiều di vật thuộc văn hoá Đông Sơn trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Nổi bật là những chiếc thạp và trống đồng như: thạp đồng Đào Thịnh (huyện Trấn Yên), thạp đồng Hợp Minh (thành phố Yên Bái
- Một số rìu, giáo, đục, nồi bằng đồng và cả khuôn đúc,... tại thành phố Yên Bái, các huyện Trấn Yên, Văn Yên;
- Con người đã rời hang động xuống cư trú ở vùng ven sông Hồng, sông Chảy.
- Kĩ thuật luyện kim phát triển
b) Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân
Những di vật tìm được trên đất Yên Bái cũng cho thấy trình độ, hiểu biết về nghệ thuật của con người thời Văn Lang – Âu Lạc
Những bức tượng trên thạp và trống đồng thuộc thời đại Văn Lang – Âu Lạc được tìm thấy ở Yên Bái là những chuẩn mực về phản ánh hiện thực của người Việt cổ qua nghệ thuật chạm khắc.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
b) Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân
Những di vật tìm được trên đất Yên Bái cũng cho thấy trình độ, hiểu biết về nghệ thuật của con người thời Văn Lang – Âu Lạc
Những bức tượng trên thạp và trống đồng thuộc thời đại Văn Lang – Âu Lạc được tìm thấy ở Yên Bái là những chuẩn mực về phản ánh hiện thực của người Việt cổ qua nghệ thuật chạm khắc.
-> Chứng tỏ Yên Bái nằm trong khu vực địa bàn sinh tồn và phát triển liên tục của người Việt cổ. Cư dân cổ nơi đây đã tạo dựng cuộc sống vật chất và tinh thần giàu tính bản địa, nhưng vẫn mang những nét đặc trưng của người Việt cổ trên đất nước Việt Nam
3. Vùng đất Yên Bái thời kì Bắc thuộc
Hãy giới thiệu sơ lược về vùng đất Yên Bái thời Bắc thuộc.
VÙNG ĐẤT YÊN BÁI
TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỈ X
1. Vùng đất Yên Bái thời nguyên thủy.
2. Vùng đất Yên Bái thời kì Văn Lang - Âu Lạc
a) Các địa điểm tìm thấy dấu tích thời Văn Lang - Âu Lạc ở Yên Bái
b) Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân
3. Vùng đất Yên Bái thời kì Bắc thuộc
Đầu thời Bắc thuộc, một phần Yên Bái nằm trong địa phận của huyện Tây Vu – quận Giao. Dải đất còn lại phía tây của Yên Bái bấy giờ do những bộ lạc Thổ (đến trước) và những bộ lạc Thái (đến sau) chiếm giữ.
Từ năm 220, nhà Ngô thay nhà Hán thống trị nước ta; Yên Bái nằm trong địa phận huyện Lâm Tây, quận Tân Hưng. Sang đời nhà Tấn, quận Tân Hưng đổi thành quận Tân Xương (đến năm 420).
Đầu thế kỉ V, các triều thống trị nước ta gồm Tống, Tề, Lương và Trần (từ năm 420 đến năm 589). Yên Bái vẫn nằm trong địa phận huyện Lâm Tây, quận Tân Xương. Sang đời Trần, quận Tân Xương đổi thành quận Hưng Châu.
Từ năm 602, thời kì nhà Tuỳ thống trị nước ta, Yên Bái mang tên là huyện An Nhân. Từ năm 627, nhà Đường bỏ huyện An Nhân, nhập phần đất này vào huyện Gia Ninh thuộc Phong Châu – Thừa Hoá quận.