Đàn ghi ta của Lor-ca
Thanh Thảo
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
* Cuộc đời
- Thanh Thảo tên khai sinh: Hồ Thành Công (1946).
- Quê: Quảng Ngãi.
- Thuộc thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mỹ.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
* Sự nghiệp thơ văn
- Tác phẩm tiêu biểu: “Dấu chân qua trảng cỏ (1978)”, “Khối vuông Ru-bích (1985)”
Nhận định nào sau đây không đúng về nhà thơ Thanh Thảo?
A.Thơ Thanh Thảo luôn khước từ cách biểu đạt dễ dãi, tìm kiếm những cách biểu đạt mới.
B. Ông là cây bút thơ luôn nỗ lực cách tân thơ Việt, với xu hướng đào sâu vào cái tôi nội cảm.
C. Ông là cây bút góp phần làm mới thể lục bát bằng những tìm tòi theo hướng hiện đại, tạo nên nét độc đáo trong cấu trúc và hình ảnh.
D. Thơ Thanh Thảo giàu suy tư mãnh liệt, phóng túng trong cảm xúc, ít nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng, siêu thực.
- Đặc điểm thơ Thanh Thảo:
Chủ nghĩa siêu thực-tượng trưng:
-Xuất hiện ở Pháp khoảng đầu thế kỉ XX.
-Nhà thơ của chủ nghĩa siêu thực muốn hữu hình hoá thế giới cảm xúc của con người bằng hình ảnh,màu sắc.
–Sáng tác thường được cấu thành bởi những dòng liên tưởng tiềm thức rời rạc.
2. Tác phẩm
* Xuất xứ
In trong tập “Khối vuông Ru-bic”
Cấu
trúc
thơ
mô hỡnh mở
phá bỏ khuôn mẫu c?a tho
t? do, giải
phóng cảm xúc và trớ
tuưởng tưuợng
Em hiểu gì về tên tập thơ?
* Hoàn cảnh sáng tác

« Hình ảnh Tây Ban Nha và những câu thơ cuả Lorca đã lặn sâu vào tâm trí của tôi »
->  kết quả sự thăng hoa cảm xúc và ấn tượng của Thanh Thảo về con người, cuộc đời- thơ Lorca ( một con hoạ mi của bầu trời Tây Ban Nha).
Thanh Th?o nói : "Lor-ca là một nhà thơ mà tôi hết sức ngưuỡng mộ,
c? về thi ca lẫn cuộc đời và cái chết đều gây cho tôi nhiều xúc c?m và
ấn tượng.Chính nh?ng hỡnh ?nh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ
Lor-ca đã dẫn dắt tôi khi viết bài thơ mà tôi coi nhuư một khúc
tuưởng niệm Ông"

1. Đọc-xác định bố cục:

 Phần 1 (6 dòng đầu).
 Phần 2 (12 dòng tiếp).
Phần 3 (4 dòng tiếp).
Phần 4 (còn lại).
II. Đọc-hiểu văn bản:
2.Tìm hiểu văn bản:
2.1. Nhan đề và lời đề từ.
* Nhan đề:
“Đàn ghi-ta của Lorca”
- Đàn ghi-ta là niềm tự hào, là phần hồn của đất nước Tây Ban Nha (còn gọi là Tây Ban cầm).
-Đàn ghi ta gắn bó mật thiết với Lorca trên những nẻo đường ca hát và sáng tạo nghệ thuật.
=> Đàn ghi ta là biểu tượng nghệ thuật.
II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Đàn ghi ta
(Tây Ban cầm)
*Phê-đê-ri-cô Gar-xi-a Lor-ca (1898 - 1936):
- Một thiên tài: với những thiên hướng nghệ thuật bẩm sinh.
- Một nhân cách cao đẹp: dũng cảm đấu tranh đòi tự do dân chủ, đòi đổi mới cách tân về nghệ thuật dưới chế độ độc tài bảo thủ FX Frang-co.
- Một số phận đầy oan khuất: cái chết bi thảm
=> Khát vọng cách tân về nghệ thuật.
Lời đề từ:
“Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”
"Khi nào tôi chết
hãy vùi thây tôi
cùng với cây đàn
dưới lớp cát

Khi nào tôi chết
hãy vùi thây tôi
giữa rặng cây cam
và đám bạc hà

Khi nào tôi chết
hãy vùi thây tôi,
tôi xin các người đó
nơi một chiếc chong chóng gió

Khi nào tôi chết!"
* Lời đề từ
- Xuất xứ: Thanh thảo trích từ lời bài thơ “Ghi nhớ” được coi là di chúc của Lorca.
- Ý nghĩa:
+ tình yêu nghệ thuật- tình yêu tổ quốc nồng nàn.
+ khát vọng theo đuổi sự nghiệp sáng tạo cách tân nghệ thuật.
=> Quan điểm nghệ thuật tiến bộ, nhân cách cao đẹp.
Tượng Lorca
ở quảng trường San-ta A-na
“những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn”


2.2. Sáu dòng thơ đầu:
-Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “những tiếng đàn bọt nước”
“những tiếng đàn”
Âm thanh (thính giác)
“bọt nước”
Hình ảnh (thị giác )
-
Cảm nhận rất riêng của Thanh Thảo về tiếng đàn của Lor-ca (nghệ thuật): gợi lên vẻ đẹp tròn trịa , đa màu sắc như những khối hình bọt nước kia, nhưng nghệ thuật có số phận mong manh dễ vỡ oà tan biến vào không trung.
-« Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt »
+ Ẩn dụ: “áo choàng đỏ gắt”
Hình ảnh dũng sĩ đấu bò tót -truyền thống của Tây Ban Nha
Gợi hình dung về Lorca trong trận chiến giữa
Khát vọng dân chủ
Khát vọng cách tân nghệ thuật
Nền chính trị độc tài
Nền nghệ thuật già nua
Đó là một trận chiến gay gắt và quyết liệt
Hoa Li la
- chuỗi hợp âm: “ Li-la li-la li-la”
+ tạo tính nhạc cho lời thơ.
+ Tấm lòng thành kính riêng của Thanh Thảo với Lor-ca.

-“đi lang thang về miền đơn độc
Với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn”
=> Các từ láy “lang thang”, “đơn độc”, chếnh choáng’, “mỏi mòn” nhà thơ vẽ lên bức chân dung hình ảnh của Lor-ca- người nghệ sĩ tài hoa-chiến sĩ vẫn ôm ấp khát vọng cách tân sáng tạo nghệ thuật và đấu tranh vì một nền dân chủ nhưng lại rất cô đơn trên hành trình lý tưởng ấy.
* “Tây Ban Nha hát nghêu ngao bỗng kinh hoàng áo choàng bê bết đỏ
Lor- ca bị điệu về bãi bắn chàng đi như người mộng du”
2.3. Mười hai dòng tiếp
Tiếng ghi ta
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Nâu
Màu quen thuộc của vỏ đàn ghi ta, màu của đất, của quê hương
Nỗi niềm hướng tới quê hương
Lá xanh
Màu của sự sống tươi đẹp
Niềm tha thiết với cuộc sống
Tròn bọt nước vỡ tan
Ròng ròng máu chảy
Hình khối, dòng
Đau đớn
* tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
=>Tiếng đàn ghi ta vỡ òa thành màu sắc, hình khối tận cùng nỗi đau tiếng đàn máu chảy. Niềm nuối tiếc đau đớn đến vô cùng vô tận của Thanh Thảo với khát vọng cách tân nghệ thuật.
2.4. Bốn dòng thơ
“không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang”
So sỏnh "ti?ng d�n
nhu c? m?c hoang"
niềm tin vào sự
bất tử của nghệ thuật
C?a Lor-ca



Cỏch núi ph? d?nh
"khụng ai chụn c?t"
nu?i tiếc xót xa
cho hành trỡnh
cách tân nghệ
thuật dang dở
của nguười nghệ sĩ

- “giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng”
Hình ảnh siêu thực « giọt nước mắt», «vầng trăng », nhà thơ khẳng định Lorca sẽ còn sống mãi, sáng mãi « long lanh » như vầng trăng kia dù ở nơi « đáy giếng »
=> Niềm nuối tiếc cho khát vọng cách tân nghệ thuật không được nối tiếp nhưng Hình ảnh Lor Ca sẽ mãi là bất tử.
-đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng

Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc

chàng ném lá bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt

2.5 chin dòng cuối
Cảm nhận cái chết của thiên tài theo
quan niệm nhân tướng học.
Sang trọng hóa về sự hi sinh của nghệ sỹ, Lor ca ra đi thanh thản nhẹ nhàng.
Sẵn sàng đối mặt với hiểm hoạ
và định mệnh trong cuộc đời,
dâng trọn tâm hồn mình cho
cuộc đời để ra đi trong yên lặng.
Lor ca hiện lên mạnh mẽ,
dứt khoát .
          III. Tổng kết
1. Nội dung
- Tạo dựng chân dung người nghệ sĩ- chiến sĩ Phêđêricô Gaxia Lorca
- Tiếng nói tri âm của người nghệ sĩ với một người nghệ sĩ, một người chiến sĩ với một người chiến sĩ.
2. Nghệ thuật
- Bài thơ có sự kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố thơ và nhạc, cấu tứ tự sự và trữ tình.
- Bài thơ đã toát lên vẻ đẹp thơ Thanh Thảo - hiện đại theo phong cách tượng trưng, siêu thực.