PHÒNG GD ĐT BÌNH SƠN
TRƯỜNG THCS BÌNH THUẬN, BÌNH SƠN, QUẢNG NGÃI
MÔN NGỮ VĂN 9
CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI BUỔI HỌC TRỰC TUYẾN HÔM NAY
GV: NGUYỄN TẤN QUÂN
ÔN TẬP VỀ THƠ HIỆ ĐẠI VIỆT NAM
TIẾT 60, 61
Trò chơi: Đây là ai?
? Quan sát tranh và cho biết đây là nhà thơ nào, bài thơ nào của ông mà em đã được học?
Nhà thơ Chính Hữu
Thơ ông không nhiều nhưng có những bài đặc sắc,cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc. Ông sáng tác 1 bài thơ đặc sắc khi cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc
Nhà thơ Phạm Tiến Duật
Thơ ông có giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên, tinh nghịch, tập trung thể hiện hình ảnh thế hệ trẻ thời chống Mỹ qua hình tượng người lính, thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.
Nhà thơ Huy Cận
(1919 – 2005 )
Từ chuyến đi thực tế ở vùng mỏ Quảng Ninh, hồn thơ ông mới thực sự nảy nở trở lại và dồi dào cảm hứng về thiên nhiên, đất nước, về lao động và niềm vui trước cuộc sống mới.
Nhà thơ Bằng Việt
Khi đang là sinh viên học ở nước ngoài, nhà thơ đã sáng tác 1 tác phẩm thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà.
06 bài thơ
I. Ôn tập nội dung:
1. Lập bảng thống kê các TP hiện đại Việt Nam.
Ánh trăng
Đoàn thuyền đánh cá
Bếp lửa
Đồng chí
Bài thơ về
tiểu đội xe không kính
Khúc hát ru
những em bé
lớn trên lưng mẹ
1976
1978
1958
1963
1948
1969
1962
1971
Nguyễn Duy
Bằng Việt
Huy Cận
Chính Hữu
Phạm Tiến Duật
Nguyễn Khoa Điềm
ÔN TẬP VỀ THƠ
Câu 1: Lập bảng thống kê các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam đã học.
1) Đồng chí
2) Đoàn thuyền đánh cá
3) Bếp lửa
4) Bài thơ về tiểu đội xe không kính
5) Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Tự học).
6) Ánh trăng (Tự học)
Câu 2: Sắp xếp các bài thơ Việt Nam đã học theo từng giai đoạn lịch sử
a) Kháng chiến chống Pháp (từ 1945 - 1954): Đồng chí.
a) Hòa bình ở miền Bắc (1954 -1964): Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa.
a) Kháng chiến chống Mỹ (1964 -1975): Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ.
a) Giai đoạn từ sau 1975: Ánh trăng
Các giai đoạn sáng tác
1945
1954
1964
1975
nay
Chống Pháp
Hòa bình sau chống Pháp
Chống Mĩ
Hòa bình
Đồng chí
1.Đoàn thuyền đánh cá
2.Bếp lửa
1.Bài thơ về tiểu đội xe không kính
2.Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ
1.Ánh trăng
* Cuộc sống đất nước
* Tư tưởng tình cảm
+ Tình đồng chí, sự gắn bó với cách mạng (Đồng chí)
+ Những tình cảm gần gũi và bền chặt của con nguời: bà cháu, tình cảm gai đình…
( Bếp lửa)
+ Đất nước và con người Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến với nhiều gian khổ, hi sinh nhưng rất anh hùng.
(Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính)
+ Công cuộc lao động, xây dựng đất nước và những quan hệ tốt đẹp của con người.
(Đoàn thuyền đánh cá)
Nội dung thơ hiện đại
Gian khổ
Anh dũng
Tư tưởng, tình cảm
Yêu nước
Tình đồng chí
Tình cảm gia đình
….
Cuộc sống
Kháng chiến
Xây dựng đất nước
Cần cù
Hăng say
….
Các tác phẩm đã tái hiện lại cuộc sống, đất nước, con người VN trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trong công cuộc lao động, xây dựng đất nước và những tình cảm tốt đẹp của con người: tình yêu quê hương đất nước, tình đồng chí đồng đội, tình bà cháu.
 Các tác phẩm thơ đã thể hiện như thế nào về cuộc sống của đất nước và tư tưởng, tình cảm của con người?
Giống
Khác
Đồng chí
Bài thơ về tiểu đội
xe không kính
Ánh Trăng
Bài thơ
Đặc điểm
Câu 3. Hình ảnh người lính và tình đồng đội của họ trong ba bài thơ: Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Ánh trăng.

- Đều viết về người lính.
- Người lính thời chống Pháp
- Người lính thời chống Mĩ
- Người lính sau chiến tranh.
- Tình đồng chí dựa trên cơ sở chung cảnh ngộ, cùng lí tưởng chiến đấu, chia sẻ những gian lao, thiếu thốn.
- Tinh thần dũng cảm, tư thế hiên ngang, niềm lạc quan, ý chí chiến đấu
Gợi lại những kỉ niệm của những năm tháng gian lao.Nhắc nhở đạo
lí nghĩa tình thuỷ chung.
- Đoàn thuyền đánh cá: bút pháp lãng mạn, so sánh độc đáo mới lạ.
- Đồng chí: hiện thực, hình ảnh chân thực, cụ thể.
- Ánh trăng: bút pháp gợi nghĩ, gợi tả.
Câu 4: Nhận xét bút pháp xây dựng hình ảnh thơ trong một số bài thơ.
Câu 5: Nhận xét bút pháp xây dựng hình ảnh thơ trong một số bài thơ.
II. Luyện tập:
Câu 1: Giải thích nhan đề của 1 số bài thơ: Đồng chí, BT về tiểu đội xe không kính, Mùa xuân nho nhỏ…?
b. Đồng chí
Đó là tên một tình cảm mới, đặc biệt xuất hiện và phổ biến trong những năm cách mạng và kháng chiến.
- Đó là cách xưng hô phổ biến của những người lính, công nhân, cán bộ từ sau Cách mạng. Đó là biểu tượng của tình cảm cách mạng, của con người cách mạng trong thời đại mới.
a. Bài thơ về tiểu đội xe không kính:
- Nhan đề: dài, tưởng như có chỗ thừa nhưng thu hút người đọc ở cái vẻ lạ độc đáo của nó.
- Làm nổi bật hình ảnh toàn bài: những chiếc xe không kính.
- Hai chữ “ Bài thơ” thêm vào cho thấy rõ hơn cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác giả muốn nói về chất thơ của hiện thực khốc liệt thời chiến tranh, chất thơ của tuổi trẻ hiện ngang, dũng cảm vượt lên thiếu thốn, gian khổ, hiểm nguy của thời chiến.
Câu 2: Phân tích giá trị nghệ thuật của hình ảnh hoán dụ mang tính nhân hoá trong câu thơ: “Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”
- “Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”. Hình ảnh thơ hoán dụ mang tính nhân hoá này càng tô đậm sự gắn bó yêu thương của người lính đối với quê nhà, nó giúp người lính diễn tả một cách hồn nhiên và tinh tế tâm hồn mình.
- Giếng nước gốc đa kia nhớ người ra lính hay chính tấm lòng người ra lính không nguôi nhớ quê hương và đã tạo cho giếng nước gốc đa một tâm hồn? Quả thực giữa người chiến sĩ và quê hương anh đã có một mối giao cảm vô cùng sâu sắc đậm đà.
=>Tác giả đã gợi nên hai tâm tình như đang soi rọi vào nhau đến tận cùng.
Câu 3: Hãy chép 7 câu thơ đầu và nhận xét về cấu trúc của câu thơ thứ 7 trong bài thơ " Đồng chí" của Chính Hữu.
- Từ “đồng chí” được đặt thành cả một dòng thơ ngắn gọn mà ngân vang, giản dị mà thiêng liêng.
- Từ “đồng chí’ với dấu chấm cảm như một nốt nhấn đặc biệt mang những sắc thái biểu cảm khac nhau, nhấn mạnh sự thiêng liêng cao cả trong tình cảm mới mẻ này. Đồng chí là cùng chí hướng, cùng mục đích. Nhưng trong tình cảm ấy một khi có cái lõi bên trong là « tình tri kỉ » lại được thử thách, được tôi rèn trong gian khổ thì mới thực sự vững bền. Không còn anh, cũng chẳng còn tôi, họ đã trở thành một khối đoàn kết, thống nhất gắn bó. Như vậy, trong tình đồng chí có tình cảm giai cấp (xuất thân từ nông dân), có tình bạn bè tri kỉ và có sự gắn bó giữa con người cùng chung lí tưởng, chung mục đích chiến đấu. Và khi họ gọi nhau bằng tiếng “đồng chí” họ không chỉ còn là người nông dân nghèo đói lam lũ, mà họ đã trở thành anh em trong cả một cộng đồng với một lý tưởng cao cả vì đất nước quên thân để tạo nên sự hồi sinh cho quê hương, cho dân tộc.
=>Câu thơ vẻn vẹn có 2 chữ như chất chứa, dồn nén bao cảm xúc sâu xa từ sáu câu thơ trước và khởi đầu cho những suy nghĩ tiếp theo. Quả thật ngôn từ Chính Hữu thật là hàm súc.
Câu 4:
a. Phân tích giá trị biểu cảm của từ “Chông chênh” trong câu thơ: “Võng mắc chông chênh đường xe chạy.
Lại đi, lại đi trời xanh thêm”
b. Chỉ với hai câu thơ trên, Phạm Tiến Duật đã cho ta hiểu vẻ đẹp người lái xe Trường Sơn thời chống Mĩ. Hãy viết tiếp từ 7 đến 12 câu tạo đoạn văn diễn dịch hoàn chỉnh
Gợi ý:
a. - “Chông chênh” là một từ láy giàu giá trị gợi tả, gợi cảm. Từ “chông chênh” gợi tả tư thế không thăng bằng, không chắc chắn, không vững chãi, gợi sự nguy hiểm của người lính trên đường lái xe ra tiền tuyến. Đây là một nét vẽ hiện thực mà Phạm Tiến Duật tái hiện lại cuộc đời gian khổ của người lính lái xe Trường Sơn. Trong hoàn cảnh chiến đấu hết sức gian khổ, họ phải ăn, phải ngủ những giấc ngủ ngắn trên xe hoặc trên dọc đường đi, giữa làn mưa bom của kẻ thù nhằm huỷ diệt sự sống.
- Song từ “chông chênh” còn gợi tả phong thái hiên ngang của người lính. Bom đạn của kẻ thù tưởng như có thể dùng sức mạnh để huỷ diệt sự sống con người nhưng không! HÌnh ảnh những chiếc võng mắc “chông chênh” trên tuyến đường TS khói lửa ấy đã chứng minh điều ngược lại: sự sống không chỉ tồn tại mà còn tồn tại trong một tư thế kiêu hãnh, hiên ngang, tư thế của người chiến thắng.
b. Viết đoạn văn :
- Câu thơ tái hiện một cách tinh tế gian khổ mà những người lính lái xe Trường Sơn phải trải qua. Đó là cuộc sống gian khổ, phải ăn, phải ngủ những giấc ngủ ngắn ngay trên xe giữa những làn mưa bom của giặc đang ngày đêm trút xuống nhằm huỷ diệt sự sống.
- Chông chênh” là một từ láy giàu giá trị gợi tả, gợi cảm. Từ “chông chênh” gợi tả tư thế không thăng bằng, không chắc chắn, không vững chãi, gợi sự nguy hiểm. Song trong hoàn cảnh của bài thơ, từ “chông chênh” còn gợi tả phong thái hiên ngang của người lính như ngạo nghễ, thách thức kẻ thù.
- Họ luôn có tư thế tiến về phía trước. Điệp từ “lại đi” tái hiện vòng bánh xe lăn tiến lên phía trước, rộng hơn là đoàn xe vận tải lao nhanh ra mặt trận bỏ lại đằng sau tất cả đạn bom u ám để đến với bầu trời xanh phía trước.
- Bầu trời xanh là hình ảnh tượng trưng cho hoà bình, cho cuộc sống tươi đẹp. Với hình ảnh này, ta thấy được niềm lạc quan, niềm tin bất diệt của người lính vào chiến thắng. Phải chăng đó là sức mạnh lớn lao để đoàn xe lăn bánh tới đích?
Câu 5: Hãy chỉ ra và phân tích giá trị nghệ thuật trong câu thơ sau:
Cá nhụ cá chim cùng cá đé.
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng.
Hãy tìm một ví dụ cũng có sử dụng biện pháp tu từ nghệ thuật giống như câu thơ trên (trong chương trình đã học)
Gợi ý:
- Hai câu thơ trên đã sử dụng biện pháp tu từ liệt kê, ẩn dụ. Hình ảnh những con cá chim, cá đé, cá song là ẩn dụ cho thành quả lao động mà những người dân chài có được sau một ngày lao động trên biển. Hình ảnh “lấp lánh đuốc đen hồng” là một hình ảnh đẹp, những chiếc vẩy cá dưới ánh trăng như lấp lánh.
- Câu thơ có sử dụng phép liệt kê: VD: Một canh, hai canh lại ba canh.Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành
Câu 6: Phân tích giá trị nghệ thuật của điệp từ “nhóm” trong khổ thơ sau
“Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoa sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới xẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ”
- Điệp từ “nhóm” được nhắc lại 4 lần làm toả sáng hơn nét “kì lạ” và thiêng liêng bếp lửa. Bếp lửa của tình bà đã nhóm lên trong lòng cháu bao điều thiêng liêng, kì lạ. Từ “nhóm” đứng đầu mỗi dòng thơ mang nhiều ý nghĩa: Từ bếp lửa của bà những gì được nhóm lên, khơi lên?
+ Khơi dậy tình cảm nồng ấm
+ Khơi dậy tình yêu thương, tình làng nghĩa xóm, quê hương
+ Khơi dậy những kỉ niệm tuổi thơ, bà là cội nguồn của niềm vui, của ngọt bùi nồng đượm, là khởi nguồn của những tâm tình tuổi nhỏ.
=> Đó là bếp lửa của lòng nhân ái, chia sẻ niềm vui chung.
Câu 7: Cho câu thơ sau:
“Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa”
.....
a. Hãy chép chính xác 7 câu thơ tiếp theo trong bài thơ "Bếp lửa" của Bằng Việt.
b. Hình ảnh bếp lửa và hình ảnh ngọn lửa được nhắc đến nhiều lần trong bài thơ có ý nghĩa gì?
Gợi ý:
b.
- Hình ảnh bếp lửa trong bài thơ có ý nghĩa:
+ Bếp lửa luôn gắn liền với hình ảnh của người bà. Nhớ đến bếp lửa là cháu nhớ đến người bà thân yêu (bà là người nhóm lửa) và cuộc sống gian khổ.
+ Bếp lửa bàn tay bà nhóm lên mỗi sớm mai là nhóm lên niềm yêu thương, niềm vui sưởi ấm, san sẻ.
+ Bếp lửa là tình bà ấm nóng, tình cảm bình dị mà thân thuộc, kì diệu, thiêng liêng.
- Hình ảnh ngọn lửa trong bài thơ có ý nghĩa:
+ Ngọn lửa là những kỉ niệm ấm lòng, niềm tin thiêng liêng, kì diệu nâng bước cháu trên suốt chặng đường dài.
+ Ngọn lửa là sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu.


Giai ®o¹n 1964 - 1975


Giai đoạn 1964 - 1975



Giai do?n sau 1975


Giai do?n1954 - 1964


Giai do?n
1945 - 1954
Đồng chí
Đoàn thuyền
đánh cá
B?p l?a
Khỳc hỏt ru nh?ng em bộ l?n
trờn lung m?
B�i tho v? ti?u d?i xe
khụng kớnh
�nh trang
Tho hi?n d?i
Vi?t Nam
t?1945 d?n
sau 1975
Hệ thống hóa các tác phẩm thơ hiện đại theo giai đoạn
1945-1954
Đồng chí
1954-1964
Đoàn thuyền đánh cá
Bếp lửa
1964-1975
Bài thơ … kính

Khúc hát …mẹ
Sau 1975
Ánh trăng
Nội dung
Nghệ thuật
Cuộc sống
Gian khổ
Anh dũng
Cần cù …
Tư tưởng
Tình yêu nước
Tình đồng chí
Tình cảm gia đình
Tình bà cháu
Ngôn ngữ
Thể thơ
.......
Giọng điệu
- Học bài, nắm vững các kiến thức đã ôn tập.
- Ôn lại toàn bộ kiến thức về 4 tác phẩm thơ.
Soạn bài: Làng của Kim Lân.
+ Đọc văn bản, tóm tắt văn bản.
+ Soạn theo câu hỏi SKG.
HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC Ở NHÀ
Ngày nay học tập, ngày mai giúp đời
CẢM ƠN CÁC EM
HỌC SINH ĐÃ THEO DÕI BÀI HỌC