Nhiệt Liệt Chào Mừng
Các vị đại biểu và các thầy cô giáo
về dự giờ môn ngữ văn lớp 8
-Trần Tuấn Khải-
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
Ngữ văn lớp 8
Giáo viên thực hiện: Nghiêm Hải Chiến
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
? Em hãy nêu những nét chính về tác giả Trần Tuấn Khải?
- Trần Tuấn Khải (1895 - 1983).
- Tên hiệu là: Á Nam.
- Quê: Quang Xán Hà - Mĩ Lộc - Nam Định.
- Thơ ông thường mượn các đề tài lịch sử hoặc những biểu tượng nghệ thuật để bộc lộ nỗi đau mất nước, sự căm hờn kẻ thù của nhân dân, khích lệ tinh thần yêu nước, bày tỏ khát vọng độc lập, tự do cho dân tộc.
- Tác phẩm chính: Duyên nợ phù sinh (I, II); Bút quan hoài (I, II).
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
a. Xuất xứ:
? Em hãy nêu những nét chính về xuất xứ của bài?
-“Hai chữ nước nhà” là bài thơ mở đầu tập Bút quan hoài I (1924). Bài thơ dài 101 câu, mượn lời Nguyễn Phi Khanh dặn dò con là Nguyễn Trãi về việc trả thù nhà, đền nợ nước. Đoạn trích gồm 36 câu mở đầu của bài thơ.
b. Thể thơ:
Song thất lục bát.
? Đoạn trích viết theo thể thơ gì? Em hãy giới thiệu một vài nét về thể thơ đó?
- Đặc điểm:
+ Cứ 2 câu thất đến 2 câu lục bát.
+ Hai câu song thất: Mỗi câu 7 chữ; đối nhau về thanh, về ý; chữ thứ 7 câu thứ 1 hiệp vần với chữ thứ 5 câu thứ 2 và chữ thứ 7 câu thất thứ 2 hiệp vần với chữ thứ 6 câu lục.
+ Hai câu lục bát có cách gieo vần và quy tắc theo thể thơ lục bát.
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
I. Tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
c. Bố cục:
? Đoạn trích chia làm mấy phần? Em hãy nêu nội dung từng phần đó?
- Phần 1: 8 câu đầu
=> Tâm trạng của người cha trong cảnh éo leo, đau đớn.
- Phần 2: 20 câu tiếp
=> Tình cảnh đất nước trong đau thương, tang tóc.
- Phần 3: 8 câu cuối
=> Thế bất lực của người cha và lời trao hửi con.
Chia làm 3 phần.
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
II. Đọc - hiểu văn bản
1. Đọc


Ch?n ?i B?c mõy s?u ?m d?m
Cừi tr?i Nam giú th?m dỡu hiu
B?n b? h? thột chim kờu
Doỏi nom phong c?nh nhu khờu b?t bỡnh
H?t mỏu núng th?m quanh h?n nu?c
Chỳt thõn t�n l?n bu?c d?m khoi
Trụng con t?m tó chõu roi
Con oi con nh? l?y l?i cha khuyờn:
Gi?ng H?ng L?c ho�ng thiờn dó d?nh
M?y ng�n nam suy th?nh d?i thay
Tr?i Nam riờng m?t cừi n�y
Anh hựng, hi?p n? xua nay kộm gỡ!
Than v?n nu?c g?p khi bi?n d?i
é? quõn Minh th?a h?i xõm lang
B?n phuong khúi l?a b?ng b?ng
Xi?t bao th?m ho? xuong r?ng mỏu sụng!
Noi dụ th? th�nh tung quỏch v?
Ch?n dõn gian b? v? lỡa con
Làm cho xiêu tán hao mòn
Lạ gì khác giống dễ còn thương đâu!
Thảm vong quốc kể sao cho xiết
Trông cơ đồ nhường xé tâm can
Ngậm ngùi khóc đất giời than
Thương tâm nòi giống lầm than nỗi này!
Khói Nùng lĩnh như xây khối uất
Sóng Long giang nhường vật cơn sầu
Con ơi! càng nói càng đau...
Lấy ai tế độ đàn sau đó mà?
Cha xót phận tuổi già sức yếu
Lỡ sa cơ đành chịu bó tay
Thân lươn bao quản vũng lầy
Giang sơn gánh vác sau này cậy con
Con nên nhớ tổ tông khi trước
Đã từng phen vì nước gian lao
Bắc Nam bờ cõi phân mao
Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây ...

-Trần Quang Khải-
Hai chữ nước nhà
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
a. Nỗi lòng của người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước.
?Tìm hiểu hai khổ thơ đầu. Cuộc chia ly của hai cha con diễn ra ở đâu ? Hoàn cảnh tâm trạng như thế nào ?
Cha bị bắt sang Trung Quốc, con đòi theo nhưng cha khuyên con nên về lo tính chuyện cứu nước.
LÊ LỢI
LÊ LỢI & NGUYỄN TRÃI
Chốn Ải Bắc mây sầu ảm đạm
Cõi trời Nam gió thảm đìu hiu
Bốn bề hổ thét chim kêu
Đoái nom phong cảnh như khêu bất bình
Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước
Chút thân tàn lần bước dậm khơi
Trông con tầm tã châu rơi
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
a. Nỗi lòng của người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước.
?Tìm hiểu hai khổ thơ đầu. Cuộc chia ly của hai cha con diễn ra ở đâu ? Hoàn cảnh tâm trạng như thế nào ?
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
a. Nỗi lòng của người cha trong cảnh ngộ phải rời xa đất nước:
Chốn Ải Bắc mây sầu ảm đạm
Cõi trời Nam gió thảm đìu hiu
Bốn bề hổ thét chim kêu
- Cuộc chia li diễn ra ở vùng biên giới ảm đạm, heo hút, càng làm cho tình cảnh hai cha con thêm áo não.
- Tâm trạng của người yêu nước buộc phải xa đất nước: Nỗi đau đớn, căm tức (quân Minh) nhưng bất lực.
Đoái nom phong cảnh như khêu bất bình
Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước
Chút thân tàn lần bước dậm khơi
Trông con tầm tã châu rơi
- Nghệ thuật ẩn dụ -> Nói lên nhiệt huyết nước của người cha cùng cảnh ngộ bất lực của ông.
- Hình ảnh gợi cảm -> Là nước mắt xót thương cho con, cho mình và cho cảnh nước mất nhà ta => Là người nặng lòng với quê hương, đất nước.
=> Đoạn đầu nói lên nỗi đau xót xa trước cảnh nước mắt nhà tan nhưng bất lực của người cha.
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
b. Nỗi lòng của người cha trước cảnh nước mất nhà tan.
Giống Hồng Lạc hoàng thiên đã định
Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay
Trời Nam riêng một cõi này
Anh hùng, hiệp nữ xưa nay kém gì!
Than vận nước gặp khi biến đổi
Ðể quân Minh thừa hội xâm lăng
Bốn phương khói lửa bừng bừng
Xiết bao thảm hoạ xương rừng máu sông!
Nơi đô thị thành tung quách vỡ
Chốn dân gian bỏ vợ lìa con
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
b. Nỗi lòng của người cha trước cảnh mất nước nhà tan:
Giống Hồng Lạc hoàng thiên đã định
Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay
Trời Nam riêng một cõi này
Anh hùng, hiệp nữ xưa nay kém gì!
Than vận nước gặp khi biến đổi
Ðể quân Minh thừa hội xâm lăng
- Nêu lên đặc điểm về truyền thống dân tộc (nòi giống cao quý, lịch sử dân tộc lâu đời, nhiều anh hùng hào kiệt).
-> Nhằm khích lệ dòng máu anh hùng dân tộc ở con người.
=> Niềm tự hào dân tộc.
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
b. Nỗi lòng của người cha trước cảnh mất nước nhà tan:
Bốn phương khói lửa bừng bừng
Xiết bao thảm hoạ xương rừng máu sông!
Nơi đô thị thành tung quách vỡ
Chốn dân gian bỏ vợ lìa con
- ĐT mạnh, từ ngữ gợi cảm => Cảnh mất nước nhà tan thật đau thương.
- Nhịp điệ mạnh mẽ -> Thái độ căm giận cao độ trước tội ác của giặc.
Thảm vong quốc……
Trông cơ đồ nhường xé tâm can
Ngậm ngùi đất khóc rời than…
…………………..
Sông Hồng Giang…… cơn sầu.
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
b. Nỗi lòng của người cha trước cảnh mất nước nhà tan:
Bốn phương khói lửa bừng bừng
Xiết bao thảm hoạ xương rừng máu sông!
Nơi đô thị thành tung quách vỡ
Chốn dân gian bỏ vợ lìa con
- ĐT mạnh, từ ngữ gợi cảm => Cảnh mất nước nhà tan thật đau thương.
- Nhịp điệ mạnh mẽ -> Thái độ căm giận cao độ trước tội ác của giặc.
Thảm vong quốc……
Trông cơ đồ nhường xé tâm can
Ngậm ngùi đất khóc rời than…
…………………..
Sông Hồng Giang…… cơn sầu.
- NT nhân hóa, so sánh, NT đối -> Cực tả nỗi đau mất nước thấm đến cả trời đất sống núi.
- Giọng điệu trầm lắng xót xa -> Niềm xót thương vô hạn trước cảnh nước mất nhà tan.
=> Lòng căm thù cực độ trước tội ác của giặc Minh.
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
c. Nỗi lòng người cha dành cho con.
Cha xót phận tuổi già sức yếu
Lỡ sa cơ đành chịu bó tay
Thân lươn bao quản vũng lầy
Giang sơn gánh vác sau này cậy con
Con nên nhớ tổ tông khi trước
Đã từng phen vì nước gian lao
Bắc Nam bờ cõi phân mao
Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây
II. Đọc - hiểu văn bản
2. Phân tích
c. Nỗi lòng của người cha dành cho con:
Cha xót phận tuổi già sức yếu
Lỡ sa cơ đành chịu bó tay
Thân lươn bao quản vũng lầy
Giang sơn gánh vác sau này cậy con
Con nên nhớ tổ tông khi trước
- Thành ngữ -> Cảnh ngộ ngặt nghèo bất lực.
(Khích lệ con người làm tiếp những đều cha chưa làm được, giúp ích cho nước nhà.
Đã từng phen vì nước gian lao
Bắc Nam bờ cõi phân mao
Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây
- Khích lệ con nối nghiệp vẻ vang của tổ ông.
- Giọng thống thiết, chân thành.
- Tình yêu con hòa trong tình yêu đất nước, dân tộc.
-> Đặt niềm tin tưởng vào con và đất nước.
“Hai chữ nước nhà” được xem là bài thơ hay nhất, đã tổng hợp các mô típ văn yêu nước của Á Nam, từ giọng bi tráng đến giọng mỉa mai, từ chất căm hờn đến lời mắng mỏ, từ sự dỗi tức nguyền rủa của bọn việt gian chết tiệt đến nỗi đau thương ôm lấy mẹ giang san”.
(Xuân Diệu)
HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
_Trần Tuấn Khải_
III. Tổng kết
1. Nội dung:
Mượn lời của Nguyễn Phi Khanh nói với con là Nguyễn Trãi, tác giả bày tỏ và khơi gợi nhiệt huyết yêu nước của người Việt Nam trong cảnh nước mất nhà tan.
2. Nghệ thuật:
Thể thơ song thất lục bát, giọng thơ bi tráng mãnh liệt.
IV. Luyện tập
Làm một số bài tập trắc nghiệm và bài tự luận:
Nội dung chủ yếu của đoạn trích bài thơ “Hai chữ nước nhà” là gì?
A. Nỗi đau mất nước.
B. Ý chí phục thù cứu nước.
C. Lòng yêu thiên nhiên.
D. Cả A và B.
Đáp án: D
IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
Theo em, hai chữ “nước nhà” hiểu theo cách nào là đúng nhất?
A. “nước nhà” là chỉ đất nước.
B. “nước nhà” là một từ ghép đẳng lập.
C. “nước nhà” là hai khái niệm có mỗi tương quan không thể tách rời. Nếu nước mất thì nhà tan.
Đáp án: C
IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
Ý nào nói đúng nhất về bối cảnh không gian được dựng lên ở bốn câu thơ đầu?
Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm,
Cõi giời Nam gió thảm đìu hiu,
Bốn bề hổ thét chim kêu,
Đoài nom phong cảnh như kiêu bất bình.
(Hai chữ nước nhà)
A. Là nơi tận cùng của Tổ quốc.
B. Bị bao trùm bởi một màu tang tóc, thê thương.
C. Cảnh vật như giục cơn sầu trong lòng người.
D. Kết hợp cả ba nội dung trên.
D. Kết hợp cả ba nội dung trên.
Hoàn cảnh và tâm trạng của hai nhân vật được tái hiện trong các câu thơ sau như thế nào?
Hạt máu nóng thấm quanh hồ nước
Chút thân tàn lần bước dặm khơi,
Trông con tầm tã châu rơi,
Con ơi, con nhớ lấy lời cha khuyên.
(Hai chữ nước nhà)

A. Đo le và tột cùng đau đớn, xót xa.
B. Sung sướng và hạnh phúc.
C. Nghèo khổ và phải chia cắt.
D. Đáng tự hào và oanh liệt.
A. Đo le và tột cùng đau đớn, xót xa.

IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
Các câu thơ sau thể hiện điều gì?
Bốn phương khói lửa bừng bừng,
Xiết bao thảm họa xương rừng máu sông!
Nơi đô thị thành tung quách vỡ,
Chốn nhân gian bỏ vợ lìa con,
Làm cho xiêu tán hao mòn,
Lạ gì khc giống dễ còn thương đâu!
(Hai chữ nước nhà)
A. Tội ác của quân giặc.
B. Cảnh ngộ của người cha.
C. Tình cảnh đau thương của đất nước.
D. Kết hợp cả A và C.
D. Kết hợp cả A và C.
IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
Trong phần cuối của đoạn trích, người cha nói về cái thế bất lực cua mình với người con. Nhận định nào nói đúng nhất ý nghĩa của việc làm đó?

A. Nhằm kích thích, hun đúc ý chí gánh vác giang sơn của người con.
B. Làm cho lời trao gửi của người cha có thêm sức nặng tình cảm.
C. Để người con thấy rõ người cha không còn hy vọng gì nữa.
D. Cả A và B đều đúng.
D. Cả A và B đều đúng.
IV. Luyện tập
TRẮC NGHIỆM
IV. Luyện tập
TỰ LUẬN
Bài 1: Tìm những từ ngữ, hình ảnh thơ có tính chất ước lệ sáo mòn trong bài thơ?
- Ải Bắc, mây sầu gió thảm, hạt máu nóng, hồn nước, Hồng – Lạc, vong quốc,...
- Những từ ngữ này lẽ ra chỉ xuất hiện ở thơ Đường, nhưng lại xuất hiện trong bài Thơ Mới này và nó vẫn có được xúc cảm mạnh mẽ nhằm diễn tả phù hợp với bối cảnh lịch sử trong bài thơ. Chính do vậy, nó vẫn được chấp nhận trong Thơ Mới và vẫn gây được những cảm xúc mãnh liệt nơi người đọc.
Xin chân thành cảm ơn
Quý th?y cụ giỏo v? d? gi? l?p h?c