SỐ PHẬN CON NGƯỜI

M. Sô - lô - khốp
I. TÌM HIỂU CHUNG:
- A.Sô – lô - khốp (1905-1984)
- Ông sinh trưởng trong một gia đình nông dân ở thị trấn Viôsenxcaia, một địa phương thuộc tỉnh Rôxtốp trên vùng thảo nguyên sông Đông.
- Ông tham gia nhiều công tác cách mạng từ khá sớm: làm thư kí uỷ ban trấn, nhân viên thu mua lương thực, tiễu phỉ...
1. Tác giả:
NƯỚC NGA
RÔT TÔP
Bản đồ sông Đông
1. Tác giả:
- Cuối 1922, ông đến Mát – xcơ – va, chấp nhận làm mọi nghề để sinh sống và thực hiện “giấc mơ viết văn”.
- Năm 1925, ông trở lại quê hương và bắt đầu viết “Sông Đông êm đềm” - một bộ tiểu thuyết sử thi đồ sộ dựng lại bức tranh sinh động về cuộc sống của những người nông dân Cô - dắc, cùng những biến động xã hội và đấu tranh giai cấp sau Cách mạng Tháng Mười Nga 1917.
I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:
- Năm 1926, ông đã in hai tập truyện ngắn “Truyện sông Đông” và “Thảo nguyên xanh”.
- Trong thời kì chiến tranh vệ quốc, với tư cách là phóng viên mặt trận, Sô – lô - khốp xông pha nhiều chiến trường, viết nhiều bài chính luận, kí, truyện ngắn nổi tiếng.
- Sau chiến tranh, ông tập trung chủ yếu vào sáng tác.
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG:
- Năm 1965, ông được tặng Giải thưởng Nô – ben về văn học.
- Những tác phẩm chính:
+ Tập truyện: “Truyện sông Đông”
+ Các tiểu thuyết: “Sông Đông êm đềm”, “Đất vỡ hoang”, “Họ đã chiến đấu vì Tổ quốc”...
I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:
* Đặc điểm nổi bật trong phong cách nghệ thuật:
 Viết đúng sự thật, không né tránh những sự thật dù khắc nghiệt
 Kết hợp nhuần nhuyễn chất bi + chất hùng, yếu tố sử thi + yếu tố tâm lí
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Truyện được công bố lần đầu trên báo Sự thật, số ra ngày 31 – 12 – 1956 và 1 – 1 – 1957.
- Truyện có ý nghĩa khá quan trọng đối với sự phát triển của văn học Xô Viết. Đây là tác phẩm đầu tiên, nhà văn tập trung thể hiện hình tượng con người bất hạnh sau chiến tranh, nhìn cuộc sống và chiến tranh toàn diện, chân thực.
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Về sau, truyện được in trong tập “Truyện sông Đông”.
b. Tóm tắt truyện
Chia tay vợ con lên đường ra trận
Chiến tranh ngày càng ác liệt
Bị thương rồi bắt làm tù binh
Bị đày đọa 2 năm trong trại tập trung 2 phát xít.
Phát xít Đức bắt cả tù binh lái xe. Cơ hội để Xô- cô -lốp trốn thoát, trở về phía Hồng quân
Biết tin ngôi nhà bị trúng bom phát xít, vợ và hai con gái bị giết hại.
Tiến quân vào giải phóng Berlin
Vui mừng đọc thư con trai - giờ là đại úy pháo binh cũng đang tiến công vào Berlin. Anh hi vọng gặp con trai trên đất Đức.
Nhưng đúng vào ngày chiến thắng, 9/5/1945....
Đứa con trai duy nhất, niềm hy vọng cuối cùng của anh đã bị một tên thiện xạ Đức bắn chết
Anh chôn niềm vui sướng và hi vọng cuối cùng trên đất Đức, trở về đơn vị như người mất hồn
Giải ngũ, đến sống nhờ nhà người bạn và làm nghề lái xe.
Đau buồn, anh hay vào quán uống rượu
Tình cờ nhìn thấy bé Vania và anh bắt đầu thấy thích nó.
Bé Vania và mảnh dưa hấu vừa nhặt được
- Ta là bố của con
Vania ôm cổ, hôn vào má, vào môi, vào trán của Xô cô lốp
Tôi thấy lòng vui không lời nào tả xiết
Bố ơi , cái áo bành tô da của bố đâu rồi ?
Đêm nào tôi cũng chiêm bao thấy những người thân quá cố
Ban ngày anh trấn tĩnh, nhưng ban đêm thức giấc thì gối ướt đẫm nước mắt.
Chia tay với tác giả
Hai con người côi cút, hai hạt cát đã bị sức mạnh phũ phàng của bão tố chiến tranh thổi bạt tới những miền xa lạ ...
Xô – cô - lôp
Trước chiến tranh:
Có một gia đình hạnh phúc
Trong chiến tranh
Sau chiến tranh
- Tham gia chiến tranh
- Bị thương, bị bắt làm tù binh
- Vợ và ba con bị chết
- Cô độc, vô gia cư
Lái xe để kiếm sống
Nhận Va – ni – a
làm con
CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ II
LỰC LƯỢNG
HẬU QUẢ
Nnguyên thủ của Liên Xô, Mỹ và Anh thuộc phe Đồng minh tại Hội nghị thượng đỉnh ở Tehran ngày 28-11-1943
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Nhân vật Xô – cô – lốp:
a. Trước khi gặp Va – ni – a:
- Cảm thấy như bị “vỡ tung”, “mất hồn” sau khi “chôn trên đất người, đất Đức niềm vui sướng, niềm hy vọng cuối cùng”
 Rơi vào nỗi đau cùng cực
- Được giải ngũ, không biết đi đâu về đâu, làm nghề lái xe để kiếm sống, tìm đến rượu để dịu bớt đau thương
 Bế tắc, chạy trốn thực tại
b. Khi gặp Va – ni – a:
- Thấy thích và nhớ nó, cố chạy xe cho nhanh để được về gặp nó
 Cái nhìn đầy tình yêu mến trẻ con, rất tự nhiên
- Không khỏi chạnh lòng khi nghe tiếng thở dài của Va – ni – a
 Yêu trẻ, có sự nhạy cảm kì lạ với nỗi đau non dại của trẻ thơ
- Lập tức quyết định nhận Va – ni – a làm con (không thể để cho mình với nó chìm nghỉm riêng rẽ được)
 Quyết định của trái tim giàu lòng nhân ái
- Tâm hồn bỗng nhẹ nhõm, bừng sáng, mắt mờ đi, người rung lên, 2 bàn tay lẩy bẩy
 Niềm vui ấm áp, xúc động, sưởi ấm trái tim cô đơn
- Trái tim trở nên êm dịu hơn, chăm sóc Va – ni – a chu đáo, cố gắng không làm tổn thương “trái tim bé bỏng”
 Quên đi bản thân và nỗi đau riêng, yêu thương bằng trọn vẹn tấm lòng người cha
- Ban ngày – trấn tĩnh được, không hở ra một tiếng thở dài
- Ban đêm thức giấc – gối ướt đẫm nước mắt
- Hầu như đêm nào cũng chiêm bao thấy người thân đã chết
 Nỗi đau ám ảnh không nguôi
 Kí ức chiến tranh quá đỗi kinh hoàng, dư âm chẳng dễ gì xóa bỏ
* Tiểu kết:
- Xô-cô-lốp không chỉ là người anh hùng trong chiến tranh mà còn anh hùng trong cuộc sống đời thường
- Xô-cô-lốp tiêu biểu cho tính cách con người Nga: khiêm nhường và quảng đại, dũng cảm, kiên cường và nhân ái bao dung
Hình tượng Xô-cô-lốp đã trở thành biểu tượng cho số phận và vẻ đẹp tinh thần của con người qua cơn bão táp lịch sử thế kỷ XX.
SỐ PHẬN CON NGƯỜI

Sô – lô – khốp
2. Nhân vật Va – ni – a:
a. Trước khi gặp Xô – cô – lốp :
- Bố chết ở mặt trận, mẹ chết vì bom giặc
 Bất hạnh, đáng thương
- Chừng 5,6 tuổi, rách bươm xơ mướp, mặt mũi lem luốc, đầu tóc rối bù, bẩn như ma lem
 Rách rưới, bẩn thỉu
- Đôi hàng mi cong vút, cặp mắt như những ngôi sao sáng ngời
 Ngây thơ, trong sáng
 Biểu tượng của nghị lực và niềm tin vào cuộc đời, thắp sáng quãng đời còn lại của Xô – cô – lốp
b. Sau khi gặp Xô – cô – lốp :
- Khi nghe Xô – cô – lốp nhận là cha mình : Nhảy chồm lên, hôn vào má, vào môi, vào trán, ríu rít líu lo vang rộn buồng lái
 Sung sướng, hạnh phúc vô cùng
- Đi theo xe Xô – cô – lốp, luôn ríu rít như chim sẻ >< tự nhiên im lặng thở dài:
Vẻ ngoài vô lo >< thế giới tâm hồn trẻ thơ nhiều uẩn khúc.
- Khi bị Xô – cô – lôp để lại ở nhà, khóc suốt từ sáng đến tối, chiều tối chuồn ra kho thóc tìm Xô – cô – lốp, đợi đến tận khuya :
Hành động xuất phát từ tình yêu thương và nỗi lo sợ mất bố một lần nữa
 Nạn nhân của chiến tranh, cuộc đời bất hạnh ; tâm hồn ngây thơ, trong sáng, hồn nhiên đón nhận cuộc sống mới
3. Ý nghĩa lời trữ tình ngoại đề
“ Hai con người côi cút, hai hạt cát đã bị sức mạnh phũ phàng của bão tố chiến tranh thổi bạt tới những miền xa lạ…Cái gì đang chờ đón họ ở phía trước? Thiết nghĩ rằng con người Nga đó, con người có ý chí kiên cường, sẽ đứng vững được và sống bên cạnh bố, chú bé kia một khi lớn lên sẽ có thể đương đầu với mọi thử thách, sẽ vượt qua mọi chướng ngại trên đường nếu Tổ quốc kêu gọi”
- Thể hiện nỗi băn khoăn, lo lắng về tương lai các nhân vật (Cái gì đang đợi họ ở phía trước ?)
- Bộc lộ « nỗi buồn thấm thía » khi nghĩ về số phận con người (Giọt nước mắt đàn ông nhỏ nhoi, nóng bỏng) : côi cút, nhỏ nhoi, mất mát, khổ đau.
- Nhắc nhở, kêu gọi con người cùng nhau san sẻ nỗi đau – nhất là nỗi đau con trẻ
- Bộc lộ thái độ tin tưởng khi nghĩ về tính cách con người Nga : Kiên cường, bản lĩnh
 Khẳng định sức mạnh tiềm ẩn, luôn muốn vươn lên làm chủ số phận của con người.
III.TỔNG KẾT :
1. Nghệ thuật
- Miêu tả sâu sắc, tinh tế nội tâm và diễn biến tâm trạng nhân vật.
- Lời kể chuyện giản dị, sinh động, giàu sức hấp dẫn và lôi cuốn.
- Nhiều đoạn trữ tình ngoại đề gây xúc động mạnh cho người đọc.
2.Ý nghĩa văn bản
Con người bằng ý chí và nghị lực, lòng nhân ái và niềm tin vào tương lai, cần và có thể vượt qua những mất mát do chiến tranh và bi kịch của số phận