MÔN: TIẾNG VIỆT- Lớp 4
Tập làm văn
Luyện tập quan sát cây cối
NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý
Thực hành yêu cầu của giáo viên.
Tập trung lắng nghe và chủ động ghi chép.
Ngồi học ngay ngắn ở nơi có đủ ánh sáng.
Chuẩn bị đầy đủ sách giáo khoa và dụng cụ học tập.
1
4
2
3
Cấu tạo bài văn
miêu tả cây cối
Mở bài:
Thân bài
Tả từng thời kì phát triển của cây
Tả từng bộ phận của cây
Kết bài
Nêu lợi ích của cây
Ấn tượng đặc biệt
Tình cảm của người tả
Tả hoặc giới thiệu bao quát về cây
Trình tự
miêu tả
Tả từng thời kì phát triển của cây
Tả từng bộ phận của cây
Bài 1: Đọc lại 3 bài văn tả cây cối mới học (Sầu riêng, Bãi ngô, Cây gạo) và nhận xét:
e. Theo em, miêu tả một loài cây có điểm gì giống và điểm gì khác với miêu tả một cây cụ thể?
d. Trong ba bài văn trên, bài văn nào tả một loài cây, bài văn nào miêu tả một cây cụ thể?
c. Chỉ ra những hình ảnh so sánh, nhân hóa mà em thích. Theo em, các hình ảnh so sánh và nhân hóa này có tác dụng gì?
b. Các tác giả quan sát cây bằng những giác quan nào?
a. Tác giả mỗi bài văn quan sát cây theo trình tự như thế nào?
Bài 1: Đọc lại 3 bài văn tả cây cối mới học (Sầu riêng, Bãi ngô, Cây gạo) và nhận xét:
a. Tác giả mỗi bài văn quan sát cây theo trình tự như thế nào?
SGK/34
SẦU RIÊNG

Sầu riêng là loại trái quý của miền Nam. Hương vị nó hết sức đặc biệt, mùi thơm đậm, bay rất xa, lâu tan trong không khí. Còn hàng chục mét mới tới nơi để sầu riêng, hương đã ngào ngạt xông vào cánh mũi. Sầu riêng thơm mùi của mít chín quyện với hương bưởi, béo cái béo của trứng gà, ngọt cái vị của mật ong già hạn. Hương vị quyến rũ đến kì lạ.

Hoa sầu riêng trổ vào cuối năm. Gió đưa hương thơm ngát như hương cau, hương bưởi tỏa khắp khu vườn. Hoa đậu từng chùm, màu trắng ngà. Cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen con, lác đác vài nhụy, li ti giữa những cánh hoa. Mỗi cuống hoa ra một trái. Nhìn trái sầu riêng lủng lẳng dưới cành trông giống những tổ kiến. Mùa trái rộ vào tháng tư, tháng năm ta.

Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về cái dáng cây kì lạ này. Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngang thẳng đuột, thiếu cái dáng cong, dáng nghiêng, chiều quằn, chiều lượn của cây xoài, cây nhãn. Lá nhỏ xanh vàng, hơi khép lại, tưởng như lá héo. Vậy mà khi trái chín, hương tỏa ngạt ngào, vị ngọt đến đam mê.
(Mai Văn Tạo)
Bãi ngô quê em ngày càng xanh tốt. Mới dạo nào những cây ngô còn lấm tấm như mạ non. Thế mà chỉ ít lâu sau, ngô đã thành cây rung rung trước gió và ánh nắng. Những lá ngô rộng dài, trổ ra mạnh mẽ, nõn nà.
Trên ngọn, một thứ búp như kết bằng nhung và phấn vươn lên. Những đàn bướm trắng,bướm vàng bay đến, thoáng đỗ rồi bay đi. Núp trong cuống lá, những búp ngô non nhú lên và lớn dần. Mình có nhiều khía vàng vàng và những sợi tơ hung hung bọc trong làn áo mỏng óng ánh.
Trời nắng chang chang, tiếng tu hú gần xa ran ran. Hoa ngô xơ xác như cỏ may. Lá ngô quắt lại rủ xuống. Những bắp ngô đã mập và chắc, chỉ còn chờ tay người đến bẻ mang về.
Nguyên Hồng
Bãi ngô
SGK/30
Cây gạo
Cây gạo già mỗi năm lại trở lại tuổi xuân, cành nặng trĩu những hoa đỏ mọng và đầy tiếng chim hót. Chỉ cần một làn gió nhẹ hay một đôi chim mới đến là có ngay mấy bông hoa lìa cành. Những bông hoa rơi từ trên cao, đài hoa nặng chúi xuống, những cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng nom thật đẹp.
Hết mùa hoa, chim chóc cũng vãn. Cây gạo chấm dứt những ngày tưng bừng ồn ã, lại trở về với dáng vẻ xanh mát, trầm tư. Cây đứng im cao lớn, hiền lành, làm tiêu cho những con đò cập bến và cho những đứa con về thăm quê mẹ.
Ngày tháng đi thật chậm mà cũng thật nhanh. Những bông hoa đỏ ngày nào đã trở thành những quả gạo múp míp, hai đầu thon vút như con thoi. Sợi bông trong quả đầy dần, căng lên; những mảnh vỏ tách ra cho các múi bông nở đều, chín như nồi cơm chín đội vung mà cười, trắng lóa. Cây gạo như treo rung rinh hàng ngàn nồi cơm gạo mới.
Theo VŨ TÚ NAM
SGK/32
a. Tác giả mỗi bài văn quan sát cây theo trình tự như thế nào?
SẦU RIÊNG
Hoa sầu riêng
Quả sầu riêng
Dáng cây sầu riêng
Quan sát từng bộ phận của cây
BÃI NGÔ
Quan sát từng thời kì phát triển của cây
CÂY GẠO
Quan sát từng thời kì phát triển của bông gạo
b. Các tác giả quan sát cây bằng những giác quan:
c. Những hình ảnh so sánh và nhân hóa:

Bài sầu riêng:
- Hoa sầu riêng ngan ngát như hương cau, hương bưởi.
- Cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen con.
- Trái lủng lẳng dưới cành trông như tổ kiến.
Bài Bãi ngô:
- Cây ngô lúc nhỏ lấm tấm như mạ non.
- Búp như kết bằng nhung và phấn.
- Hoa ngô xơ xác như cỏ may.
Bài Cây gạo:
- Cánh hoa gạo đỏ rực quay tít như chong chóng.
- Qủa hai đầu thon vút như con thoi.
- Cây như treo rung rinh hàng ngàn nồi cơm gạo mới.
So sánh
Nhân hoá:
Bài Bãi ngô:
- Búp ngô non núp trong cuống lá.
- Bắp ngô chờ tay người đến bẻ.
Bài Cây gạo:
- Các múi bông gạo nở đều, chín như nồi cơm chín đội vung mà cười...
- Cây gạo già mỗi năm trở lại tuổi xuân.
- Cây gạo trở nên với dáng vẻ trầm tư. Cây đứng im, cao lớn, hiền lành.
Các hình ảnh so sánh, nhân hóa đó có tác dụng làm cho bài văn miêu tả thêm cụ thể, sinh động, hấp dẫn và gần gũi với người đọc.
Các hình ảnh so sánh và nhân hóa có tác dụng gì?
d) Trong ba bài văn trên, bài nào miêu tả một loài cây, bài nào miêu tả một cái cây cụ thể?
- Bài “Sầu riêng”, “Bãi ngô” : miêu tả một loài cây
- Bài “Cây gạo” : miêu tả một cái cây cụ thể.
Đều phải quan sát kĩ, sử dụng kết hợp nhiều giác quan
Tả các bộ phận của cây, khung cảnh xung quanh cây
Sử dụng các biện pháp so sánh, nhận hóa…
Bộc lộ tình cảm của người miêu tả
*Giống nhau:
e) Miêu tả một loài cây có điểm giống và điểm khác so với miêu tả một cây cụ thể ?
Tả cả loài cây cần chú ý đến các đặc điểm để phân biệt loài cây này với loài cây khác
Tả 1 cây cụ thể phải chú ý đến đặc điểm riêng của cây đó để phân biệt nó với các cây cùng loại.
*Khác nhau

+ Tả một loài cây chú ý đặc điểm phân biệt giữa loài cây này và loài cây khác.
+ Tả một cây cụ thể chú ý đặc điểm riêng biệt của loài cây đó.
Kết luận: Khi quan sát một cây để tả, ta có thể quan sát từng bộ phận của cây hoặc quan sát từng thời kì phát triển của cây ; kết hợp các giác quan để quan sát ; sử dụng các hình ảnh so sánh, nhân hóa.
Bài 2: Quan sát một cây mà em thích trong khu vực trường em (hoặc nơi em ở) và ghi lại những gì em đã quan sát được.
Cây phượng
Cây bàng
Cây xà cừ
Cây đa
Cây mít
Cây dừa
Hoa hồng
Cây hoa đào
Cây hoa quỳnh
Cây mai vàng
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
1. Chọn cây để quan sát
- Đó là cây gì?
- Cây được trồng ở đâu?
- Ai trồng?
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
2. Lựa chọn trình tự quan sát
- Tả từng bộ phận của cây
- Tả từng thời kì phát triển của cây.
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
3. Sử dụng các giác quan
- Thị giác (mắt)
- Khứu giác (mũi)
- Vị giác (lưỡi)
- Thính giác (tai)
- Xúc giác (tay, chân)
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
4. Nêu đặc điểm nổi bật khác biệt với các cây cùng loài
- Vị trí
- Hình dáng, kích thước
- Sự gắn bó
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
5. Trình bày kết quả quan sát
- Liệt kê
- Sơ đồ
Ví dụ: Cây bóng mát
Cây bàng ở sân trường em, rất to và là món quà hội phụ huynh trồng tặng nhân ngày thành lập trường.
- Cây cao đến tầng 2 như một chiếc dù khổng lồ.
+ Rễ cây nhô lên khỏi mặt đất như những con rắn đang bò.
+ Thân cây tròn, màu nâu xỉn, xù xì như da cóc.
+ Tán lá xanh um, mát rượi, che kín một khoảng sân trường. Mỗi khi có làn gió nhẹ thổi qua, chúng rung rinh như chào đón.
+ Những chùm hoa li ti màu trắng xen giữa đám lá xanh .
+ Những chú chim sâu lích rích trong vòm lá...
+ Quả bàng lấp ló chín vàng trong kẻ lá.
TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
1. Chọn cây để quan sát
2. Lựa chọn trình tự quan sát
3. Sử dụng các giác quan
4. Nêu đặc điểm nổi bật khác biệt với các cây cùng loài
5. Trình bày kết quả quan sát
Chúc các con học tập tốt