LẮNG NGHE VÀ NÊU CẢM NHẬN CỦA EM VỀ BÀI HÁT
Ca khúc “Mùa xuân đầu tiên” (Văn Cao) có một hoàn cảnh ra đời khá đặc biệt và đầy ý nghĩa. Đây là bài hát mà nhạc sĩ sáng tác để mừng mùa xuân đầu tiên mà đất nước ta được thống nhất, mừng mùa xuân quý giá đến trên một đất nước hòa bình. Với giai điệu da diết, sâu lắng cùng những ca từ đẹp đẽ và ý nghĩa, mỗi khi ca khúc vang lên lại làm thức dậy trong mỗi chúng ta nỗi niềm bâng khuâng, xao xuyến, rạo rực trước không khí của mùa xuân về. Những câu hát đã vẽ lên một khung cảnh mùa xuân trên quê hương thật bình dị nhưng cũng thật đẹp với những hình ảnh quen thuộc: đàn én bay liêng, khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông…Những hình ảnh ấy tuy rất giản dị nhưng đó là màu xuân mà đất nước ta đã phải trải qua biết bao thăng trầm mới có được. Bởi vậy, nó càng trở nên đáng quý và đẹp đẽ.
Tuần 24: Tiết 117-119:

I. TÌM HIỂU CHUNG
Tuần 24: Tiết 117-119: MÙA XUÂN NHO NHỎ
Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 

Mùa xuân người cầm súng 
Lộc giắt đầy quanh lưng 
Mùa xuân người ra đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao 

Ðất nước bốn nghìn năm 
Vất vả và gian lao 
Ðất nước như vì sao 
Cứ đi lên phía trước. 
Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 

Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 

Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...
MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Đọc bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” và phần chú thích * ở SGK trang 55,56,57.
- Hãy nêu những nét cơ bản về tác giả Thanh Hải.
- Giới thiệu xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, thể thơ, PTBĐ của bài thơ.
- Nêu nội dung chính và bố cục của bài thơ.
- Là nhà thơ cách mạng, có công xây dựng nền Văn học cách mạng miền Nam từ những ngày đầu.
- Thanh Hải (1930-1980), tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.

1. Tác giả:
- Thơ ông trong sáng, giàu hình ảnh, nhạc điệu, cảm xúc thiết tha, chân thành, đằm thắm và lắng đọng.
- Tác phẩm: Tập thơ “Người đồng chí trung kiên”,
“Huế mùa xuân”, “Dấu võng Trường Sơn”…
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tuần 24: Tiết 117-119: MÙA XUÂN NHO NHỎ
Các tác phẩm chính:
+) Những đồng chí trung kiên (1962).
+) Huế mùa xuân -2 tập (1970-1975).
+) Dấu võng trường sơn (1977).
+) Mưa xuân đất này (1982).
+) Thơ Thanh Hải (1982).
2 . Tác phẩm
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tuần 24: Tiết 117-119: MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ viết vào tháng 11-1980 trong hoàn cảnh đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc sống mới nhưng còn vô vàn khó khăn gian khổ, thử thách, không đầy một tháng trước khi nhà thơ qua đời. Bài thơ như một lời tâm niệm chân thành, gửi gắm tha thiết của nhà thơ để lại với đời.


- Thể thơ: 5 chữ
- PTBĐ: Biểu cảm kết hợp miêu tả
Khổ 1: Cảm xúc trước
mùa xuân thiên nhiên
Kh? 2,3: C?m xỳc v?
mựa xuõn d?t nu?c
Khổ cuối: Lời ca ngợi
quê hương đất nước,
qua điệu dân ca xứ Huế
Kh? 4,5: Suy nghi v�
u?c nguy?n c?a nh� tho
tru?c mựa xuõn d?t nu?c
08:24
(1) Những chi tiết (hình ảnh, màu sắc, âm thanh) nào gợi lên bức tranh mùa xuân của thiên nhiên?
(2). Em hiểu như thế nào về hình ảnh “Từng giọt long lanh rơi…” trong khổ thơ đầu?
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tuần 24: Tiết 117-119: MÙA XUÂN NHO NHỎ
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
1. Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
(1) Những chi tiết (hình ảnh, màu sắc, âm thanh) nào gợi lên bức tranh mùa xuân của thiên nhiên?
(2). Em hiểu như thế nào về hình ảnh “Từng giọt long lanh rơi…” trong khổ thơ đầu?
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
+ Hình ảnh: bài thơ mở ra với không gian cao rộng của bầu trời, rộng dài của dòng sông và đặc biệt là hình ảnh một bông hoa tím biếc mọc giữa dòng sông xanh. Tất cả những hình ảnh ấy tạo nên một khung cảnh thiên nhiên mùa xuân thật thơ mộng và êm đềm.
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
+ Màu sắc: trên nền xanh lơ của dòng sông là “một bông hoa tím biếc”. Màu xanh của nước hài hoà với màu tím biếc của bông hoa tạo nên một nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động, đem lại một vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, một màu sắc đặc trưng của xứ Huế.
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
+ Âm thanh: Tiếng hót thánh thót vang trời của chim chiền chiện - một loài chim quen thuộc của mùa xuân - càng làm cho không gian thêm náo nức lạ thường. 
- Hình ảnh “Từng giọt long lanh rơi” là một sự liên tưởng rất đặc sắc của tác giả và có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau:
+ Đầu tiên, “giọt long lanh” có thể là những giọt sương, giọt sương mùa xuân trong trẻo đang rơi xuống lấp lánh dưới ánh mặt trời.
+ Tuy nhiên, gắn theo mạch cảm xúc ở hai câu trước thì “giọt long lanh” ở đây chính là âm thanh ngân vang của tiếng chim chiền chiện. Cách hiểu này được dùng theo nghĩa ẩn dụ chuyển đổi cảm giác. Tiếng chim từ chỗ là âm thanh được cảm nhận bằng thính giác chuyển thành từng giọt, có hình khối có màu sắc “long lanh” được cảm nhận bằng cả thị giác và xúc giác.
- Bức tranh thiên nhiên: 6 câu thơ đầu đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên mùa xuân tươi đẹp với những hình ảnh, màu sắc, âm thanh hài hòa, sống động và tràn đầy sức sống (hoa tím biếc, dòng sông xanh, âm thanh chiền chiện hót vang trời)
Tuần 24: Tiết 117-119: MÙA XUÂN NHO NHỎ
1. Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
- Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên:
+ Nhà thơ có cái nhìn trìu mến với cảnh vật.
+ Ngây ngất trước vẻ đẹp của mùa xuân, khao khát hòa mình với thiên nhiên đất trời.
(1) Hình ảnh con người hiện lên trong dáng vẻ như thế nào? Em có nhận xét gì về hình ảnh con người trong bức tranh mùa xuân ấy?
(2) Cảm xúc của tác giả trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất nước như thế nào?
Mùa xuân người cầm súng 
Lộc giắt đầy trên lưng 
Mùa xuân người ra đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao… 

Ðất nước bốn nghìn năm 
Vất vả và gian lao 
Ðất nước như vì sao 
Cứ đi lên phía trước. 
2. Cảm xúc về mùa xuân đất nước
- Mùa xuân
người cầm súng
người ra đồng
Biểu trưng cho hai nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng đất nước
+ Lộc
Hình ảnh sóng đôi, điệp ngữ
- Tất cả như
hối hả
xôn xao
Điệp ngữ, so sánh, từ láy
Kkông khí khẩn trương, tưng bừng rộn rã
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước
Khẳng định niềm tin vào tương lai. Vẻ đẹp hùng vỹ tràn trề hi vọng phát triển
Người chiến sĩ và người nông dân mang mùa xuân ấm no, hạnh phúc đến cho mọi người
So sánh
- Hình ảnh “người cầm súng” và “người ra đồng”, đại diện cho hai nhiệm vụ cơ bản của đất nước đó là chiến đấu và sản xuất, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Hình ảnh con người trong bức tranh xuân ấy luôn được gắn liền với “lộc” non mùa xuân. “Lộc” không chỉ là hình ảnh tả thực mà con mang ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng.
+ Với “người cầm súng”: “lộc” còn biểu hiện cho niềm tin, cho ý chí chiến đấu, chiến thắng kẻ thù.
+ Với “người ra đồng”: “lộc”  là hình ảnh tượng trung cho sự no đủ, ấm no.
- Trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất nước, tâm hồn tác giả như cũng đang reo vui, náo nức theo. Nhà thơ như rạo rực một niềm ngất ngây say mê. Ông mở cả lòng mình để đón chào và hòa nhập vào mùa xuân của thiên nhiên, của đất nước. Ông “hối hả” và “xôn xao” theo tinh thần lao động khẩn trương của con người. Và ông cũng hết sức tự hào, tin tưởng vào tương lai rạng ngời của dân tộc Việt Nam dù phía trước còn nhiều khó khăn, thách thức.
2. Cảm xúc về mùa xuân đất nước
Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 

Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 
3. Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ
Em hãy nhận xét cách dùng đại từ xưng hô của tác giả ? Tại sao
ở khổ 1 xưng “tôi”, ở đây lại xưng “ta” ?
Sự chuyển biến từ cái tôi cá nhân đến một tập thể cùng chung suy nghĩ và lí tưởng: sống cống hiến không chỉ là khát vọng của một người, của riêng một mình nhà thơ, mà còn là của nhiều người, của chung cộng đồng, nhân dân, đất nước.
- Ở khổ thơ đầu: Tác giả dùng đại từ “tôi” (Tôi đưa tay tôi hứng)


- Sang khổ 4: Tác giả lại dùng đại từ “ta” (Ta làm…)
=> Đây không phải là việc sử dụng đại từ ngẫu nhiên mà tác giả sử dụng sự thay đổi đó để thể hiện tư tưởng của mình.
Thể hiện cảm xúc cá nhân của tác giả trước cảnh đẹp và sức sống của mùa xuân. Là cái tôi yêu thiên nhiên, rung động trước cái đẹp của đất trời.
Bày tỏ điều tâm niệm tha thiết, khao khát được sống cống hiến cho đời. Chữ “ta” để thể hiện khát khao không chỉ của riêng tác giả mà còn của nhiều người, nhiều cái “tôi” lí tưởng khác.
Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 

Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 
(1) Đoạn thơ đã sử dụng điệp từ, điệp ngữ nào? Nêu tác dụng của điệp từ, điệp ngữ trong đoạn thơ.
(2) Em hiểu như thế nào về những hình ảnh con chim hót, cành hoa, một nốt trầm xao xuyến?
(3) Hai khổ thơ gợi cho em những cảm nghĩ gì về ý nghĩa cuộc sống của mỗi con người?
3. Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ
- Ta làm
con chim hót
một cành hoa
một nốt trầm
(Điệp từ)
3. Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ
3. Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ.
- Ta làm
con chim hót
một cành hoa
một nốt trầm
- Mùa xuân nho nhỏ
- Lặng lẽ dâng cho đời
Ước nguyện cống hiến cho đời một cách khiêm tốn
và thầm lặng.
- Dù là
tuổi hai mươi
khi tóc bạc
 Cống hiến vượt thời gian
(Điệp từ)
- Sự chuyển đổi đại từ xưng hô từ “tôi” sang “ta”: sống cống hiến không chỉ là khát vọng của một người, của riêng một mình nhà thơ, mà còn là của nhiều người, của nhân dân, đất nước.
- Điệp ngữ “ta làm” được lặp đi lặp lại để thể hiện một ước nguyện chân thành, tha thiết, một sự hóa thân kỳ diệu.
- Con chim hót, cành hoa, một nốt trầm xao xuyến đều là những hình ảnh đẹp của thiên nhiên, của cuộc sống. Nhà thơ muốn làm con chim, dâng tiếng hát cho đời, muốn làm một cành hoa, tô điểm cho mùa xuân thêm rực rỡ, muốn làm một nốt trầm trong bản nhạc hòa ca xao xuyến lòng người. Hình ảnh “một nốt trầm xao xuyến” càng làm tăng thêm sức gợi cảm cho lời thơ không ồn ào, cao điệu, nhà thơ chỉ muốn làm “một nốt trầm” nhưng phải là “một nốt trầm xao xuyến” để góp vào bản hoà ca chung. Nhà thơ mượn lại những hình ảnh ấy để nói lên ước nguyện của mình: mong muốn được sống có ích, được cống hiến cho cuộc đời là một lẽ tự nhiên dù cho sự cống hiến ấy là khiêm tốn.
- Điệp ngữ "dù là" lặp lại nhằm nhấn mạnh sự quyết tâm cao độ, là lời tự hứa chân thành sâu sắc của nhà thơ sẽ cống hiến không ngừng nghỉ suốt cuộc đời.
=> Đoạn thơ gợi cho ta những suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa cuộc sống của mỗi con người. Cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi con người ta biết sống đẹp, sống có ích cho cuộc đời chung, cho đất nước. Mỗi ngươi phải mang đến cho cuộc đời chung một nét riêng, một phần tinh túy nhất của mình dù là nhỏ bé. Đó mới là ý nghĩa cao quý của đời người.
Âm hưởng lời dân ca xứ Huế cuối bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì về tâm tình của một người sắp từ giã cõi đời ?
4. Lời ngợi ca quê hương đất nước
Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...
Nam ai, Nam bình: hai điệu ca Huế. Điệu Nam ai giai điệu buồn thương, còn điệu Nam bình thì dịu dàng, trìu mến.
=> Đây chính là nét đặc trưng của làn điệu dân ca xứ Huế. Thanh Hải như muốn sống mãi với điệu hò quê hương.
Âm hưởng dân ca xứ Huế kết thúc bài thơ gợi tình yêu quê hương đất nước, gợi niềm tin yêu vào cuộc sống tốt đẹp.
III. Tổng kết
Nghệ thuật
Nội dung , ý nghĩa
MÙA XUÂN NHO NHỎ
Kết hợp hài hòa giữa những hình ảnh tự nhiên, giản dị với những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng khái quát.
Viết theo thể thơ 5 chữ, giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết, mang âm hưởng gần với dân ca.

Sử dụng ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc với các ẩn dụ, điệp từ, điệp ngữ, sử dụng từ ngữ xưng hô,…
Có cấu tứ chặt chẽ, giọng thơ luôn có sự biến đổi phù hợp với nội dung từng đoạn

Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, đất nước và khát vọng được cống hiến cho đất nước cho cuộc đời.
Bài thơ gửi đến mọi người một thông điệp: hãy hiến dâng cuộc đời mình cho đất nước trong âm thầm tha thiết.
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ được sáng tác trong giai đoạn nào?
   A. 1930- 1945 B. 1954- 1975 C. 1945- 1954  D. 1975- 2000

Câu 2: Mùa xuân nho nhỏ được viết giống thể thơ của tác phẩm nào?
   A. Đêm nay Bác không ngủ B. Bài thơ về tiểu đội xe không kính
   C. Đồng chí D. Đoàn thuyền đánh cá
Câu 3: Mùa xuân nho nhỏ bắt nguồn từ cảm xúc nào?
   A. Cảm xúc về vẻ đẹp và truyền thống của đất nước
   B. Cảm xúc về vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế
   C. Cảm xúc về vẻ đẹp của mùa xuân Hà Nội
   D. Cảm xúc về thời điểm lịch sử đáng nhớ của dân tộc

Câu 4: Ý nào nêu đúng nhất về giọng điệu của bài thơ?
   A. Hào hùng, mạnh mẽ B. Bâng khuâng, tiếc nuối
   C. Trong sáng, thiết tha D. Nghiêm trang, thành kính
1.D, 2A, 3A, 4C
Câu 5: Tác giả đã sử dụng phép tu từ nào là chính trong đoạn thơ sau?
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng
   A. So sánh B. Ẩn dụ C. Hoán dụ D. Nhân hóa

Câu 6: Dòng nào sau đây nói đúng về hình ảnh con chim hót, cành hoa, nốt trầm xao xuyến?
   A. Là những gì đẹp nhất của mùa xuân.
   B. Là những gì nhỏ bé trong cuộc sống.
   C. Là những gì đẹp nhất của mỗi người.
   D. Là mong muốn khiêm nhường và tha thiết của nhà thơ.

Câu 7: Phép tu từ nào được sử dụng trong câu thơ “Một mùa xuân nho nhỏ”?
   A. So sánh B. Nhân hóa C. Ẩn dụ D. Ẩn dụ
5B, 6C, 7C
Câu 9: Nhà thơ thể hiện tình cảm gì qua bài thơ trên?
   A. Tình yêu thiên nhiên, đất nước
   B. Tình yêu cuộc sống
   C. Khát vọng cống hiến cho đời
   D. Cả 3 ý trên

Câu 10: Bài thơ mùa xuân nho nhỏ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời, thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước, góp sức lực vào mùa xuân lớn của đất nước?
   A. Đúng
   B. Sai
Câu 8: Có thể thay thế từ “xao xuyến” trong câu “Một nốt trầm xao xuyến” bằng từ nào sau đây mà không làm mất đi giá trị nghệ thuật của câu thơ?
   A. Êm ái B. Sâu lắng C. Da diết
D. Cả 3 từ trên đều không thay thế được
8D, 9D, 10A
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc lòng bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”; hiểu và phân tích được bài thơ.
- Tìm và nghe bài hát “Một mùa xuân nho nhỏ” (Nhạc: Trần Hoàn)
- Soạn bài: “Viếng lăng Bác” SGK trang 58-60.