ÔN TẬP TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
TRƯỜNG PTCS HỒNG PHONG-CAO LỘC-LẠNG SƠN
TỔ VĂN SỬ DỊA GDCD
01
Tục ngữ: Nội dung và nghệ thuật
Phân biệt tục ngữ với thành ngữ, ca dao.
02
Luyện tập
03
ÔN TẬP TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN
VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
XÂU CHUỖI TỤC NGỮ
chỉ lo/
Tháng bảy/
kiến bò/
lại lụt
Tháng bảy kiến bò chỉ lo lại lụt
nhị canh viên
Nhất canh trì/
tam canh điền/
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền
Ăn kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa
Ăn kĩ/
tốt lúa/
cày sâu/
no lâu
đại hạn/
Trăng quầng
thì mưa/
trăng tán/
Trăng quầng đại hạn, trăng tán thì mưa
- Hình thức: Tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, có vần điệu.
1. Khái niệm
I. Tục ngữ - Nội dung và nghệ thuật:
- Nội dung: Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt.
- Giá trị: Được nhân dân vận dụng vào đời sống.
- Đây là một thể loại văn học dân gian.
Tục ngữ thiên về biểu hiện trí truệ của nhân dân trong việc nhận thức thế giới và con người

Gor - ki nói “ Tục ngữ diễn đạt rất hoàn hảo toàn bộ kinh nghiệm sống, kinh nghiệm xã hội lịch sử của nhân dân lao động” . Mỗi câu tục ngữ thường có hai nghĩa: nghĩa đen và nghĩa bóng. Cái cụ thể cá biệt tạo nên nghĩa đen, cái trừu tượng, phổ biến tạo nên nghĩa bóng.
Ví dụ: Môi hở răng lạnh.
Máu chảy ruột mềm.
Đục nước béo cò.
Năng nhặt chặt bị.
2. Nội dung
Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất, phản ánh truyền đạt những kinh nghiệm quí báu của nhân dân trong việc quan sát các hiện tượng thiên nhiên.



Ví dụ: - Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
- Trăng quầng đại hạn, trăng tán thì mưa
- Ăn kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa

Ví Dụ: - Đói cho sạch, rách cho thơm.
- Người làm ra của, của không làm ra người.
- Người sống về gạo, cá bạo về nước.

Tục ngữ về con người và xã hội đưa ra những nhận xét, lời khuyên về phẩm chất và lối sống con người cần có.
2.Nghệ thuật
- Lối nói ngắn gọn, có vần, có nhịp
- Giàu hình ảnh, lập luận chặt chẽ.


Ví dụ: Đất nỏ giỏ phân.
Chiêm khô. Mùa lụt.

-
Ví Dụ: - Ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau.
- Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen.
-
- Các về thường đối xứng nhau cả về hình thức lẫn nội dung


Ví dụ: - Chó quen nhà, gà quen chuồng.
- Chuối sau, cau trước.
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.

- Có 2 câu hỏi liên quan đến, thành ngữ, tục ngữ và ca dao.
- Người chơi sẽ có 10 giây để trả lời mỗi câu hỏi.
Điểm số sẽ được tặng cho mỗi thành viên tham gia trả lời đúng.
Trò chơi: Đi tìm ẩn số
Dòng nào sau đây là tục ngữ?
A. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
B. Nước chảy đá mòn
C. Rau nào sâu ấy
D. Lên thác xuống ghềnh
ANS
BACK
TIME
20
A. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
ANS
BACK
TIME
20
B. Lúa chiêm lấp ló đầu bờ
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên
A. Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
Tìm tục ngữ trong các câu sau.
B. Lúa chiêm lấp ló đầu bờ
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên
Lưu ý:
II. Phân biệt tục ngữ với ca dao; tục ngữ với thành ngữ.
* Có thể nhầm lẫn tục ngữ với ca dao :
+ Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng bay vừa thì râm.
+ Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên.
(Hình thức thơ lục bát nhưng nội dung nêu kinh nghiệm …)
Giống nhau
Đều là sáng tác của dân gian.
II. Phân biệt tục ngữ với ca dao; tục ngữ với thành ngữ.
Khác nhau
- Thành ngữ là một cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
Tục ngữ là những câu nói của dân gian ngắn gọn, có vần điệu, hình ảnh, đúc kết những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt của cuộc sống...
Ca dao là những bài hát ngắn thiên về tình cảm.
II. Phân biệt tục ngữ với ca dao; tục ngữ với thành ngữ.
Ví dụ: - Bảy nổi ba chìm
- Chân cứng đá mềm
1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
ngày tháng mười chưa cười đã tối.
2. Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
3. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
5. Tấc đất, tấc vàng.
8. Nhất thì nhì thục

Tục ngữ về thiên nhiên
Tục ngữ về lao động sản xuất
TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN SUẤT
ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

5

10
1. Bài tập 1.
II. LUYỆN TẬP
Đọc câu tục ngữ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
(Ngữ văn 7- tập 1, trang 3- 5)
Câu 1: Xác định thể loại và phương thức biểu đạt chính của câu trên?
Câu 2: Câu tục ngữ trên viết về chủ đề gì?
Câu 3: Câu tục ngữ trên sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng?
Câu 4: Giải thích ý nghĩa câu tục ngữ trên?
Câu 5: Tìm một câu tục ngữ có cùng chủ đề với câu tục ngữ trên mà em biết?
1. Bài tập 1.
II. LUYỆN TẬP
Đọc câu tục ngữ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
- Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
(Ngữ văn 7- tập 1, trang 3- 5)
Câu 1: Xác định thể loại và phương thức biểu đạt chính của câu trên?









- Thể loại: Tục ngữ
- PTBĐ chính: Nghị luận
Câu 2: Câu tục ngữ trên viết về chủ đề gì?
- Câu tục ngữ trên viết về chủ đề: Thiên nhiên.
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
Câu 3: Câu tục ngữ trên sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng?
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
Câu 3: Câu tục ngữ trên sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng?
Quan sát hiện tượng tự nhiên
+ Tháng 5 ngày dài, đêm ngắn
+ Tháng 10 ngày ngắn đêm dài.
+ Đúc kết kinh nghiệm quan sát thời gian, thay đổi thời gian ngày đêm giữa các mùa trong năm.
+ Ngắt nhịp:
3/4
+ Gieo vần lưng:
năm - nằm;
mười - cười
+ Đối:
đêm - ngày;
sáng - tối
+ Nói quá, phóng đại
Câu 4: Giải thích ý nghĩa câu tục ngữ trên?
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối”
Dựa trên cơ sở quan sát và trải nghiệm thực tế, câu tục ngữ đưa đến một kinh nghiệm về thời gian: mùa hè ngày dài đêm ngắn, mùa đông ngày ngắn đêm dài giúp con người có ý thức chủ động để sử dụng thời gian hợp lí cho công việc và đề phòng cho sức khỏe vào những thời điểm khác nhau trong năm.
Câu 5: Tìm một số câu tục ngữ có cùng chủ đề với câu tục ngữ trên mà em biết?
Một số câu cùng nói về chủ đề thiên nhiên và lao động sản xuất:
+ Rét tháng ba bà già chết cóng.
+ Vàng mây thì gió, đỏ mây thì mưa.
+ Quạ tắm thì ráo, sáo tắm thì mưa
2. Bài tập 2.
II. LUYỆN TẬP










Em hãy viết một đoạn văn ngắn giải thích câu tục ngữ:
«Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.»
Hình thức: - Đoạn văn
Nội dung: - Giải thích nội dung câu tục ngữ trên.
Dàn ý
+ Mở đoạn:
Dẫn dắt, giới thiệu về câu tục ngữ “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối”
+ Thân đoạn:
Giải thích vấn đề và rút ra ý nghĩa
+ Kết đoạn:
Khẳng định nội dung của câu tục ngữ.
3. Bài tập 3.
II. LUYỆN TẬP










Em hãy viết một bài văn giải thích câu tục ngữ sau:
«Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.»
Hình thức: - Bài văn giải thích
Nội dung: - Giải thích nội dung câu tục ngữ trên.
Dàn ý
+ Mở bài:
Dẫn dắt, giới thiệu về câu tục ngữ “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối”
+ Thân bài:
Giải thích vấn đề và rút ra ý nghĩa
+ Kết bài:
Khẳng định nội dung của câu tục ngữ.
Bài tập 4.
Đọc ngữ liệu sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
- Tấc đất tấc vàng
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ
- Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
- Tháng hai trồng cà, tháng ba trồng đỗ
(Ngữ văn 7)
Câu 1: Xác định thể loại và phương thức biểu đạt chính của những câu trên.
Câu 2: Liệt kê những phép tu từ được sử dụng trong ngữ liệu.
Câu 3: Giải thích ý nghĩa câu: “Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ”
Câu 4: Tìm một câu tục ngữ em có cùng thể loại và ý nghĩa với câu em vừa giải thích.
Câu 1:
- Thể loại: Tục ngữ
- PTBĐ chính: Nghị luận
Câu 2:
Những phép tu từ được sử dụng trong ngữ liệu: so sánh, điệp ngữ
Ý nghĩa câu:
Câu 3: Giải thích ý nghĩa câu: “Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ”
“Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ”  Màu mỡ gà theo kinh nghiệm của ông cha là màu trời báo bão. Vậy nên nếu nhìn trời ráng mỡ gà thì phải lo dựng nhà cho chắc, che đậy những chỗ hỏng hóc, chỗ tụt mái để không bị bão làm cho sập nhà.
Câu 4:
HS tìm một câu cùng nói về kinh nghiệm thiên nhiên:
BT về nhà: Thảo luận cùng những chiếc mũ tư duy
Chủ đề: Tục ngữ về
con người và xã hội
Viết đoạn văn nêu bài học rút ra từ các câu tục ngữ trên.
Cùng thảo luận: Những câu TN về con người, xã hội thường không sử dụng chủ ngữ nên rất hàm súc, cô đọng, có nghĩa bóng và có khả năng ứng dụng vào nhiều trường hợp khác nhau…..
Tục ngữ ta có câu Không thầy đố mày làm nên nhưng lại có câu Học thầy không tày học bạn. Em hiểu gì về lời dạy qua hai câu tục ngữ trên.
Trò chơi: Đấu trí(Chủ đề: tục ngữ về con người và đời sống xã hội.)
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
THANKS
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
- Biện pháp tu từ:…………………………………………………………..
-> Tác dụng: …………………………………………………………………
Kinh nghiệm:………………………………………………………………


- Ngắt nhịp:………………………………………………………………….
- Gieo vần:…………………………………………………………………...
- Nghệ thuật : ……………………………………………………………….
PHIẾU HỌC TẬP
Câu tục ngữ trên sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng?