Chiếu dời đô
Chiếu dời đô
_Lý Công Uẩn_
I. Tìm hiểu chung
1.Tác giả
Quê quán: …….

Năm sinh, năm mất ……..
Con người: ……….
Sự nghiệp: ……….
Dựa vào phần tìm hiểu ở nhà, hãy trình bày hiểu biết của em về Lý Công Uẩn theo gợi ý sau:
Khi mới 20 tuổi, Lý Công Uẩn được đưa vào triều làm một chức quan võ. Vốn là người thông minh, có sức khoẻ và chí lớn, Công Uẩn từ đó ngày càng được tin cậy trong triều, về sau làm tới Tả thân vệ Điện tiền chỉ huy sứ và trở thành trụ cột của nhà tiền Lê.
Vì vậy ngay sau khi Lê Long Đĩnh mất, mọi triều thần mà người chủ xướng là quan Chi Hậu Đào Cam Mộc nhận thấy Lý Công Uẩn là người khoan hòa, nhân thứ và được lòng muôn dân nên đã tôn ông lên làm vua. Lý Công Uẩn lên ngôi vua, lấy niên hiệu là Thuận Thiên, triều Lý được thành lập. Cuộc chuyển giao triều đại từ họ Lê sang họ Lý đã diễn ra một cách hoà bình êm thấm.
1.Tác giả
Lí Công Uẩn (974 – 1028) tức vua Lí Thái Tổ (lên ngôi lấy hiệu là Thuận Thiên)
Quê: Đình Bảng – Từ Sơn – Bắc Ninh
Là người thông minh, nhân ái, chí lớn và lập được nhiều chiến công
Dưới thời Tiền Lê ông làm đến chức Tả thân vệ Điện tiền Chỉ huy sứ
Khi Lê Ngọa Triều mất ông được triều thần tôn lên làm vua, là người sáng lập vương triều nhà Lí mở ra thời kỳ hưng thịnh cho đất nước
Lý Công Uẩn
Đền Đô (Bắc Ninh) – Ngôi Đền Của Các Bậc Đế Vương Nhà Lý
2.Tác phẩm
a.Xuất xứ:
Ra đời năm Canh Tuất (1010) khi Lí Công Uẩn bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) ra thành Đại La (Hà Nội).
Bức “ Chiếu dời đô” được mạ vàng gắn trên khung gỗ hương để dành tặng Hà Nội nhân kỉ niệm 1000 năm Thăng Long
Bức cuốn thư “Chiếu dời đô” (Thiên đô chiếu) được đặt ở Đền Đô, Bắc Ninh
b. Đọc, chú thích
Cách đọc: Giọng điệu chung trang trọng, nhấn mạnh các câu biểu thị sắc thái tình cảm
遷都詔
昔商家至盤庚五遷。周室迨成王三徙。豈三代之數君徇于己私。妄自遷徙。以其圖大宅中。爲億萬世子孫之。上謹天命。下因民志。苟有便輒改。故國祚延長。風俗富阜。而丁黎二家。乃徇己私。忽天命。罔蹈商周之迹。常安厥邑于茲。致世代弗長。算數短促。百姓耗損。萬物失宜。朕甚痛之。不得不徙。
况高王故都大羅城。宅天地區域之中。得龍蟠虎踞之勢。正南北東西之位。便江山向背之宜。其地廣而坦平。厥土高而爽塏。民居蔑昏墊之困。萬物極繁阜之。遍覽越邦。斯爲勝地。誠四方輻輳之要会。爲萬世帝王之上都。
朕欲因此地利以定厥居。卿等如何。
Dịch nghĩa: Chiếu dời đô
Xưa nhà Thương đến đời Bàn Canh năm lần dời đô, nhà Chu đến đời Thành Vương ba lần dời đô, há phải các vua thời Tam Đại ấy theo ý riêng tự tiện dời đô. Làm như thế cốt để mưu nghiệp lớn, chọn ở chỗ giữa, làm kế cho con cháu muôn vạn đời, trên kính mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu có chỗ tiện thì dời đổi, cho nên vận nước lâu dài, phong tục giàu thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng, coi thường mệnh trời, không noi theo việc cũ Thương Chu, cứ chịu yên đóng đô nơi đây, đến nỗi thế đại không dài, vận số ngắn ngủi, trăm họ tổn hao, muôn vật không hợp. Trẫm rất đau đớn, không thể không dời.
Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương, ở vào nơi trung tâm trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sông sau trước. Vùng này mặt đất rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp nước Việt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương, đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy mà định chỗ ở, các khanh nghĩ thế nào?
Chiếu dời đô
Xưa nhà Thương đến đời vua Bàn Canh năm lần dời đô; nhà Chu đến đời vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải các vua thời Tam đại ấy theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu;, trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục giàu thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không theo dấu cũ của Thương Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương; Ở vào nơi trung tâm trời đất; được thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy mà định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?
c. Thể loại:
Chiếu
Là thể văn do vua dùng ban bố mệnh lệnh
Thường thể hiện tư tưởng chính trị lớn, ảnh hưởng đến vận mệnh triều đại, đất nước.
Hình thức:
Viết bằng văn xuôi, văn vần hoặc văn biền ngẫu
Mục đích:
Nội dung:
d. Bố cục:
3 phần
- P1: Từ đầu … “không thể không dời đổi”: Lí do dời đô
- P2: Tiếp … “muôn đời”: Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô mới.
- P3: Còn lại: Thông báo quyết định dời đô (Kết luận)
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Lí do dời đô
Đọc đoạn 1 (sgk tr48) và phần Chú thích (sgk - tr50)
Trả lời những câu hỏi sau:
Nhà Thương hay nhà Ân, Ân Thương là triều đại đầu tiên được công nhận về mặt lịch sử ở Trung Quốc. Triều đại này được tồn tại từ khoảng thế kỉ XVII đến thế kỉ XI TCN.
Nhà Chu là một triều đại lịch sử Trung Quốc, triều đại này nối tiếp sau nhà Thương, trước nhà Tần, tồn tại trong khoảng thế kỉ XI đến năm 256, TCN.
- Trong lịch sử Trung Quốc :
Nhà Thương : năm lần dời đô.
Nhà Chu : ba lần dời đô.
 Vận nước lâu dài,
phong tục phồn thịnh.
Nguyên nhân: Mưu toan việc lớn,
tính kế muôn đời cho con cháu.
1. Lí do dời đô
a. Tiền để lịch sử
 Nêu sử sách làm tiền đề, chỗ dựa cho cho lí lẽ: Việc dời đô không có gì khác thường và trái với quy luật
Nhà Đinh là một triều đại quân chủ phong kiến trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu vào năm 968, sau khi Đinh Tiên Hoàng dẹp xong loạn 12 xứ quân thống nhất đất nước và kết thúc vào năm 980, khi con của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Phế Đế nhường ngôi cho Lê Hoàn. Quốc hiệu giai đoạn này là Đại Cồ Việt.
Nhà Lê (Tiền Lê) là một triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Đinh Phế Đế nhường ngôi cho Lê Hoàn vào năm 980, trải qua ba đời quân chủ và chấm dứt khi Lê Long Đĩnh qua đời. Quốc hiệu vẫn là Đại Cồ Việt.
1. Lí do dời đô
b. Thực tế lịch sử nước ta :
- Nguyên nhân: Hai nhà Đinh Lê theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời.
- Thực tế nhà Đinh, Lê: Cứ đóng yên đô thành ở Hoa Lư
Lập luận chặt chẽ, luận cứ xác thực, lời văn biền ngẫu
nhịp nhàng
Hậu quả: Triều đại không lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ hao tốn . . .
.
Sử sách cho biết, Đinh Bộ Lĩnh sau khi dẹp tan 12 xứ quân năm 968. Ông lên ngôi hoàng đế thì đến năm 979 nhà vua bị ám hại. Năm 981 Lê Hoàn lên làm vua, tuy đã đánh thắng giặc Tống xâm lược nhưng năm 1005 Lê Đại Hành băng hà thì các thế lực phong kiến, các hoàng tử lại xung đột tranh giành ngôi báu, loạn lạc kéo dài “ trăm họ phải hao tốn” nhiều xương máu, tiền của Cái chết của vua Lê Ngọa Triều năm 1009 đã chứng tỏ triều đại Đinh – Lê “không được lâu bền, số vận ngắn ngủi” (Nhà Đinh chỉ tồn tại 12 năm (968-980; nhà Lê tồn tại 29 năm (980-1009).
1. Lí do dời đô
b. Thực tế lịch sử nước ta :
1. Lí do dời đô
b. Thực tế lịch sử nước ta :
- “Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi”
=> Sự kết hợp hài hòa giữa lí và tình
+ Hình thức: “không thể không dời đổi”- Cấu trúc phủ định 2 lần khiến cho ý khẳng định thêm mạnh mẽ
+ Nội dung: Thể hiện trăn trở của nhà vua  Dời đô là cần thiết  Thể hiện lòng yêu nước, thương dân sâu sắc
Lí do dời đô cũ
Trong lịch sử
Nhà Thương 5 lần dời đô, nhà Chu 3 lần dời đô
Trong thực tế
Nhà Đinh, Lê không dời
Vững bền, thịnh vượng
Triều đại ngắn ngủi, suy yếu
Tất yếu lịch sử
Thảo luận
Câu hỏi: Soi sử sách vào tình hình thực tế lịch sử nước ta tại sao hai triều Đinh, Lê không thực hiện dời đô? Kết quả của việc định đô này là gì?

2. Nguyên nhân chọn Đại La làm kinh đô
Em hãy chỉ ra những biểu hiện cụ thể của các yếu tố mà vua Lí Thái Tổ sử dụng để thuyết phục nhân dân trong việc dời đô
Thiên thời
Địa lợi
Nhân hòa
“Đại Việt không nơi nào hơn được nơi này. Núi là vạt áo che, sông là dải đai thắt, sau lưng là sông nước, trước mặt là biển, địa thế hùng mạnh mà hiếm, rộng mà dài, có thể là nơi vua ở hùng tráng, ngôi báu vững bền.”
(Ngô Sĩ Liên – Đại Việt sử kí toàn thư)
Thiên thời
Kinh đô cũ của Cao Vương
Nơi trung tâm của trời đất
Thế rồng cuộn, hổ ngồi
Nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời
Địa lợi
Đúng ngôi nam bắc đông tây
Tiện hướng nhìn sông dựa núi
Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng
Nhân hòa
Dân khỏi chịu cảnh ngập lụt
Muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi
3. Nguyên nhân chọn Đại La làm kinh đô
Đại La là nơi xứng đáng định đô của nước
Đại Việt.
13 năm (968-980) là triều đại Đinh
29 năm tiếp (980-1009) là triều Tiền Lê
Cố đô Hoa Lư
Đầu tháng 11/1009, Lí Công Uẩn lên ngôi vua tại Hoa Lư
Cố đô Hoa Lư
Địa thế của Hoa Lư
Hà Nội ngày nay
CHÙA MỘT CỘT
VĂN MIẾU XƯA
VĂN MIẾU NGÀY NAY
LĂNG BÁC
Hồ Gươm Tháp Rùa
SVĐ Mỹ Đình
Nhà hát lớn Hà Nội
3. Quyết định dời đô
Tại sao khi kết thúc bài chiếu, nhà vua không ra lệnh mà lại hỏi ý kiến của quần thần? Cách kết thúc ấy có tác dụng gì?
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy mà định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?
Kết thúc bằng câu hỏi tu từ
Vừa là ban bố quyết định, vừa là lời phủ dụ yên dân
Mang tính chất đối thoại, trao đổi tạo sự đồng cảm giữa mệnh lệnh của nhà vua với thần dân
 Vị vua thấu tình đạt lí
Khát vọng dời đô  Xây dựng đất nước hùng mạnh
Lý do dời đô (Hoa Lư không phù hợp)
Lý do chọn Đại La
(Hội đủ mọi điều kiện)
Nêu lịch sử (Nhà Thương, Chu dời đô nên phát triển)
Thực tế nhà Đinh, Lê (Không dời nên suy vong)
Lợi thế của Đại La (Lý tưởng về mọi mặt)
Hoạt cảnh “Lý Công Uẩn ban Chiếu dời đô”
Lễ hội tưởng nhớ vua Lý Thái Tổ
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Chiếu dời đô là áng văn chính luận đặc sắc viết theo lối vắn biền ngẫu, các vế đối nhau cân xứng nhịp nhàng
Cách lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc sảo rõ ràng
Dẫn chứng tiêu biểu, giàu sức thuyết phục
Có sự kết hợp hài hòa giữ tình và lí
2. Nội dung
Bài chiếu phản ánh khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.
Thảo luận
Vì sao nói việc “Chiếu dời đô” ra đời phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt?
THỜI GIAN
3 : 00
2 : 59
2 : 58
2 : 57
2 : 56
2 : 55
2 : 54
2 : 53
2 : 52
2 : 51
2 : 50
2 : 49
2 : 48
2 : 47
2 : 46
2 : 45
2 : 44
2 : 43
2 : 42
2 : 41
2 : 40
2 : 39
2 : 38
2 : 37
2 : 36
2 : 35
2 : 34
2 : 43
2 : 32
2 : 31
2 : 30
2 : 29
2 : 28
2 : 27
2 : 26
2 : 25
2 : 24
2 : 23
2 : 22
2 : 21
2 : 20
2 : 19
2 : 18
2 : 17
2 : 16
2 : 15
2 : 14
2 : 13
2 : 12
2 : 11
2 : 10
2 : 09
2 : 08
2 : 07
2 : 06
2 : 05
2 : 04
2 : 03
2 : 02
2 : 01
2 : 00
1 : 59
1 : 58
1 : 57
1 : 56
1 : 55
1 : 54
1 : 53
1 : 52
1 : 51
1 : 50
1 : 49
1 : 48
1 : 47
1 : 46
1 : 45
1 : 44
1 : 43
1 : 42
1 : 41
1 : 40
1 : 39
1 : 38
1 : 37
1 : 36
1 : 35
1 : 34
1 : 33
1 : 32
1 : 31
1 : 30
1 : 29
1 : 28
1 : 27
1 : 26
1 : 25
1 : 24
1 : 23
1 : 22
1 : 21
1 : 20
1 : 19
1 : 18
1 : 17
1 : 16
1 : 15
1 : 14
1 : 13
1 : 12
1 : 11
1 : 10
1 : 09
1 : 08
1 : 07
1 : 06
1 : 05
1 : 04
1 : 03
1 : 02
1 : 01
1 : 00
0 : 59
0 : 58
0 : 57
0 : 56
0 : 55
0 : 54
0 : 53
0 : 52
0 : 51
0 : 50
0 : 49
0 : 48
0 : 47
0 : 46
0 : 45
0 : 44
0 : 43
0 : 42
0 : 41
0 : 40
0 : 39
0 : 38
0 : 37
0 : 36
0 : 35
0 : 34
0 : 43
0 : 32
0 : 31
0 : 30
0 : 29
0 : 28
0 : 27
0 : 26
0 : 25
0 : 24
0 : 23
0 : 22
0 : 21
0 : 20
0 : 19
0 : 18
0 : 17
0 : 16
0 : 15
0 : 14
0 : 13
0 : 12
0 : 11
0 : 10
0 : 09
0 : 08
0 : 07
0 : 06
0 : 05
0 : 04
0 : 03
0 : 02
0 : 01
0 : 00
HẾT GIỜ
“Chiếu dời đô” ra đời phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt:
Triều đình nhà Lí đủ lớn mạnh chấm dứt nạn phong kiến cát cứ
01
Dân tộc Đại Việt đủ sức sánh ngang hàng với phương Bắc
02
Định đô ở Thăng Long là nguyện vọng của nhân dân xây dựng một đất nước độc lập, tự cường
03
Nhập vai
Giả sử em là “vua” của nước 8B. Hãy suy nghĩ và viết 1 bài chiếu ngắn để cải thiện tình hình học tập/ kỉ luật của lớp
Hướng dẫn tự học
(1)
Vẽ sơ đồ tư duy tổng kết nội dung bài học
(2)
(3)
Tìm hiểu và thuyết minh về thắng địa Đại La
Soạn bài: “Câu phủ định”
Cảm ơn các em! Chúc các em học tốt!
GV: ĐỖ THANH HÀ