TIẾT : 110
Hành động nói
(tiếp theo)
1. Bài tập: SGK/trang 70
I. Cách thực hiện hành động nói
? Đọc kĩ đoạn văn trong SGK, đánh số thứ tự trước mỗi câu trần thuật và xác định mục đích nói của những câu ấy bằng cách đánh dấu + vào ô thích hợp và dấu – vào ô không thích hợp.
(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
câu
Mục đích
Kiểu câu
Kiểu hđ nói
? Cho các câu sau:
- Sao mà bạn ấy giỏi thế nhỉ? -> Nghi vấn
- Tôi chắc chắn tôi sẽ không quên lời hứa với anh. -> Trần thuật
- Hãy nói cho tôi biết sao tôi khổ thế này! -> Cầu khiến
- Ôi, bạn ấy giỏi lắm đấy! -> Cảm thán
+
+
+
+
 Hành động nói có thể thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp
2. Ghi nhớ: SGK/trang 71
Mỗi hành động nói có thể thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)
II. LUYỆN TẬP
Bài 1. Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn;
+ Cho biết những câu ấy được dùng làm gì?
+ Vị trí của mỗi câu nói trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó?
Hỏi để khẳng định
Hỏi để phủ định
Hỏi để khẳng định
Hỏi để nêu vấn đề, thu hút sự chú ý
Hỏi để phủ định
* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định) điều được nêu ra trong câu ấy.
* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý.
Bài 2
a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)
( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc Mĩ xâm lược)
Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến

b. Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng.
(.) Điều mong muốn cuối cùng của tôi là : Toàn Đảng, toàn dõn ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nưuớc Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và gi�u mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.
( Di chỳc )


=> Cách dùng gián tiếp này nhuư những lời tâm sự của Bác với mọi ngưuời, tạo ra sự đồng cảm sâu sắc, nó khiến cho những nguyện vọng của lãnh tụ trở thành nguyện vọng của mỗi nguười.
Bài 3: Tìm các câu có mục đích cầu khiến trong đoạn trích sau. Mỗi câu ấy thể hiện mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách nhân vật nhuư thế nào?
Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu:
-Thưua anh, em cũng muốn khôn nhuưng khôn không đưuợc. Đụng đến việc là em thở rồi, không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa [..]. Hay bây giờ em nghĩ thế này..Song anh cho phép em mới dám nói...
Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Đưuợc, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thưuơng em nhuư thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang.
Chuưa nghe hết câu , tôi đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài. Rồi, với bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng:
- Hức ! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi nhuư cú mèo nhuư thế này, ta nào chịu đưuợc. Thôi, im cái điệu hát mưua dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết!
Tôi về, không một chút bận tâm.
Câu có mục đích cầu khiến:
-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”
-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”
-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”.
“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
-Dế Choắt: yếu ớt, coi mình là vai dưới nên phải đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn bằng những câu trần thuật
-Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến.
*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách:
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
Bài tập 4: Trong các cách hỏi dưới đây, em nên dùng những cách nào để hỏi người lớn?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b) Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu được không ạ?
c) Bưu điện ở đâu, hả bác?
d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với !
e) Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ?
e
b
Cách b, e mang tính lịch sự, kính trọng, lễ phép hơn.
Bài tập 5: Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh: “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”. Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành động nào?
a) Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b) Trả lời người kia: “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”
c) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh.”( hoặc “Mời chị.”, “Mời bác.”…)
c
* Cần nhớ :
Hành động nói
Khái niệm
Các kiểu hành động nói
Cách thực hiện hành động nói
Hỏi
Trình bày
Điều khiển
Bộc lộ cảm xúc
Gián
tiếp
Trực
tiếp
Hứa
hẹn
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
Học thuộc ghi nhớ, làm các bài tập vào vở.
Viết một đoạn văn ngắn có chứa hành động nói cầu khiến và chỉ rõ cách thức thực hiện hành động nói trong đoạn văn.
Chuẩn bị tiết 111,112: Bài “Bàn luận về phép luận học (Luận học Pháp)