CHỦ ĐỀ 10: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Bài 31.HỆ SINH THÁI
(6 Tiết : 37,38,39,40,41,42)
TIẾT 37
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
1. Quan sát và liệt kê các loài có trong hình 31.1
- Liệt kê các nhân tố vô sinh của môi trường ảnh hưởng tới các loài đó và mô tả sự ảnh hưởng.
- Hệ sinh thái là gì?
2. Em hãy đề xuất sơ đồ mối quan hệ về thức ăn của các loài sinh vật trên có thể như thế nào? Con người có những biện pháp gì để bảo tồn sự đa dạng sinh học của vùng biển nói trên?
1. - các loài sinh vật: cỏ, chim, bướm, sen, vịt, cá, tôm, chai, vi khuẩn, động vật phù du, sinh vật trong đất
- các nhân tố vô sinh: nước, ánh sáng, đất bùn, nhiệt độ, khí hậu,...
- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của quần xã (sinh cảnh)
2. mối quan hệ:
thực vật nổi --> động vật nổi , chân kiếm --> tôm biển --> chim cánh cụt, hải cẩu, cá, cá voi --> con người
- Biện pháp: cấm săn bắt và buôn bán trái phép các động vật biển (đặc biệt là cá voi)
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1. Thế nào là một hệ sinh thái ?
Quần thể A
Đơn vị sinh học gì?
Cá thể
Quần thể
sinh vật
Quần xã
sinh vật
+ Khu vực sống
Quần thể C
Quần thể B
QUẦN XÃ
SINH VẬT
KHU VỰC SỐNG
KHU VỰC SỐNG
KHU VỰC SỐNG
KHU VỰC SỐNG
BÀI 31: HỆ SINH THÁI
I. Thế nào là một hệ sinh thái
Hệ sinh thái là gì?
- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của quần xã.
- Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn tác động lẫn nhau và tác động với các nhân tố vô sinh => hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định.
2. Lá mục và cành cây mục là thức ăn của những sinh vật nào?
(Khu rừng nhiệt đới)
(Khu rừng nhiệt đới)
3. Cây rừng có ý nghĩa như thế nào với đời sống của động vật rừng?
4. Động vật rừng có ảnh hưởng như thế nào đến thực vật?
5. Nếu rừng bị cháy (thực vật bị chết), điều gì sẽ xảy ra đối với các loài động vật? Tại sao?
1.Những thành phần vô sinh và hữu sinh có thể có trong hệ sinh thái rừng
? Những thành phần vô sinh và hữu sinh có thể có trong hệ sinh thái rừng



? Lá và cành cây mục là thức ăn của những sinh vật nào


? Cây rừng có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống động vật rừng


? Động vật rừng có ảnh hưởng như thế nào tới thực vật


? Nếu như rừng bị cháy mất hầu hết các cây gỗ lớn, nhỏ và cỏ thì điều gì sẽ xẩy ra đối với các loài động vật ? Tại sao
Thành phần vô sinh: nước, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, gỗ mục ….
Thành phần hữu sinh: động vật, thực vật, nấm, tảo, vsv
Lá và cành cây mục thức ăn của giun đất, vsv, nấm …
Cây rừng có ý nghĩa đối với động vật: cung cấp thức ăn, oxi, nơi ở
Động vật rừng ảnh hưởng tới thực vật: sự phát triển của thực vật, phát tán, thụ phấn, bắt sâu bọ
Rừng bị cháy: Động vật mất nơi ở, mất nguồn thức ăn, nguồn nước, khí hậu khô hạn… Nhiều loài động vật nhất là các loài ưa ẩm sẽ bị chết.
Một hệ ST hoàn chỉnh gồm những thành phần chủ yếu nào?
Quần xã sinh vật
(thành phần hữu sinh)
Thành phần vô sinh của môi trường:
- Ánh sáng.
- Nhiệt độ.
- Độ ẩm.
- Không khí.
Đất, đá, thảm mục…
Khu vực sống (sinh cảnh)
HỆ SINH THÁI
Mối quan hệ giữa các thành phần trong hệ sinh thái ?
Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn luôn tác động lẫn nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường.
Thực vật
Động vật
Vi sinh vật
CO2
O2
H2O
Chất vô cơ
Chất khoáng
Chết
BÀI 31: HỆ SINH THÁI
I. Thế nào là một hệ sinh thái
- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của quần xã.
- Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn tác động lẫn nhau và tác động với các nhân tố vô sinh => tương đối ổn định.
Trong hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm:
- Các thành phần vô sinh: Nước,đất
- Các thành phần hữu sinh
+sinh vật sản xuất: TV
+ sinh vật tiêu thụ : ĐV ăn TV,…
+ sinh vật phân giải: VK ,nấm
MỘT SỐ HỆ SINH THÁI
Rừng ngập mặn
MỘT SỐ HỆ SINH THÁI
Rừng mưa nhiệt đới
Mô hình sản xuất VAC (Vườn – Ao – Chuồng)
V A
C
Vận dụng mối quan hệ dinh dưỡng giữa các loài sinh vật trong HST, người ta đã có những biện pháp gì để tận dụng nguồn thức ăn trong chăn nuôi, trồng trọt nhằm nâng cao năng suất?
TIẾT 38
2. Chuỗi thức ăn
H 31.3. Một lưới thức ăn của hệ sinh thái rừng
Quan sát hình 31.3 và thực hiện các bài tập sau:
- Thức ăn của chuột là gì? Động vật nào ăn thịt chuột? Hãy điền nội dung phù hợp vào chỗ trống của chuỗi thức ăn sau:
(Thức ăn của chuột) → Chuột → (Động vật ăn thịt chuột)
- Tương tự hãy điền nội dung phù hợp vào chỗ trống của chuỗi thức ăn sau:
…….. → Bọ ngựa → ……..
…….. → Sâu → ……..
…….. → ……. → ……..
Rắn
Bọ ngựa
Sâu ăn lúa
Cây gỗ
Cây cỏ
Cầy
Thức ăn của chuột là gì ? Những sinh vật nào ăn chuột ?
Chuột
Cây cỏ
Chuột
Rắn
* Quy ước: mắt xích đứng trước mũi tên là thức ăn của mắt xích đứng sau mũi tên.
Ví dụ:
Bài tập : Điền từ hay cụm từ thích hợp vào chỗ trống trong câu sau: Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau. Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích , vừa là sinh vật bị mắt xích tiêu thụ.
Bài tập : Điền từ hay cụm từ thích hợp vào chỗ trống trong câu sau: Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau. Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích Phía trước vừa là sinh vật bị mắt xích Phía sau tiêu thụ.
* Lập sơ đồ chuỗi thức ăn :
- Phải đủ 3 dạng SV sau
+Mở đầu : SV sản xuất (TV)
+Tiếp theo: SV tiêu thụ (ĐV ăn thực vật, ĐV ăn ĐV)
+Kết thúc : VSV phân giải (VK hoặc nấm)
-Dùng mũi tên để biểu thị quan hệ giữa các loài SV
VD : Cỏ  Thỏ Hổ  Vi khuẩn
1) Cây gỗ chuột Cầy Đại bàng
Vi sinh vật
Sinh vật sản suất
Sinh vật tiêu thụ
Sinh vật phân giải
(sinh vật phân hủy)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: là động vật ăn thực vật
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: là động vật ăn động vật tiêu thụ bậc 1
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: là động vật ăn động vật tiêu thụ bậc 2
2)* Chú ý: Chuỗi thức ăn mở đầu bằng xác sinh vật bị phân giải:
Ví dụ: Lá cây mục Giun đất Gà Cáo Vi sinh vật
Tiết 39
2. Lưới thức ăn
Sơ đồ lưới thức ăn của hệ sinh thái:
Chuột
Sâu
Rắn
Cầy
Rắn
Rắn
Chuột
Chuột
Thực vật
Thực vật
Thực vật
Vi sinh vật
Vi sinh vật
Vi sinh vật
Vi sinh vật
Thực vật
Chu?i th?c an
? Trong 3 chuỗi thức ăn trên có thành phần nào giống nhau
a.Thế nào là một lưới thức ăn
KN: Lưới thức ăn là dãy gồm nhiều chuỗi thức ăn có mắt xích chung.
1) Cây cỏ Sâu Cầy
2) Cây cỏ Sâu Bọ ngựa
3) Cây cỏ Sâu Chuột
Hổ
Vi sinh vật
Rắn
Vi sinh vật
Hổ
Vi sinh vật
Cầy
Cây cỏ
Sâu
Cầy
Hổ
Bọ ngựa
Rắn
Chuột
Xác các sinh vật
Vi sinh vật
Cầy
* Chú ý: Trong lưới thức ăn một sinh vật nằm ở chuỗi thức ăn này, thuộc bậc tiêu thụ này, nhưng trong một chuỗi thức ăn khác có thể thuộc bậc tiêu thụ khác.
b. Các thành phần của lưới thức ăn
+SVSX : Cây gỗ, cây cỏ
+SV tiêu thụ cấp 1 : Sâu ăn lá cây, chuột, hươu
+SV tiêu thụ cấp 2 : Bọ ngựa, cầy, rắn
+SV tiêu thụ cấp 3 : Rắn, đại bàng, hổ
+SV phân giải : VSV, nấm, địa y, giun đất
Một lưới TA hoàn chỉnh gồm nhiều mắt xích chung và đủ 3 thành phần
+SV sản xuất
+SV tiêu thụ :
+SV phân giải
Tiết 40
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
Bài tập 1
Giả sử trong một hệ sinh thái đồng ruộng có các sinh vật sau: Lúa, sâu ăn lá, châu chấu, ếch đồng, rắn nước, vi sinh vật.
a) Sắp xếp các sinh vật trên theo các thành phần của một hệ sinh thái (sinh vật sản suất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải).
b) Vẽ sơ đồ lưới thức ăn có các sinh vật trên, biết:
- Lúa là thức ăn của sâu ăn lá và châu chấu.
- Sâu ăn lá và châu chấu là thức ăn của ếch đồng.
- Ếch đồng là thức ăn của rắn nước.
c) Dựa vào mối quan hệ về đinh dưỡng giữa các loài sinh vật. Hãy cho biết nếu ếch đồng bị tiêu diệt, thì có ảnh hưởng tới năng suất lúa hay không? Giải thích.
Bài tập 2
Câu 1: Một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm những thành phần chủ yếu nào sau đây:
A. Thành phần vô sinh, thành phần hữu cơ, thành phần vô cơ
B. Thành phần động vật, thành phần thực vật, thành phần vi sinh vật
C. Sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải
D. Thành phần vô sinh, sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải
Câu 2: Thành phần vô sinh của hệ sinh thái bao gồm những yếu tố nào sau đây:
A.Các chất vô cơ: nước, khí cacbonic, khí oxi...., các loài vi rút, vi khuẩn...
B. Các chất mùn, bã, các loài rêu, địa y.
C. Các nhân tố khí hậu như: nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm...các loại nấm, mốc.
D.Nước, khí cacbonic, khí oxi, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm.
Câu 3: Trong chuỗi thức ăn sau: Cây cỏ  Bọ rùa  Ếch  Rắn  Vi sinh vật. Thì rắn là:
A. Sinh vật sản xuất B. Sinh vật tiêu thụ cấp 1
C. Sinh vật tiêu thụ cấp 2 D. Sinh vật tiêu thụ cấp 3
Câu 4: Cho chuỗi thức ăn đơn giản còn để chỗ trống sau: Cây gỗ  (...........)  Chuột  Rắn  Vi sinh vật
Loài nào sau đây điền vào chỗ trống là hợp lí nhất
A. Mèo B. Sâu ăn lá cây C. Bọ ngựa D. Ếch
Câu 5: Sinh vật tiêu thụ gồm những đối tượng nào sau đây?
A. Động vật ăn thực vật , động vật ăn thịt bậc 1, động vật ăn thịt bậc 2
B. Động vật ăn thịt bậc 1, động vật ăn thịt bậc 2, thực vật
C. Động vật ăn thịt bậc 2, động vật ăn thực vật, thực vật
D. Thực vật, động vật ăn thịt bậc 2, động vật ăn thực vật
Câu 6: Lưới thức ăn là:
A. Gồm một chuỗi thức ăn
B. Gồm nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau
C. Gồm các chuỗi thức ăn có nhiều mắt xích chung
D. Gồm ít nhất là 1 chuỗi thức ăn trở lên
Câu 7: Sinh vật nào là mắt xích cuối cùng trong chuỗi thức ăn hoàn chỉnh ?
A. Vi sinh vật phân giải B. Động vật ăn thực vật
C. Động vật ăn thịt D. Thực vật
Tiết 41
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP (tiếp theo)
Bài tập 3
a, Hãy cho ví dụ về một hệ sinh thái, phân tích các thành phần chính trong hệ sinh thái.
b, Hãy vẽ một lưới thức ăn trong đó có các sinh vật: cây cỏ, bọ rùa, ếch nhái, rắn, cháu chấu, diều hâu, nấm, vi khuẩn, cáo, gà rừng, dê, hổ. Một số gợi ý về thức ăn như sau:
- Cây cỏ là thức ăn của bọ rùa, chầu chấu.
- Ếch nhái ăn bọ rùa, châu chấu.
- Rắn ăn ếch nhái, châu chấu.
- Gà ăn cây cỏ và châu chấu.
- Cáo ăn thịt gà.
... (Dựa vào kiến thức đã biết trong các lớp trước và trong thực tế, em hãy đưa ra thêm về quan hệ thức ăn có thể có của các loài còn lại và vẽ toàn bộ một lưới thức ăn).
a, Ví dụ hệ sinh thái nước đứng ở một ao, gồm có các thành phần chính
- Sinh vật sản xuất: rong, bèo, cây thủy sinh, tảo hiển vi.
- Sinh vật tiêu thụ cấp 1: cá nhỏ ăn rong, bèo. tôm, động vật nổi, tép, cua
- Sinh vật tiêu thụ cấp 2: cá to, vừa.
- Sinh vật tiêu thụ cấp 3: cá lớn.
- Sinh vật phản giải: vi sinh vật.
b, 
Tiết 42
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP (tiếp theo)