CHỦ ĐỀ 10: NĂNG LƯỢNG
Mục tiêu:
Lấy được ví dụ để chứng tỏ năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.
Phân loại được năng lượng theo tiêu chí.
Nêu được sự truyền năng lượng trong một số trường hợp đơn giản.
Lấy được ví dụ chứng tỏ: Năng lượng có thể truyền từ dạng này sang dạng khác, từ vật này sang vật khác
Nêu được định luật bảo toàn năng lượng và lấy ví dụ minh họa
Nêu được năng lượng hao phí xuất hiện khi nào.
Lấy được ví dụ về một số loại năng lượng tài tạo thông dụng.
Đề xuất được biện pháp để tiết kiệm năng lượng.
- NĂNG LƯỢNG LÀ GÌ?
- NĂNG LƯỢNG CÓ VAI TRÒ NHƯ THẾ NÀO ĐỐI VỚI THẾ GIỚI VÔ SINH VÀ HỮU SINH
CHỦ ĐỀ 10: NĂNG LƯỢNG VÀ CUỘC SỐNG
BÀI 41: NĂNG LƯỢNG
Hằng ngày, em thường thực hiện rất nhiều các hoạt động như: Kéo đẩy đồ vật, đi bộ, đi xe đạp, ... Tất cả các hoạt động này đều cần có năng lượng. Mặt khác, khi thực hiện các hoạt động đó em đã tác dụng lực lên các vật. Vậy, giữa năng lượng và lực tác dụng lên các vật có liên hệ với nhau như thế nào?
Lời giải:
Giữa năng lượng và lực tác dụng lên các vật có liên hệ với nhau là: Năng lượng đăc trưng cho khả năng tác dụng lực.
I. Các Dạng Năng Lượng
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH




Yêu cầu 1: Hãy nêu các dạng năng lượng trong cuộc sống mà em biết? Các dạng năng lượng này được phân loại thế nào?
Yêu cầu 2: Hãy nêu các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày của em có sử dụng các dạng năng lượng như động năng, thế năng, quang năng, nhiệt năng, điện năng và hóa năng.
NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
Hãy nêu các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày của em có sử dụng các dạng năng lượng như động năng, quang năng, nhiệt năng, điện năng, hóa năng.

Lời giải:
- Các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày của em có sử dụng các dạng năng lượng là:
+ Động năng: chạy bộ, đi xe đạp, bơi, chơi xích đu...
+ Quang năng: bóng đèn điện đang sáng, mặt trời phát ra ánh sáng...
+ Nhiệt năng: cốc nước nóng, bàn là đang nóng, tách cafe nóng...
+ Điện năng: nhà máy thủy điện, máy vi tính, máy giặt, điều hòa...
+ Hóa năng: năng lượng trong pin hóa học, thực phẩm; đốt cháy gỗ, dầu mỏ, than đá, khí thiên nhiên...
Luyện tập 1 :
Kể tên dạng năng lượng có liên quan đến hoạt động được mô tả ở hình bên dưới:
 

Lời giải:
Dùng tay uốn cong vật, vật đó bị biến dạng so với hình dạng ban đầu và có xu hướng trở về hình dạng ban đầu => vật có thế năng đàn hồi.
Hình thành kiến thức mới 2
Em hãy nêu một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra nó là liên tục, được coi là vô hạn và một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra nó là hữu hạn.

Lời giải:
- Dạng năng lượng nguồn sản sinh ra nó là liên tục, vô hạn: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều, năng lượng sóng...
- Dạng năng lượng nguồn sản sinh ra nó là hữu hạn: năng lượng trong cục pin, năng lượng trong ắc quy; năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch như dầu mỏ, than đá...
Hình thành kiến thức mới 3 :
Theo em, những dạng năng lượng nào trong quá trình khai thác - sử dụng sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường? Nêu một số ví dụ.

Lời giải:
- Những dạng năng lượng trong quá trình khai thác - sử dụng sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường: năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch như gỗ, dầu mỏ, than đá, khí thiên nhiên...
- Ví dụ: 
+ Ô nhiễm độc hại từ các nhà máy nhiệt điện than.
+ Khả năng biến đổi khí hậu là hậu quả của sự tiêu thụ dầu mỏ.
+ Khí tự nhiên là một loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh hơn nhiều so với cacbon đioxit khi thải vào khí quyển....
 



















-







   
 
Các dạng năng lượng
Nguồn tạo ra năng lượng
Nguồn gốc của vật chất
Sự ảnh hưởng đến môi trường
Cơ năng, quang năng, nhiệt năng, hóa năng, điện năng,...
- Năng lượng chuyển hóa toàn phần: từ than đá, dầu mỏ,..
- Năng lượng tái tạo
Năng lượng sạch: Mặt Trời, gió
- Năng lượng ô nhiễm môi trường: Năng lượng hóa thạch
II. ĐẶC TRƯNG CỦA NĂNG LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH






Yêu cầu 1: Quan sát thí nghiệm trong hình 41.2, sau khi buông vật 1, nó chuyển động xuống phía dưới và va chạm với vật 2, đẩy vật 2 chuyển động. Hãy cho biết năng lượng ban đầu của vật 1 trong trường hợp nào lớn hơn? Vì sao? Lực do vật 1 tác dụng lên vật 2 khi va chạm trong trường hợp nào lớn hơn?

NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
Lời giải:
- Vị trí của vật 1 ở trường hợp a cao hơn vị trí của vật 1 ở trường hợp b nên thế năng của vật 1 ở trường hợp a lớn hơn thế năng của vật 1 ở trường hơp b.
→ Năng lượng ban đầu của vật 1 trong trường hợp a lớn hơn. 
- Lực do vật 1 tác dụng lên vật 2 khi va chạm trong trường hợp a lớn hơn vì năng lượng của vật 1 trong trường hợp a lớn hơn.
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH





Yêu cầu 2: Năng lượng gió có thể làm cây bị cong hoặc gãy. Năng lượng gió càng lớn thì tác dụng lực lên cây càng lớn. Từ thảo luận 4 và hình minh họa 41.3, em có nhận xét gì về mối liên hệ giữa năng lượng của vật và khả năng tác dụng lực của nó?

NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
Lời giải:
- Mối liên hệ giữa năng lượng của vật và khả năng tác dụng lực của nó là: năng lượng của vật đặc trưng cho khả năng tác dụng lực:
+ Năng lượng của vật càng lớn thì khả năng tác dụng lực càng mạnh.
+ Năng lượng của vật càng nhỏ thì khả năng tác dụng lực càng yếu.
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH





Yêu cầu 3: Trong hình 41.1c, khi lò xo bị nén nhiều hơn thì năng lượng của nó sẽ tăng hay giảm? Lực lò xo tác dụng lên tay sẽ thay đổi như thế nào?
Yêu cầu 4: Lấy ví dụ trong cuộc sống xung quanh em chứng tỏ năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực

NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
ĐÁP ÁN
Yêu cầu 3:
Khi lò xo bị nén nhiều hơn thì năng lượng của nó sẽ tăng. Lực lò xo tác dụng lên tay thay đổi đó là khi càng nén nhiều thì lực tác dụng càng mạnh.

Yêu cầu 4:
- Ví dụ: Trong việc đóng cọc bằng búa máy (quan sát video), búa đưa lên càng cao thì cọc đóng càng sâu. Nghĩa là, khi thế năng càng lớn thì lực tác dụng vào vật càng lớn
Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực
III. NHIÊN LIỆU VÀ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO
HOẠT ĐỘNG HS





Yêu cầu 1: Nhiên liệu là gì? Khi đốt cháy nhiên liệu giải phóng năng lượng dưới dạng nào ?
Yêu cầu 2: Hãy nêu một số nhiên liệu thường dùng và sự ảnh hưởng của việc sử dụng các nhiên liệu đó đối với môi trường.
NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
ĐÁP ÁN
Yêu cầu 1:




Yêu cầu 2 :
– Khí thiên nhiên dùng làm nhiên liệu trong công nghiệp (lò gạch, lò gốm,…) khi đốt thải ra rất nhiều khí cacbon dioxit gây hiệu ứng nhà kính.
– Dầu mỏ được vận chuyển bằng đường biển gây ra sự cố tràn dầu ảnh hưởng đến môi trường biển.
Nhiên Liệu
Đốt cháy
Nhiệt
Ánh Sáng
* Tìm hiểu về nhiên liệu
Nhiên liệu là các vật liệu khi bị đốt cháy giải phóng năng lượng dưới dạng nhiệt và ánh sáng
HOẠT ĐỘNG HS





Yêu cầu 3: Các nhà máy điện ở hình 41.4 sử dụng năng lượng gì? Nguồn cung cấp những năng lượng đó có đặc điểm gì chung? Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng thuộc dạng năng lượng nào?
Yêu cầu 4: Kể tên một số năng lượng tái tạo mà em biết.
NHIỆM VỤ
Thời gian 5 phút
ĐÁP ÁN
Yêu cầu 3:
Các nhà máy điện sử dụng năng lượng Mặt Trời, năng lượng gió và thế năng của nước để sản sinh ra điện năng. Các nguồn cung cấp này đều là những nguồn vô hạn, có thể tái tạo lại liên tục. Từ đó ta có thể các năng lượng này thuộc dạng năng lượng tái tạo. 
Yêu cầu 4:
Năng lượng Mặt Trời
Năng Lượng Gió
Năng lượng Thủy Triều
*Tìm hiểu về năng lượng tái tạo
Năng lượng tái tạo là năng lượng từ những nguồn liên tục được coi là vô hạn như Mặt Trời, gió, thủy triều, sóng…
Vận dụng :
Khi bắn cung, mũi tên nhận được năng lượng và bay đi. Mũi tên có năng lượng ở dạng nào?

 Mũi tên được bắn đi từ cái cung là nhờ năng lượng thế năng đàn hồi của dây cung bị biến dạng chuyển hóa thành động năng cho mũi tên chuyển động.
→ Mũi tên có năng lượng ở dạng động năng và thế năng hấp dẫn (do ở một độ cao so với mặt đất).
Bài 1
Lấy ví dụ chứng tỏ năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.

Lời giải:
- Năng lượng gió có thể làm cây bị cong hoặc gãy. Năng lượng gió càng lớn thì lực tác dụng lên cây càng mạnh, cây càng dễ bị đổ.
- Năng lượng gió có thể làm quay chong chóng. Năng lượng gió càng lớn thì lực tác dụng lên chong chóng càng mạnh, chong chóng quay càng nhanh. 
Bài 2
Hãy nêu một số nhiên liệu thường dùng và ảnh hưởng của việc sử dụng các nhiên liệu đó đối với môi trường.

- Một số nhiên liệu thường dùng và ảnh hưởng của nó đến môi trường là:
+ Khi tham gia giao thông, các phương tiện sử dụng nhiên liệu xăng, dầu … thải ra các chất CO, HC, CO2, SO2... các chất gây ô nhiễm môi trường, gây tổn hại tới sức khỏe của con người. 

+ Khi nấu ăn sử dụng bếp gas, bếp than, củi, … nếu chúng không được thông khí, có thể làm tăng nồng độ khí nitơ trong nhà, gây ô nhiễm không khí.
+ Khai thác dầu mỏ trên các vùng biển: sự cố tràn dầu ảnh hưởng đến môi trường biển, ảnh hưởng đến các loài sinh vật sinh sống ở gần đó, …..
 Than đá: ô nhiễm độc hại từ các nhà máy nhiệt điện than.
+ Khí tự nhiên: là một loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh hơn nhiều so với cacbon dioxit khi thải vào khí quyển....
Bài 3 :
Hãy chọn tên dạng năng lượng ở cột A phù hợp với tất cả các nguồn cung cấp ở cột B.

Lời giải:
1 – c: Quả bóng đang lăn, lò xo dãn, tàu lượn trên cao là nguồn cung cấp năng lượng cơ năng.
2 – d: Lò sưởi, Mặt Trời, bếp gas là nguồn cung cấp năng lượng nhiệt năng.
3 – e: Pin Mặt Trời, máy phát điện, tia sét là nguồn cung cấp năng lượng điện năng.
4 – a: Đèn LED, Mặt Trăng, Mặt Trời là nguồn cung cấp năng lượng quang năng.
5 – b: Gas, pin, thực phẩm là nguồn cung cấp năng lượng hóa năng.
Bài 4 :
Hoàn thành các thông tin bằng cách đánh dấu ✓ vào cột phù hợp theo mẫu bảng sau: 

LUYỆN TẬP
 
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Yêu cầu 1: Những dạng năng lượng nào xuất hiện trong quá trình một khúc gỗ trượt có ma sát từ trên mặt phẳng nghiêng xuống? 
Yêu cầu 2: Khi bắn cung, mũi tên được năng lượng và bay đi. Mũi tên có năng lượng ở dạng nào?