Tuần 13, Tiết 52,53,54
TÁC PHẨM: CHÍ PHÈO-
NAM CAO
I. Tìm hiểu chung
1. Hoàn cảnh sáng tác
2.Nhan đề
3.Tom tắt tác phẩm
4.Bố cục
Hoàn cảnh sáng tác
- Chí phèo được sáng tác vào năm 1941
Nguyên bản: Cái lò gạch cũ
Năm 1941- NXB: Đôi lứa xứng đôi
Năm 1946- Tác giả: Chí Phèo
Cái lò gạch cũ
Nơi người ta tìm thấy Chí Phèo
Hình ảnh thoáng hiện trong đầu Thị Nở khi nghe tin Chí Phèo chết
Sự quẩn quanh, bế tắc, sự tù đọng của cuộc sống nông thôn Việt Nam trước Cách Mạng T8.
Đôi lứa xứng đôi
Hướng sự chú ý vào mối tình giữa hai nhân vật chính: Chí Phèo và Thị Nở: một con quỷ làng Vũ Đại và một người đàn bà xấu ma chê quỷ hờn.
Nhan đề giật gân, gây tò mò , phù hợp với thị hiếu của một lớp công chúng thời bấy giờ
CHÍ PHÈO
Nhân vật trung tâm của tác phẩm
Phù hợp với tư tưởng của tác phẩm
Hướng người đọc đến với hình tượng nhân vật Chí Phèo để thấy được sự tha hóa về con người trước Cách mạng T8
TÓM TẮT TÁC PHẨM CHÍ PHÈO
Cái lò gạch cũ (Nơi Chí Phèo sinh ra)
Người ta nhặt về nuôi
Làm canh điền cho Bá Kiến
Bá Kiến ghen, khiến cho Chí Phèo ở tù 7- 8 năm
Ra tù về và thay đổi thành quỷ dữ (mất đi cả nhân hình và nhân tính
Uống rượu, gây sự, ăn vạ nhưng lại bị Bá Kiến mua chuộc và trở thành tay sai của Bá Kiến.
Gặp Thị Nở và thức tỉnh
Bị Thị Nở từ chối, Chí phèo rơi vào tuyệt vọng
Giết Bá Kiến và tự tử
Thị Nở nhìn xuống bụng và nghĩ đến
- Phần 1 (từ đầu đến cả làng Vũ Đại cũng không ai biết): Chí Phèo xuất hiện cùng tiếng chửi
- Phần 2 ( tiếp đến không bảo người nhà đun nước mau lên): Chí Phèo mất hết nhân tính
- Phần 3 (còn lại): Sự thức tỉnh về ý thức bi kịch của cuộc đời Chí Phèo
II. Đọc hiểu văn bản
1. Làng Vũ Đại – hình ảnh thu nhỏ của xã hội nông thôn Việt Nam trước Cách mạnh tháng Tám
2. Hình tượng nhân vật Bá Kiến
3. Hình tượng nhân vật Chí Phèo
Làng Vũ Đại
Em có nhận xét gì về làng Vũ Đại nói riêng và bổi cảnh xã hội nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám nói chung?
Làng này dân “không quá hai nghìn người, xa phủ, xa tỉnh” nằm trong thế “quần ngư tranh thực”
Có tôn ti trật tự nghiêm ngặt
Mâu thuẫn giai cấp gây gắt, âm thầm mà quyết liệt, không khí tối tăm , ngột ngạt.
– Đời sống của người nông dân vô cùng khổ cực bị đẩy vào đường cùng không lối thoát, bị tha hóa.
Đọc và tìm những chi tiết miêu tả chân dung bá Kiến: Về ngoại hình, tính cách bản chất…? ( Chú ý cái cười, giọng nói…)
Xuất thân: bốn đời làm tổng lí “Uy thế nghiêng trời”
– Giọng nói, cái cười mang tính điển hình cao: tiếng quát “rất sang”, “cái cười Tào Tháo” “Người ta bảo cụ hơn người cũng bởi cái cười”
Tính cách, bản chất:
– Thao túng mọi người bằng cách đối nhân xử thế và thủ đoạn mềm nắn rắn buông.
– Khôn róc đời, biết dìm người ta xuống sông, nhưng rồi lại biết dắt người ta lên để phải đền ơn. Biết đập bàn đòi lại 5 đồng nhưng rồi cũng biết trả lại 5 hào vì thương anh túng quá.
Nét điển hình trong tính cách của Bá là gì? Bá Kiến là con người như thế nào?
-Điển hình cho loại địa chủ cường hào ở nông thôn VN trước CM : xảo quyệt, gian hùng, thủ đoạn – Với tiếng cười Tào Tháo, mềm nắn rắn buông, dùng đầu bò trị đầu bò…
– Bá dựng lên quanh mình một thế lực vững trãi để cai trị và bóc lột, giẫm lên vai người khác một cách thật tinh vi.
Bá có đủ thói xấu xa: Háo sắc, ghen tuông, sợ vợ, hám quyền lực. Lão làm tha hoá và làm tan nát bao nhiêu cuộc đời con người lương thiện.
-Nhân cách ti tiện bỉ ổi, dâm đãng, ghen tuông và độc ác
=> Bá Kiến tiêu biểu cho giai cấp thống trị: có quyền lực, gian hùng, nham hiểm.
Sự xuất hiện của nhân vật
Say rượu, vừa đi vừa chửi….
Đối tượng của tiếng chửi có gì đặc biệt?
Trời
Đời
Chửi cả làng Vũ Đại
Chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn
Chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn
CHỬI
Mức độ: đối tượng của tiếng chửi đang thu hẹp dần.
Tiếng chửi không có người nghe, không một ai đáp lại hắn. Chỉ có ba con chó dữ với một thằng say rượu.
Ý nghĩa của tiếng chửi:
Sự tức giận, phẫn uất bị dồn nén lâu ngày, bật ra thành tiếng chửi
Thể hiện khao khát được giao tiếp với mọi người, là sự phản kháng, là nỗi đau, bi kịch bị từ chối của con người bị xã hội cự tuyệt.
Sự bất lực, cô đơn , bế tắc của Chí giữa cuộc đời
Em có nhận xét gì về cách vào truyện của Nam Cao.
Cách vào truyện độc đáo, tạo sự bất ngờ, tò mò, gây ấn tượng cho người đọc
=> Nghệ thuật: ngôn ngữ nghệ thuật đa giọng điệu tả, kể linh hoạt có sự đan xen, có sự đan xen các lời kể điệp cú pháp, liệt kê, chiêm xen, câu văn ngắn ngọn, dồn dập kịch tính.
CUỘC ĐỜI CỦA CHÍ PHÈO
Trước khi đi tù
Sau khi đi tù về
Khi gặp Thị Nở
Khi bị Thị Nở cự tuyệt
Nhóm 1+ 2: Em có nhận xét gì về cuộc đời và tỉnh cách của Chỉ Phèo giai đoạn trước khỉ anh ta vào tù?



Nhóm 3+ 4: Nguyên nhân nào đẩy Chỉ Phèo vào con đường lưu manh, tội lỗi không lối thoát?Tại sao Chí Phèo lại thay đổi nhân hình và nhân tính? Tại sao Chí Phèo càng ngày càng lún sâu vào con đường lưu manh tội lỗi?Từ hai nguyên nhân trên, em hãy cho biết Nam Cao muốn đề cập đến nguyên nhân sâu xa nào?
-Chí Phèo không cha, không mẹ, không họ hàng thân thích, được nhiều người cưu mang. Mặc dù vậy, lớn lên Chí Phèo vẫn ngay thẳng, chân thật, hiền từ. Sống bằng việc đi ở mướn cho hết nhà này đến nhà khác. 20 tuổi làm canh điền cho Bá Kiến, chính Bá Kiến cũng công nhận Chí Phèo “hiền như cục đất”.
-Chí Phèo là người có lòng tự trọng: Khi bị mụ vợ ba của Bá Kiến bắt làm những việc nhằm thoả mãn nhục dục của mụ, Chí cảm thấy xấu hổ và nhục nhã.
-Chí Phèo ước mơ có cuộc sống bình thường, lương thiện, với “một gia đình nho nhỏ… mua dăm ba sào ruộng làm”.
-Nhận xét chung: Chí Phèo hiền lành, lương thiện. Cuộc sống tối tăm nhưng vẫn không làm hắn đánh mất bản chất tốt đẹp của mình.
– Hoàn cảnh xuất thân: không cha, không mẹ, không nhà, không cửa, không một tấc đất cắm dúi cũng không có, đi ở hết nhà này đến nhà khác. Cày thuê cuốc mướn để kiếm sống.
– Từng mơ ước bình dị : có một ngôi nhà nho nhỏ, chồn cày thuê cuốc mướn…→ Chí Phèo là một người lương thiện.
– Năm 20 tuổi: đi ở cho nhà cụ Bá Kiến. Bị bà ba Bá Kiến gọi lên dấm lưng, bóp chân…Chí cảm thấy nhục chứ yêu đương gì→ biết phân biệt tình yêu chân chính và thói dâm dục xấu xa. Là người có ý thức về nhân phẩm, có lòng tự trọng
=> Chí Phèo là một người nông dân chăm chỉ hiền lành và lương thiện. có đủ điều kiện để sống cuộc sống yên bình như bao người khác
Có hai nguyên nhân chính:
-Chí Phèo vô cớ bị Bá Kiến bỏ tù. Thời gian ở tù 7- 8 năm. Chí bị môi trường nhà tù nhào nặn thành con người khác hẳn: Dị dạng nhân hình, thay đổi hoàn toàn nhân tính và mất hết ý thức về phẩm giá.
-Sau hai lần đầu đến nhà Bá Kiến, Chí bị rơi vào cạm bẫy nham hiểm của hắn.
+ Lần thứ nhất: Chí Phèo đến để trả thù nhưng thực chất là ăn vạ. Hắn bị Bá Kiến lừa phỉnh (ân cần ngọt ngào, sai người giết gà đãi Chí Phèo, tiễn Chí Phèo về sau khi đã biếu thêm đồng bạc để về uống thuốc). Chí Phèo tưởng mình thắng nhưng thực chất đã thua rất đau. Chính từ những đồng tiền đó, Chí Phèo bị biến thành quỷ dữ mà không hay.
+ Lần thứ hai: Chí Phèo đến đòi đi tù nhưng thực chất là đòi đất, đòi nhà. Bá Kiến ranh ma đã đẩy Chí Phèo vào cuộc trao đổi: Đòi được tiền của Đội Tảo thì có nhà, có đất! Chí Phèo làm được điều đó nhưng trở thành công cụ đắc lực của Bá Kiến mà không hay biết.
– Nguyên nhân: vì Bá Kiến ghen với vợ hắn.
– Chế độ nhà tù thực dân đã biến Chí trở thành lưu manh, có tính cách méo mó và quái dị. Chí trở thành con quỉ dữ của làng Vũ Đại.
– Hậu quả của những ngày ở tù:
+ Hình dạng: biến đổi thành con quỷ dữ “Cái đầu trọc lốc, hàm răng cạo trắng hớn, cái mặt thì câng câng đầy những vết sứt sẹo, hai con mắt gườm gườm..”
→ Chí Phèo đã đánh mất nhân hình.
+ Nhân tính: du côn, du đãng, triền miên trong cơn say, đập đầu, chửi bới, phá phách và làm công cụ cho Bá Kiến.
→ Chí Phèo đã đánh mất nhân tính.
=> Chí đã bị cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính. Bị biến chất từ một người lương thiện thành con quỉ dữ. Chí điển hình cho hình ảnh người nông dân lao động bị đè nén đến cùng cực, và cũng là một nhân chứng tố cáo chế độ thực dân phong kiến đã cướp đi quyền làm người của Chí.
=> Nam Cao đã lên án phê phán mạnh mẽ bọn địa chủ cường hào và cái xã hội phi nhân tính trước CMT8
Khi gặp Thị Nở
Nhóm 1+2 :Những gì diễn ra trong tâm hồn Chí sau cuộc gặp gỡ với Thị Nở?

Nhóm 3+ 4: – Hình ảnh bát cháo hành có ý nghĩa như thế nào?
+ Đối với Chí Phèo?
+ Tình cảm của tác giả
Cuộc gặp gỡ giữa Chí Phèo và Thị Nở
Chí Phèo – con quỷ dữ của làng Vũ Đại
Thị Nở - người đàn bà dở hơi, xấu đến ma chế quỷ hờn
Hai con người dưới đáy xã hội, bị rẻ rúng, khinh thường và xa lánh.
Chính Thị Nở và tình yêu của hai nguời đã thức tỉnh Chí Phèo, làm cho hắn khao khát cuộc đời lương thiện. Và diễn biến tâm lý của nhân vật này được Nam Cao miêu tả rất tinh tế:
Sau cái đêm uống rượu say và gặp Thị Nở, sáng hôm sau tỉnh dậy, nét độc ác hung hãn của Chí Phèo hoàn toàn biến mất, cái bản chất lương thiện của hắn đã trở về:
+ Hắn cảm thấy buồn
+ Lần đầu tiên hắn nghe nhịp sống của đời thường.
+ Hắn nhớ lại những mơ ước xa xưa
+ Hắn nhận ra và lo sợ tuổi già, sợ đói rét, ốm đau, và nhất là sợ cô độc.
Sự thức tỉnh của Chí Phèo
Về nhận thức:
+ Nhận biết được mọi âm thanh trong cuộc sống.
+ Nhận ra bi kịch trong cuộc đời của mình và sợ cô đơn, cô độc đối với Chí Phèo “ cô độc còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau”.
Về ý thức:
+ Chí Phèo thèm lương thiện và muốn làm hòa với mọi người.
Khi nhận được bát cháo hành từ tay Thị Nở, Chí Phèo thèm khát một cuộc đời lương thiện:
+ Chí Phèo rất ngạc nhiên và mắt “hình như ươn ướt”
+ Hắn nhớ lại cuộc đời đã qua và xót xa, đau đớn
+ Nhìn lại bát cháo hành, hắn rút ra một điều là hắn có thể kết bạn.
+ Hắn kỳ vọng Thị Nở sẽ là cầu nối đưa hắn trở về với làng Vũ Đại .
Nguyên nhân của sự thức tỉnh
Chi tiết tác động: Bát cháo hành
Nguyên nhân sâu xa: đó chính là tình thương giữa con người với con người
– Hình ảnh bát cháo hành là hình ảnh độc đáo, chân thật và giàu ý nghĩa:
+ Lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng Chí được ăn trong tình yêu thương và hạnh phúc.
Bi kịch bị cự tuyệt của Chí Phèo
Nhóm 1 + 2:-Nguyên nhân nào Chí bị cự tuyệt?
– Diễn biến tâm trạng của Chí Phèo sau khi bị Thị Nở từ chối? Vì sao Chí Phèo lại có hành động như vậy?
Nhóm 3 +4: – Ý nghĩa hành động đâm chết Bá Kiến và tự sat của Chí Phèo?
-Hãy nêu ý nghĩa 3 câu nói của Chí phèo khi đứng trước Bá Kiến?
+ Tao muốn làm người lương thiện!
+Ai cho tao lương thiện?
+ Tao không thể là người lương thiện nữa.
Nguyên nhân nào dẫn đến bi kịch bị cự tuyệt của Chí Phèo
Nguyên nhân trực tiếp: Do bà cô Thị Nở phản đối
Nguyên nhân sâu xa: định kiến xẫ hội
Đã nhịn được đến bằng này tuổi thì nhịn hẳn, ai lại đi lấy thằng Chí Phèo!
Diễn biến tâm trạng của Chí Phèo khi bị Thị Nở từ chối :
Diễn biến hành động:
+ Không tin, cười và lắc lưu cái đầu
+ Ngẩn người, ngẩn mặt, sửng sốt, níu Thị Nở.
+ Uất ức, tuyệt vọng, uống rượu và khóc rung rức nhưng càng uống lại càng tỉnh. Và khi tỉnh ra Chí càng cảm nhận được bi kịch của chính mình
+ Cầm dao đi trả thù.
+ Lúc cầm đao đi trả thù, đầu tiên Chí Phèo trỏ vào cô cháu Thị Nở, nhưng bước chân xệch xạc lại đưa hắn đến nhà Bá Kiến. Có lẽ, hắn lờ mờ nhận ra kẻ thù của hắn là Bá Kiến, kẻ đã bám riết, đeo đuổi, can thiệp vào đời hắn hàng chục năm và biến hắn thành một kẻ lưu manh, gây tội ác đến nỗi “không thể làm người lương thiện được nữa”.
+ Tiếng kêu của Chí Phèo trước khi giết Bá Kiến và tự sát là tiếng kêu đau đớn của sự thức tỉnh, của khát vọng chân chính, đưa Chí Phèo về đến ngưỡng cửa cuộc đời.
+ Chí Phèo giải thoát bằng cách trả thù và tự sát. Điều này không mang tính bi quan, bởi Nam Cao không phải là nhà văn Cách mạng mà là một nhà văn hiện thực. Cái chết của Chí Phèo mang yếu tố tiêu cực, nhưng đó chính là bản án tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến.
+ Tao muốn làm người lương thiện!Tiếng kêu tuyệt vọng của người cùng đường, đó cũng là lời cầu cứu của con người bị cự tuyệt quyền làm người.
+Ai cho tao lương thiện?Một sự thật phũ phàng và vô cùng đớn đau của một Con Người mà lại không được làm người.
+ Tao không thể là người lương thiện nữa.Lời xác nhận sự thật.
Hành động đâm chết Bá Kiến và tự sát của Chí Phèo có ý nghĩa gì?
+ Đâm chết Bá Kiến là hành động lấy máu rửa thù của người nông dân thức tỉnh về quyền sống.
+ Cái chết của Chí Phèo là cái chết của con người trong bi kịch đau đớn trên ngưỡng cửa trở về cuộc sống làm người.
Sự thay đổi của Chí Phèo trong truyện ngắn “Chí Phèo” sau khi ra tù đã nói lên điều gì trong xã hội thực dân nửa phong kiến?
Bá Kiến và nhà tù thực dân đã hủy hoại nhân hình lẫn nhân tính của Chí, biến con người lương thiện thành kẻ lưu manh thành con quỷ dữ. Chí Phèo là hiện tượng có tính quy luật trong xã hội đương thời, là sản phẩm của tình trạng đè nén, áp bức của nông thôn trước Cách mạng. Tố cáo xã hội phong kiến và nhà tù thực dân.
Thank you !!!