Văn bản: NGẮM TRĂNG, ĐI ĐƯỜNG
(trích Nhật kí trong tù - Hồ Chí
Người dạy: ThS. Nguyễn Đức Tâm An
Trường THCS Ngô Sĩ Liên – Hoàn Kiếm
Email: tamantamao@gmail.com
Mục tiêu bài học
Kiến thức: nhận biết được chủ đề, thể loại, ý nghĩa tư tưởng của 2 bài thơ, tình yêu thiên nhiên và phong thái ung dung của Bác Hồ ngay cả trong bất cứ hoàn cảnh nào
Kĩ năng: khái quát, phân tích được nội dung và nghệ thuật (hình ảnh, biểu tượng, tứ thơ...) của 2 bài thơ tứ tuyệt; so sánh được bản dịch thơ so với bản phiên âm nguyên tác
Thái độ: học tập lòng yêu thiên nhiên, bản lĩnh vượt khó, tinh thần lạc quan, làm chủ hoàn cảnh
I. Đọc - tìm hiểu chung
1. Hoàn cảnh ra đời tập «Nhật ký trong tù»:
Ngày 29/8/1942, Nguyễn Ái Quốc bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Túc Vinh. Trong hơn 1 năm, từ ngày 29/8/1942, Bác bị giải qua nhiều nhà lao khắp hơn 13 huyện của Quảng Tây.
Bác viết “Nhật ký trong tù” bằng chữ Hán. Trên tổng số 133 bài, có 126 bài viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt.
Từ năm 1960, tác phẩm này được dịch ra tiếng
Nhận định về tập thơ:
Nhà phê bình Đặng Thai Mai: “Tập thơ như một viên ngọc Bác vô tình đánh rơi vào kho tàng văn học nước ta…”
Giáo sư Hà Minh Đức: “Tập thơ dày dặn về số lượng nhưng nội dung tư tưởng còn vượt tầm hơn thế.”
Nhà thơ Xuân Diệu: “Cái hay vô song của tập thơ là chất người cộng sản Hồ Chí Minh, được đào tạo trong lò hun đúc của Lê-nin mà vẫn mang cái tinh anh của Nguyễn Trãi, Văn Thiên Tường…”
Nhà thơ Viên Ưng (Trung Quốc): “Không những chúng ta được thấy lại bộ mặt tàn khốc đen tối của nhà tù Trung Quốc mà chúng ta còn được gặp một tâm hồn vĩ đại của một nhà ái quốc, một tâm hồn vĩ đại của bậc đại trí đại nhân đại dũng
Thư pháp các bài thơ Vấn thoại, Thu dạ và Thanh minh được trình bày tại Triển lãm thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh (2013)
I. Đọc - tìm hiểu chung
Hoàn cảnh ra đời tập «Nhật ký trong tù»
Hướng dẫn đọc – chú thích 2 bài thơ
Đọc đủ phiên âm, dịch thơ
Đọc kĩ, nhớ phần dịch nghĩa, giải nghĩa chữ Hán
Chú ý nhịp ở những câu có đăng đối, điệp ngữ
3. Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
Kết cấu: Khai – Thừa – Chuyển – Hợp

Vọng nguyệt
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
“Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.”
Tẩu lộ
Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan,
Trùng san chi ngoại lựu trùng san;
Trùng san đăng đáo cao phong hậu,
Vạn lí dư đồ cố miện gian.
“Vạn lí dư đồ cố miện gian”
III. Tổng kết
IV. Luyện tập – Mở rộng
BT1: Chỉ ra chất cổ điển và chất hiện đại trong 2 bài thơ Ngắm trăng và
IV. Luyện tập – Mở rộng
BT2:
Đọc thêm bài viết «Nhật kí trong tù và thơ Hồ Chí Minh ở Pác Bó» của GS. Nguyễn Hoành Khung (SGK tr.40-43)
Viết đoạn cảm nhận về 1-2 câu thơ mà em yêu thích nhất trong bài thơ Ngắm trăng hoặc Đi đường
(Chuyển thể 1 trong 3 bài thơ vừa học của Hồ Chí Minh thành tranh, truyện, phim ngắn...)
Xin cảm ơn
và
hẹn gặp lại!