*PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP * MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
*BÀI 1
*Tiết 1
*DỤNG CỤ ĐO THỜI TIẾT
*DỤNG CỤ QUAN SÁT
*PHÂN LOẠI
*DỤNG CỤ ĐO
*MỞ ĐẦU
* Môn Khoa học tự nhiên là môn học về các sự vật và hiện tượng trong thế giới tự nhiên nhằm hình thành và phát triển các năng lực khoa học tự nhiên: nhận thức khoa học tự nhiên, tìm hiểu tự nhiên và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào cuộc sống.
*Để học tốt môn Khoa học tự nhiên các em cần sử dụng những phương pháp và kĩ năng nào?
*Trả lời: Để học tốt môn Khoa học tự nhiên các em cần nắm rõ phương pháp tìm hiểu tự nhiên và các kĩ năng tiến trình học tập môn Khoa học tự nhiên: * - Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, chứng mình được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học.
*I. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên
* Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự vật, hiện tượng trong thế giới tự nhiên và đời sống, chứng minh được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học.
*Hãy sắp xếp theo trình tự đúng các bước trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên:

Phương pháp này gồm các bước được mô tả bằng sơ đồ sau:
* Phương pháp này gồm các bước được mô tả bằng sơ đồ sau:
*Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề *Dựa trên các tri thức phù hợp từ việc phân tích vấn đề, đưa ra * dự đoán nhằm trả lời câu hỏi đã nêu.
*Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán *Lựa chọn được phương pháp, kĩ thuật, kĩ năng thích hợp *(thực nghiệm, điều tra, ...) để kiểm tra sự đoán.
*Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán * Trường hợp kết quả không phù hợp cần quay lại bước 2.
* Viết báo cáo. Thảo luận và trình bày báo cáo khi được yêu cầu
*4
*5
*3
*2
*Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu *Quan sát và đặt câu hỏi cho vấn đề nảy sinh
*1
* Ví dụ: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và diện tích tiếp xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.
*Bước 1: Đề xuất vấn đề
* Tìm hiểu xem độ lớn của lực ma sát trượt có phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động hay không.
*Bước 2: Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề.
*Đi giày đế hẹp dễ bị trượt ngã hơn đi giày đế rộng
* Độ lớn của lực ma sát trượt phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của vật: _diện tích tiếp xúc càng lớn thì lực ma sát càng mạnh._
*Bước 3: Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán
*Dùng lực kế đo độ lớn của lực ma sát trượt của cùng một vật chuyển động trên mặt bàn với những mặt tiếp xúc có diện tích khác nhau.
*Bước 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán
*- Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ hình hộp chữ nhật có kích thước (12 cm x 6 cmx 3 cm) chuyển động đều trên mặt bàn, trên 2 mặt tiếp xúc khác nhau.
*Hình 1.1 Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ có *diện tích tiếp xúc khác nhau.
* Kéo lực kế từ từ cho tới khi vật bắt đầu chuyển động (lực kế chỉ một giá trị ổn định), thì đọc số chỉ của lực kế. Số chỉ của lực kế là độ lớn của lực ma sát trượt.
*Bước 5: Báo cáo kết quả và thảo luận về kết quả thí nghiệm
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Nhiệm vụ: Đọc thông tin mục? SGK trang 7, sau đó thảo luận nhóm và hoàn thành bảng sau. *Thời gian: 3 phút
*
*Tên các bước
*Nội dung
*Bước 1
*
*
*Bước 2
*Bước 3
*Bước 4
*
*
*Bước 5
* Bước
*Tên các bước
*Nội dung
*1
* Đề xuất vấn đề cùng tìm hiểu
* Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong nước
*2
*Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề
*Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột), chất nào tan, chất nào không tan trong nước?
*3
*Lập kế hoạch kiểm tra dự án
*Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và các bước thí nghiệm)
*4
*Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự án
* Thực hiện các bước thí nghiệm. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.
*5
*Viết báo cáo, thảo luận và trình bày báo cáo khi được yêu cầu.
*Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nhiệm.
*Đọc thông tin mục? SGK trang 7, sau đó hoàn thành bảng sau:
*ĐÁP ÁN
Hướng dẫn về nhà
*- Ôn bài. *- Đọc và tìm hiểu
*MỞ ĐẦU
* Môn Khoa học tự nhiên là môn học về các sự vật và hiện tượng trong thế giới tự nhiên nhằm hình thành và phát triển các năng lực khoa học tự nhiên: nhận thức khoa học tự nhiên, tìm hiểu tự nhiên và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào cuộc sống.
*I. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên
* Phương pháp này gồm các bước được mô tả bằng sơ đồ sau:
*Tiết 2,3
*II. Một số kĩ năng tiến trình học tập môn Khoa học tự nhiên
*+ Kĩ năng quan sát, phân loại. *+ Kĩ năng liên kết một số vấn đề. *+ Kĩ năng đo đạc,thực hiện thí nghiệm. *+ Kĩ năng dự báo.
*Thế nào là kĩ năng quan sát, vai trò của kĩ năng quan sát? *- Thế nào là kĩ năng phân loại? Vai trò của kĩ năng phân loại?
*CÂU HỎI TÌM HIỂU
* Kĩ năng quan sát là kĩ năng sử dụng một hay nhiều giác quan để thu nhận thông tin về các đặc điểm, kích thước, hình dạng, kết cấu, vị trí… của các sự vật và hiện tượng trong tự nhiên.
* Kĩ năng phân loại là kĩ năng học sinh biết nhóm các đối tượng, khái niệm hoặc sự kiện thành các danh mục, theo các tính năng hoặc đặc điểm được lựa chọn.
*II.1. Kĩ năng quan sát, phân loại
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 3 phút *Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi sau:
*1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thông thường trên Trái Đất? Hiện tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi trường? *2. Em hãy tìm hiểu và cho biết cách phòng chống và ứng phó của con người trước thảm họa thiên nhiên ở Hình 1.2
1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thường xảy ra trên Trái Đất. Hiện tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi trường.
*1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thường xảy ra trên Trái Đất. Hiện tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi trường.
*Trả lời: + Hiện tượng tự nhiên thông thường trên Trái Đất: Mưa to kèm theo sấm sét.
* + Hiện tượng thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi trường: Cháy rừng, hạn hán.
*Trả lời:
* * Một số biện pháp phòng tránh cháy rừng: *
* + Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm trong công tác phòng cháy chữa cháy.
* + Nghiêm cấm các hoạt động sử dụng lửa gây nguy cơ cháy rừng như đốt lửa trại; đốt lửa đuổi ong lấy mật; đốt rừng làm nương rẫy.
*+ Trồng rừng, bảo vệ rừng.
** Một số biện pháp phòng tránh, khắc phục hạn hán.
*+ Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nước trong sản xuất cũng như trong sinh hoạt.
* + Quy hoạch tưới tiêu hợp lí, xây dựng đồng ruộng có khả năng tăng cường giữ nước trong đất và tuyển lựa được các giống cây có nhiều khả năng chịu hạn.
* Di cư khỏi nơi cư trú nếu thảm họa thiên nhiên quá khốc liệt, nguy hại đến người và tài sản. Thường xuyên cập nhật thông tin, bổ sung kiến thức về cách nhận biết và quan sát hiện tượng tự nhiên để sớm đưa ra dự đoán.
*+ Giảm thiểu khí thải độc hại ra môi trường để giảm tình trạng trái đất nóng lên, gây hiệu ứng nhà kính, biến đổi khí hậu…
** Ứng phó của con người trước thảm họa thiên nhiên
*+ Trồng rừng, bảo vệ rừng để điều hòa dòng chảy.
*Quan sát hình ảnh, phân loại động vật có đặc điểm giống nhau rồi xếp chúng vào cùng nhóm
*Con rắn
*Con dơi
*Con cá sấu
*Con nhện
*Con rùa
*Con kiến
* Kĩ năng liên kết liên quan đến việc sử dụng các số liệu quan sát, kết quả phân tích số liệu hoặc dựa vào những điều đã biết nhằm xác định các mối quan hệ mới của các sự vật và hiện tượng trong tự nhiên.
*II.2. Kĩ năng liên kết
*Ví dụ: Vòng tuần hoàn của nước trên Trái Đất liên quan chặt chẽ đến tính chất các thể của nước, sự vận chuyển và lưu chuyển của nước trong khí quyển và ảnh hưởng đến sự phân phối, đặc điểm của hệ thống sinh thái động vật và thực vật.
*Cột (A)
*Cột (B)
*1. Nước được cấu tạo từ hai *nguyên tố là oxygen và hydrogen. *Nước có
*a) người ta cho rằng đây cũng chính *là nguyên nhân tạo ra từ trường của *Trái Đất.
*2. Nhân Trái Đất được cấu tạo chủ *yếu từ hợp kim của sắt và nickel
*b) dựa trên nhu cầu của cây trồng *trong từng thời kì sinh trưởng và phát *triển.
*3. Lựa chọn phân bón cho cây *trồng
*c) vai trò quan trọng trong quá trình *quang hợp của cây xanh.
*Trả lời
*1 - c
*2 - a
*3 - b
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 3 phút *Nhiệm vụ: Hãy kết nối thông tin giữa cột (A) và cột (B) tạo thành câu hoàn chỉnh, thể hiện sự liên kết trong tìm hiểu, khám phá tự nhiên.
*II.3. Kĩ năng đo
*Các bước để thực hiện phép đo: *+ Bước 1: Ước lượng để lựa chọn dụng cụ/thiết bị đo phù hợp. *+ Bước 2: Thực hiện phép đo, ghi kết quả đo và xử lí số liệu đo. *+ Bước 3: Nhận xét độ chính xác của kết quả đo căn cứ vào loại dụng cụ đo và cách đo. *+ Bước 4: Phân tích kết quả và thảo luận về kết quả nghiên cứu thu được.
*Một số loại dụng cụ đo
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 3 phút. * Nhiệm vụ: Đo và xác định khối lượng cuốn sách Khoa học tự nhiên 7 bằng cân điện tử. *Thảo luận nhóm, hoàn thành bảng mẫu.
*Thứ tự phép cân
*Kết quả *thu được (gam)
*Nhận xét/ đánh giá kết quả đo (nếu có)
*1
*?
*?
*2
*?
*3
*?
*Khối lượng cuốn sách *(kết quả trung bình)
*?
*Hãy xác định khối lượng của cuốn sách và nhận xét kết quả của các lần đo so với kết quả trung bình.
*II.4. Kĩ năng dự báo
* Kĩ năng dự báo là kĩ năng đề xuất điều gì sẽ xảy ra dựa trên các quan sát, kiến thức, sự hiểu biết và suy luận của con người về sự vật và hiện tượng trong tự nhiên.
*1. Khí carbon dioxide là nguyên nhân chính gây ra sự ấm lên của Trái Đất do hiệu ứng nhà kính. Quan sát Hình 1.3 và cho biết nguyên nhân nào làm phát thải khí nhà kính nhiều nhất. Hãy tìm hiểu và đề xuất biện pháp giảm sự phát thải khí carbon dioxide từ nguồn này. *_ _ *2. Tìm hiểu thông tin trên Internet về nhiệt độ trung bình toàn cầu của Trái Đất trong khoảng 100 năm qua và suy luận về nhiệt độ của Trái Đất tăng hay giảm trong vòng 10 năm tới.
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 3 phút *Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm, trả lời câu hỏi sau:
*1. Nguyên nhân làm phát thải khí nhà kính: *+ Sản xuất điện và nhiệt *+ Khai thác rừng và các hoạt động khác trên mặt đất *+ Sản xuất công nghiệp *+ Giao thông *+ Xây dựng *+ Các nguồn năng lượng khác *dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất
*ĐÁP ÁN
*1. Biện pháp giảm sự phát thải khí carbon dioxide *+ Tái sử dụng và tái chế *+ Trồng cây xanh và bảo vệ tài nguyên rừng *+ Thay thế các loại bóng đèn truyền thống bằng đèn LED *+ Hạn chế sử dụng lò sưởi và điều hòa nhiệt độ *+ Sử dụng năng lượng sạch: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng nước,... *+ Hạn chế sử dụng túi nylong *+ Cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng *+ Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất
*2. Trong khoảng 100 năm qua, nhiệt độ trung bình Trái Đất đã tăng khoảng 0,90C0,90C (nhiệt độ năm 2018 so với giai đoạn 1951 - 1980). Với xu thế này, dự đoán trong khoảng 10 năm tới, nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng.
*ĐÁP ÁN

Để đưa ra các dự báo định tính, thay vì dựa vào số liệu quan sát, người ta dựa vào các hiểu biết, đánh giá, suy luận của các chuyên gia.
*Hướng dẫn về nhà
*- Ôn bài. *- Đọc và tìm hiểu
*Tiết 4
*III. Sử dụng các dụng cụ đo trong nội dung môn KHTN 7
*III.1. Cổng quang điện (cổng quang)
*Xác định thành phần cấu tạo của cổng quang?
*D2 – bộ phận thuhồng phát tia hồng ngoại
*Dây nối vừa có tác dụng cung cấp điện cho cổng quang, vừa có tác dụng gửi tín hiệu điện từ cổng quang tới đồng hồ.
*D1 – bộ phận phát hồng phát tia hồng ngoại
*III.2. Đồng hồ đo thời gian hiện số
*Xác định cấu tạo của đồng hồ đo thời gian hiện số trên vật mẫu.
*Thang đo
*Mode
*Reset
*Công tắc điện
*Ba ổ cắm cổng quang
*Ổ cắm điện
1. Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang như thế nào?
*1. Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang như thế nào? *2. Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo nào của đồng hồ hiện số? Vì sao?
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 5 phút *Nhiệm vụ: Nghiên cứu thông tin, quan sát hình ảnh, thảo luận nhóm, trả lời câu hỏi sau:
*1. Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang như thế nào?
*2. Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo nào của đồng hồ hiện số? Vì sao?
* Đồng hồ đo thời gian hiện số được điều khiển bởi cổng quang thông qua dây cáp nối. Dây nối này vừa có tác dụng cung cấp điện cho cổng quang, vừa có tác dụng gửi tín hiệu điện từ cổng quang tới đồng hồ. *- Cổng quang được dùng để bật và tắt đồng hồ đo thời gian hiện số bằng cách: *+ Xoay núm MODE chọn chế độ làm việc A↔B; *+ Chọn thang đo 9,999s – 0,001s để đo khoảng thời gian giữa hai điểm A và B; *+ Tại thời điểm A, đồng hồ được cổng quang bật, tại thời điểm B, đồng hồ được cổng quang tắt; *+ Trên mặt đồng hồ xuất hiện số đo thời gian ∆t giữa hai thời điểm trên.
* Khi ước lượng thời gian chuyển động của vật lớn hơn 10s, cần lựa chọn thang đo 99,99s – 0,01s để đo. Vì ở thang đo 99,99s – 0,01s có GHĐ và ĐCNN phù hợp với thời gian vật chuyển động.
*Hướng dẫn về nhà
*- Ôn bài. *- Đọc và tìm hiểu
*Tiết 5
*IV. Báo cáo thực hành
*IV.1. Viết báo cáo thực hành
*Viết báo cáo theo mẫu sau:
*Họ và tên: *Lớp:
*Ngày…..tháng……năm….
*BÁO CÁO THỰC HÀNH
*1. Mục đích thí nghiệm:
*2. Chuẩn bị:
*3. Các bước tiến hành:
*4. Kết quả: *- Bảng số liệu: nếu có *- Tính toán: nếu có *- Nhận xét, kết luận
*5. Trả lời câu hỏi: nếu có
*Ví dụ: Hãy viết báo cáo bài thực hành: Quan sát và phân biệt một số loại tế bào đã học trong môn Khoa học tự nhiên ở lớp 6
*a. Mục đích thí nghiệm: quan sát, tìm hiểu và phân biệt một số loại tế bào *b. Chuẩn bị *- Thiết bị, dụng cụ: *+ Kính hiển vi có vật kính 40x và kính lúp *+ Nước cất đựng trong cốc thủy tinh *+ Đĩa petri *+ Các dụng cụ: giấy thấm, lamen, lam kính, ống nhỏ giọt, kim mũi mác, thìa inox, dao mổ. *- Mẫu vật: *+ Củ hành tây *+ Trứng cá
*c. Các bước tiến hành ** Làm tiêu bản, quan sát và vẽ tế bào biểu bì hành tây.
*+ Bước 1: Dùng dao mổ tách lấy một vảy hành, sau đó tạo một vết cắt hình vuông nhỏ kích thước 7-8 mm ở mặt trong của vảy hành. Sử dụng panh/kim mũi mác lột nhẹ lớp tế bào trên cùng của vết cắt (lớp tế bào biểu bì). *+ Bước 2: Đặt lớp tế bào này lên lam kính đã nhỏ sẵn một giọt nước cất rồi đậy lamen lại bằng cách trượt lamen từ một cạnh Sử dụng giấy thấm để thấm phần nước thừa. *+ Bước 3: Đặt lam kính lên bàn kính của kính hiển vi và quan sát ở vật kính 10x rồi chuyển sang vật kính 40x.
*CÁC BƯỚC LÀM TIÊU BẢN
** Quan sát và vẽ tế bào trứng cá
*+ Bước 1: Dùng thìa lấy một ít trứng cá cho vào đĩa peptri. Nhỏ một ít nước vào đĩa. *+ Bước 2: Dùng kim mũi mác khoắng nhẹ để trứng cá tách rời nhau. *+ Bước 3: Quan sát tế bào trứng cá bằng mắt thường hoặc bằng kính lúp.
*d. Kết quả *Các em thực hành và điền kết quả *e. Trả lời các câu hỏi (nếu có)
*CÁC BƯỚC LÀM TIÊU BẢN
*- HS hoạt động cặp: lập dàn ý chi tiết cho báo cáo thuyết trình về vai trò của đa dạng sinh học đã học trong KHTN 6.
*HOẠT ĐỘNG NHÓM
*Thời gian: 3 phút *Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm theo cặp. Hãy lặp dàn ý chi tiết cho báo cáo thuyết trình: Vai trò của đa dạng sinh học trong sách KHTN 6
*Vai trò của đa dạng sinh học *_a. Vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên_ *- Giúp duy trì và ổn định sự sống trên Trái Đất: Các loài sống trong cùng khu vực có quan hệ khăng khít đảm bảo sự tồn tại và ổn định của hệ sinh thái. *- Rừng tự nhiên điều hòa khí hậu, bảo vệ đất, nước, trong tự nhiên và là nơi ở của nhiều động vật. *- Nấm và vi khuẩn phân hủy xác sinh vật và chất thải hữu cơ làm đất thêm màu mỡ và làm sạch môi trường.
*_b. Vai trò của đa dạng sinh học đối với con người_ *- Đảm bảo sự phát triển bền vững của con người: *+ Cung cấp nước, lương thực, thực phẩm. *+ Tạo môi trường sống thuận lợi cho con người. *- Tạo nên cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp phục vụ du lịch, nghỉ dưỡng. *- Làm giảm ảnh hưởng của thiên tai và khí hậu khắc nghiệt.
*1. Khi em đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ dùng ống nghe để nghe nhịp tim của em. Thực tế bác sĩ đã nghe được những gì?
*VẬN DỤNG
*Trả lời: *Thực tế bác sĩ đã nghe: *- Hoạt động của tim truyền máu đến phổi *- Tiếng tim do sự co bóp tim mà ra *
*Hướng dẫn về nhà
*Ôn bài. *Tìm hiểu một số sự vật hoặc hiện tượng tự nhiên theo phương pháp nghiên cứu khoa học. *Đọc và tìm hiểu