KHỞI ĐỘNG
_Đọc 3 đoạn thơ sau và cho biết _

_hình ảnh nào xuất hiện ở cả 3 đoạn thơ?_

_ _

_“Em nhận ra dòng sông quen thuộc quá,_

_ _

_Hương phù sa châu thổ của quê mình,_

_ _

_Mùa gió chướng hoa lục bình nở rộ,_

_ _

_Chuyến đò chiều chở tím cả hoàng hôn._

(Ngọc Hiệp)

_Con về thăm Mẹ mùa gió chướng,_

_ _

_Gió tự đồng xa thổi mát lòng,_

_ _

_Nghe trong ngọn gió mùi rơm rạ,_

_ _

_Có chút mùi hương tóc Mẹ già._

_ _ (Phùng QuangThuận)

_Đèn lồng treo cột phướng,_

_Gió chướng thổi hao dầu._

_Em có thương thì để dạ,_

_Chớ có rầu mà hư thân._

_Hoa thơm trồng dựa cành rào,_

_Gió nam, gió chướng, gió nào cũng thơm._

_Gió chướng lạnh lùng, mưa rung lá hẹ,_

_Cảm thương nàng có mẹ không cha._

_Gió chướng lao xao khúc sông nào, sóng nấy,_

_Xuồng em bơi giữa dòng, anh thấy anh thương._

(Ca dao)
? Các hiện tượng thời tiết lúc giao mùa thường gợi cho chúng ta rất nhiều cảm xúc, hãy ghi lại một vài cảm xúc của em ở những thời điểm giao mùa trong năm.

? Em đã đến tỉnh nào của miền Tây nam Bộ chưa.

? Em đã bao giờ được trực tiếp đón gió chướng về hoặc được nghe nói đến gió chướng.
_BÀI 2: KHÚC NHẠC TÂM HỒN_

_VĂN BẢN 3: “TRỞ GIÓ”_

- NGUYỄN NGỌC TƯ -
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
I. TÌM HIỂU CHUNG

? Nêu những hiểu biết của em về tác giả Nguyễn Ngọc Tư (tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp)

1. Tác giả:
- Nguyễn Ngọc Tư (1976), sinh ra trong một gia đình nông dân tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau

- Là một nhà văn, thành viên Hội nhà văn Việt Nam

- Cô học hết cấp Phổ thông Cơ sở đã̃ nghỉ học, mong muốn xin làm việc tại một cơ quan văn nghệ báo chí tỉnh Cà Mau, môi trường thuận tiện có thể phát triển nghề cầm bút mà cô đam mê.

- Phong cách sáng tác: viết về tình bạn ở đồng quê…

- Các tác phẩm tiêu biểu: _Ngọn đèn không tắt (2000), Cánh đồng bất tận (2005), Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (2005)..._
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả:

Nguyễn Ngọc Tư, sinh năm 1976, quê ở Cà Mau.

Văn của chị thường trong sáng, mộc mạc, thể hiện một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, giàu yêu thương.

Tác phẩm tiểu biểu: _Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (2005), Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (2005), Không ai qua song (2016),…_
1. Tác phẩm

_Văn bản “Trở gió” thuộc thể loại nào? Tại sao văn bản lại được xếp vào cùng một bài với hai bài thơ bốn chữ và năm chữ?_

_Văn bản chia làm mấy phần? Nêu nội dung của từng phần?_

Văn bản “_Trở gió_” trích trong “_Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư_”, NXB Trẻ, Tp. HCM, 2015, tr.7-10).

a. Đọc và tìm hiểu chú thích

Chú thích:_ mừng húm, gấp rãi, linh đinh, xà quần,..._
b. Hình thức văn bản

*Thể loại: Tản văn

- Văn bản được xếp cùng bài học vì cùng hướng đến chủ đề “_Khúc nhạc tâm hồn_” (tình yêu con người, thiên nhiên, đất nước…)

*Bố cục:

- P1: Từ đầu đến “_Ôi gió chướng_”: Cuộc hẹn với gió chướng.

- P2: Từ “_Tôi thường đón gió chướng…”_ đến “…_Còn dưa hấu nữa, ui chao_”: Tâm trạng của nhân vật “tôi” khi đón gió chướng;

- P3: Phần còn lại: Những hình dung của “tôi” khi xa gió chướng.
I. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN

PHIẾU HỌC TẬP 11

Tìm hiểu hình ảnh gió chướng
Những chi tiết, hình ảnh miêu tả

Đặc sắc nghệ thuật

Tác dụng
.........................................................

............................

............................
PHIẾU HỌC TẬP 12

Tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi”
Nhiệm vụ

Tâm trạng của nhân vật “tôi”

Biểu hiện
Nhóm 1

Khi đón gió chướng về (đoạn 2)

............................
Nhóm 2

Khi còn nhỏ (đoạn 3)

............................
Nhóm 3

Khi lớn lên, bắt đầu viết văn (đoạn 5)

............................
Nhóm 4

Khi xa quê (đoạn 6)

............................
Nhiệm vụ chung

Nhận xét tình cảm của tác giả với gió chướng:

...........................................................................................................................................................................................................................
I. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN

1. Hình ảnh gió chướng

_Âm thanh của gió chướng được tác giả miêu tả như thế nào?_

_Vì sao tác giả khẳng định “mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch”? _(Chi tiết nào trong văn bản cho ta biết điều đó?)

_Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để làm nổi bật “tính cách”, “tâm trạng”, “cảm xúc” của gió chướng?_
Những chi tiết, hình ảnh miêu tả

Đặc sắc

nghệ thuật

Tác dụng
Âm thanh của gió chướng: hơi thở gió rất gần; âm thanh ấy sẽ sang từng giọt tình tang; thoảng và e dè; như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái; như đang ngại ngần không biết người xưa có nhớ ta không; mừng húm; hừng hực, dạt dào, cồn cào, nồng nhiệt, dịu dàng

Sử dụng biện pháp tu từ: so sánh, nhân hoá.

Khiến hình ảnh gió chướng hiện lên sống động như con người.
Mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch vì: con người đón nhận niềm vui khi mùa màng bội thu, cây trái sum suê quả ngọt (_gió chướng vào mùa thì lúa cũng vừa chín tới;_ _liếp mía_ _đợi gió mới chịu già, nước ngọt và trĩu; vú sữa chín cây lúc lỉu, căng bóng;..._).
2. Tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” với gió chướng

Thảo luận nhóm

HS thảo luận

(5 phút),

hoàn thành vào _Phiếu HT số 12_
Nhóm 1: Khi đón gió chướng về (đoạn 2)

1) _Em hãy chỉ ra những biểu hiện của tâm trạng “lộn xộn, ngổn ngang” của nhân vật “tôi” khi đón gió chướng về._

2) _Lí do nào khiến nhân vật “tôi” luôn mong ngóng, chờ đợi gió chướng? _

Nhóm 2:

Khi còn nhỏ (đoạn 3)

Nhóm 3:

Khi lớn lên, viết văn

(đoạn 5)

Nhóm 4: Khi xa quê (đoạn 6)

1) _Khi đi xa, tác giả thấy trong siêu thị có những gì?_

2)_ Khi nhìn thấy ở siêu thị chất đầy những món ăn đó, tác giả vẫn cảm thấy thiếu điều gì?_

3)_ Qua câu hỏi “có ai bán một mùa gió cho tôi?”, em cảm nhận được tình cảm gì của tác giả? _

Nhiệm vụ chung: Nhận xét tình cảm của tác giả với gió chướng.
Nhiệm vụ

Tâm trạng của nhân vật “tôi”

Biểu hiện
Nhóm 1

Khi đón gió chướng về

(đoạn 2)

mừng đó rồi bực đó, chờ đợi gió về nhưng khi gió về lại buồn vì gió về có nghĩa là sắp hết năm, sắp già thêm một tuổi, mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không giải thích được,...
Nhóm 2

Khi còn nhỏ

(đoạn 3)

Sao tôi lại chờ đợi nó, chẳng phải năm nào cũng vậy [...] Nhưng tôi vẫn mong gió chướng về. Sự chờ đợi đã thành thói quen của thời thơ dại.
Nhóm 3

Khi lớn lên, bắt đầu viết văn

(đoạn 5)

Gió chướng với tôi, một đứa bấp bỏm văn chương nó “gợi” khủng khiếp.
Nhóm 4

Khi xa quê

(đoạn 6)

Tôi vẫn thường hình dung một mai mình đi xa, xa lắm, xa cả những mùa gió, hoặc đọc, hoặc ai đó nhắc chỉ gọn lỏn hai từ “gió chướng”, ngay lập tức tôi sẽ chết giấc trong nỗi nhớ quê nhà. [... ] Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa kiệu, dưa hành, bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai bán một mùa gió cho tôi?
Tình cảm của tác giả với gió chướng:

_+ Đó là tình yêu, sự gắn bó tha thiết với con người, cảnh sắc quê hương;_

_ + Tác giả là người có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, có khả năng cảm nhận được những thay đổi rất nhỏ, rất khẽ khàng của tạo vật cũng như của tâm trạng con người mỗi khi gió chướng về._
III. TỔNG KẾT

Kĩ thuật viết 01 phút để yêu cầu HS hoạt động cá nhân, tóm tắt những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung, ý nghĩa của văn bản.
1. Nghệ thuật
2. Nội dung
- Giọng điệu giãi bày, tâm tình, chia sẻ;

- Ngôn ngữ gợi cảm xúc, suy tư, mang đậm chất Nam Bộ;

- Chi tiết, hình ảnh sinh động, hấp dẫn;

- Miêu tả tinh tế, nhạy cảm;

- Kết hợp giữa biểu cảm, miêu tả, tự sự;

- Sử dụng thành công phép tu từ: so sánh, nhân hoá.

- “_Trở gió_” thể hiện tình yêu, sự gắn bó tha thiết với con người, với quê hương.
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

Đề bài 2: _Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu nêu cảm nhận của em về tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện trong văn bản. _

Gợi ý:

- Bước 1: HS chọn chi tiết, câu văn thể hiện tình cảm của tác giả ở các thời điểm khác nhau của cuộc đời (khi đón gió chướng về; khi còn nhỏ, khi viết văn; khi đi xa);

- Bước 2: Lập ý cho đoạn văn (Lần lượt trình bày: _Giới thiệu chung về tác giả tác phẩm, nêu cảm nhận về các chi tiết, câu văn thể hiện tình cảm của tác giả, đánh giá khái quát_);

Bước 3: Viết;

Bước 4: Chỉnh sửa và hoàn thiện.
HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

Đề bài 2:

Với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư tình yêu quê hương là sự gắn bó tha thiết với gió chướng. Nếu một mai xa quê hương, hình ảnh nào của quê hương khiến em nhớ mãi? Vì sao? (_Hãy viết một đoạn văn từ 5 đến 7 câu chia sẻ về điều đó). _

Gợị ý

- Bước 1: HS tự lựa chọn hình ảnh mà mình gắn bó, ấn tượng nhất của quê hương.

Bước 2: Lập ý cho đoạn văn bằng cách trả lời câu hỏi: _Vì sao?_ (_Nó gắn bó với em như thế nào? Nó mang đến cho em những điều thú vị gì?...._)

Bước 3: Viết;

Bước 4: Chỉnh sửa và hoàn thiện.
ĐOẠN VĂN THAM KHẢO

Đề bài 1: Cảm nhận tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện trong văn bản

_Quê hương là nơi mỗi người được sinh ra, được sống gắn bó với biết bao nhiêu kỉ niệm vui buồn. Với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, mỗi lần “trở gió” là một lần nhà văn nhớ về gió chướng quê hương. Gió chướng về mang đến cho tác giả bao nhiêu cung bậc cảm xúc, gió chướng về có nghĩa là sắp hết năm, sắp già thêm một tuổi. Gió chướng về là lúc vào mùa thu hoạch, là tết đến được đón nhận bao nhiêu niềm vui hoa trái ngọt lành. Với một người viết văn như tác giả, gió chướng về còn gợi bao nhiêu cảm xúc viết. Cả lúc xa quê, dẫu đủ đầy hương vị ngày tết, nhà văn vẫn nôn nao nhớ về gió chướng quê nhà. Bằng giọng văn gợi cảm, giàu hình ảnh, giàu suy tư, ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đã truyền cho mỗi chúng ta tình yêu thiết tha với con người và cảnh sắc quê hương. _
Đề bài 2: Hình ảnh quê hương khiến em nhớ mãi khi đi xa

_ Quê hương, hai tiếng gọi thân thương và bền chặt. Đó là nơi mà mỗi khi phải đi xa em luôn mong ngóng và nhớ về. Hình ảnh quê hương mà em nhớ nhất chính là những dãy đồi trập trùng, xanh biếc. Những dãy đồi ấy có những rừng cây xanh rì rào trong gió, những khe suối ngày đêm chảy róc rách. Dưới chân đồi là những ngôi nhà sàn e ấp trong vòm lá biếc xanh. Chiều chiều, chúng em rong chơi trên đồi trong làn gió mát rượi. Nơi ấy còn có những con đường dẫn em tới trường với biết bao nhiêu kỉ niệm đẹp của tuổi học trò, bởi vậy, khi xa em làm sao em không nhớ cho được. _
BẢNG KIỂM

Đánh giá kĩ năng viết đoạn văn
STT

Tiêu chí

Đạt

Chưa đạt
1

Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 5 - 7 dòng.
2

Đoạn văn đúng chủ đề.
3

Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu trong đoạn văn.
4

Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ ngữ, ngữ pháp.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc vẽ tranh, sưu tầm hình ảnh ấn tượng về bài học.

- Tìm đọc thêm các tản văn khác của Nguyễn Ngọc Tư.

- Chuẩn bị soạn bài thực hành tiếng Việt: “_Nghĩa của từ, các biện pháp tu từ_”.