KHỞI ĐỘNG

Đọc ba đoạn thơ sau và cho biết
hình ảnh nào xuất hiện ở cả ba đoạn thơ?
Đèn lồng treo cột phướng,
Gió chướng thổi hao dầu.
Em có thương thì để dạ,
Chớ có rầu mà hư thân.
Hoa thơm trồng dựa cành
rào,
Gió nam, gió chướng, gió nào
cũng thơm.
Gió chướng lạnh lùng, mưa
rung lá hẹ,
Cảm thương nàng có mẹ
không cha.
Gió chướng lao xao khúc
sông nào, sóng nấy,
Xuồng em bơi giữa dòng, anh
thấy anh thương.
(Ca dao)

 
“Em nhận ra dòng
sông quen thuộc quá,
 
Hương phù sa châu thổ
của quê mình,
 
Mùa gió chướng hoa
lục bình nở rộ,
 
Chuyến đò chiều chở
tím cả hoàng hôn.
(Ngọc Hiệp)

Con về thăm Mẹ mùa
gió chướng,
 
Gió tự đồng xa thổi
mát lòng,
 
Nghe trong ngọn gió
mùi rơm rạ,
 
Có chút mùi hương
tóc Mẹ già.
 
(Phùng
QuangThuận)

Các hiện tượng thời tiết lúc giao mùa thường gợi cho
chúng ta rất nhiều cảm xúc, hãy ghi lại một vài cảm xúc của em
ở những thời điểm giao mùa trong năm.
- Em đã đến tỉnh nào của miền Tây nam Bộ chưa?
- Em đã bao giờ được trực tiếp đón gió chướng về hoặc
được nghe nói đến gió chướng?
-

BÀI 2:
KHÚC NHẠC TÂM HỒN
VĂN BẢN 3: TRỞ GIÓ
- NGUYỄN NGỌC TƯ -

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả

Nêu những hiểu
biết của em về tác giả
Nguyễn Ngọc Tư?

- Nguyễn Ngọc Tư (1976), quê ở
huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau
- Phong cách sáng tác: viết về tình
bạn ở đồng quê…
- Các tác phẩm tiêu biểu: Ngọn đèn
không tắt (2000), Cánh đồng bất tận
(2005), Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư
(2005)...

1. Tác phẩm
Văn bản “Trở gió” trích trong “Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư”,
NXB Trẻ, Tp. HCM, 2015, tr.7-10).
a. Đọc và tìm hiểu chú thích

b. Hình thức văn bản

*Thể loại: Tản văn
- Văn bản được xếp
cùng bài học vì cùng
hướng đến chủ đề
“Khúc nhạc tâm hồn”
(tình yêu con người,
thiên nhiên, đất nước…)

*Bố cục:
- P1: Từ đầu đến “Ôi gió
chướng”: Cuộc hẹn với
gió chướng.
- P2: Từ “Tôi thường đón
gió chướng…” đến “…
Còn dưa hấu nữa, ui
chao”: Tâm trạng của
nhân vật “tôi” khi đón gió
chướng;
- P3: Phần còn lại:
Những hình dung của
“tôi” khi xa gió chướng.

I. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN
PHIẾU HỌC TẬP 11
Tìm hiểu hình ảnh gió chướng
Những chi tiết, hình ảnh miêu tả Đặc sắc nghệ thuật
.........................................................
............................

Tác dụng
............................

PHIẾU HỌC TẬP 12
Tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi”
Nhiệm vụ

Tâm trạng của nhân vật “tôi”

Biểu hiện

Nhóm 1

Khi đón gió chướng về (đoạn 2)

............................

Nhóm 2

Khi còn nhỏ (đoạn 3)

............................

Nhóm 3

Khi lớn lên, bắt đầu viết văn (đoạn 5)

............................

Nhóm 4

Khi xa quê (đoạn 6)

............................

Nhiệm vụ
chung

Nhận xét tình cảm của tác giả với gió chướng:
.............................................................................................................
.............................................................................................................
.

I. KHÁM PHÁ CHI TIẾT VĂN BẢN
1. Hình ảnh gió chướng

Âm thanh của gió
chướng được tác giả
miêu tả như thế nào?

Tác giả đã sử dụng
biện pháp nghệ thuật
nào để làm nổi bật
“tính cách”, “tâm
trạng”, “cảm xúc”
của gió chướng?

Vì sao tác giả khẳng định
“mùa gió chướng cũng là
mùa thu hoạch”? (Chi tiết
nào trong văn bản cho ta biết
điều đó?)

Những chi tiết, hình ảnh
miêu tả

Đặc sắc
nghệ thuật

Tác dụng

Âm thanh của gió chướng: hơi Sử dụng biện Khiến hình ảnh
thở gió rất gần; âm thanh ấy sẽ pháp tu từ: so gió chướng hiện
sang từng giọt tình tang; sánh, nhân hoá. lên
thoảng và e dè; như ai đó đứng
đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái;
như đang ngại ngần không biết
người xưa có nhớ ta không;
mừng húm; hừng hực, dạt dào,
cồn cào, nồng nhiệt, dịu dàng

sống

động

như con người.

2. Tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” với gió chướng

HS thảo luận (5 phút),
hoàn thành vào Phiếu HT số 12

Nhóm 3:
Nhóm 1:
Khi lớn
Khi
đón
gió Nhóm 2:
lên, viết
chướng về (đoạn 2) Khi còn nhỏ
văn
1) Em hãy chỉ ra (đoạn 3)
(đoạn 5)
những biểu hiện
của tâm trạng “lộn
xộn, ngổn ngang”
của nhân vật “tôi”
khi đón gió chướng
về.
Nhiệm vụ chung:
2) Lí do nào khiến
Nhận xét tình cảm
nhân vật “tôi”
của tác giả với gió
luôn mong ngóng,
chướng.
chờ
đợi
gió
chướng?

Nhóm 4:
Khi xa quê (đoạn 6)
1) Khi đi xa, tác giả
thấy trong siêu thị
có những gì?
2) Khi nhìn thấy ở
siêu thị chất đầy
những món ăn đó,
tác giả vẫn cảm
thấy thiếu điều gì?
3) Qua câu hỏi “có
ai bán một mùa gió
cho tôi?”, em cảm
nhận được tình cảm
gì của tác giả?

Nhiệm Tâm trạng của
vụ
nhân vật “tôi”
Khi đón
Nhóm 1 chướng về
(đoạn 2)

Nhóm 2

Khi còn nhỏ
(đoạn 3)

Biểu hiện

mừng đó rồi bực đó, chờ đợi gió về nhưng khi gió về lại buồn vì
gió
gió về có nghĩa là sắp hết năm, sắp già thêm một tuổi, mỗi lần
gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng,
không giải thích được,...
Sao tôi lại chờ đợi nó, chẳng phải năm nào cũng vậy [...] Nhưng
tôi vẫn mong gió chướng về. Sự chờ đợi đã thành thói quen của
thời thơ dại.

Khi lớn lên, bắt Gió chướng với tôi, một đứa bấp bỏm văn chương nó “gợi”
Nhóm 3 đầu viết văn
khủng khiếp.
(đoạn 5)
 

Nhóm 4

Khi xa quê
(đoạn 6)

Tôi vẫn thường hình dung một mai mình đi xa, xa lắm, xa cả
những mùa gió, hoặc đọc, hoặc ai đó nhắc chỉ gọn lỏn hai từ
“gió chướng”, ngay lập tức tôi sẽ chết giấc trong nỗi nhớ quê
nhà. [... ] Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa kiệu, dưa
hành, bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai bán một mùa gió
cho tôi?

Tình cảm của tác giả với gió chướng:
+ Đó là tình yêu, sự gắn bó tha thiết với con người,
cảnh sắc quê hương;
+ Tác giả là người có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, có
khả năng cảm nhận được những thay đổi rất nhỏ, rất
khẽ khàng của tạo vật cũng như của tâm trạng con
người mỗi khi gió chướng về.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật

2. Nội dung

- Giọng điệu giãi bày, tâm tình, chia - “Trở gió” thể hiện tình
sẻ;
yêu, sự gắn bó tha thiết với
- Ngôn ngữ gợi cảm xúc, suy tư, con người, với quê hương.
mang đậm chất Nam Bộ;
- Chi tiết, hình ảnh sinh động, hấp
dẫn;
- Miêu tả tinh tế, nhạy cảm;
- Kết hợp giữa biểu cảm, miêu tả, tự
sự;
- Sử dụng thành công phép tu từ: so
sánh, nhân hoá.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

Đề bài 2: Viết
đoạn văn từ 5
đến 7 câu nêu
cảm nhận của
em về tình cảm,
cảm xúc của tác
giả được thể
hiện trong văn
bản.

Gợi ý:
- Bước 1: HS chọn chi tiết, câu văn
thể hiện tình cảm của tác giả ở các
thời điểm khác nhau của cuộc đời
(khi đón gió chướng về; khi còn nhỏ,
khi viết văn; khi đi xa);
- Bước 2: Lập ý cho đoạn văn (Lần
lượt trình bày: Giới thiệu chung về
tác giả tác phẩm, nêu cảm nhận về
các chi tiết, câu văn thể hiện tình cảm
của tác giả, đánh giá khái quát);
Bước 3: Viết;
Bước 4: Chỉnh sửa và hoàn thiện.

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
Đề bài 2:

Với nhà văn Nguyễn
Ngọc Tư tình yêu quê
hương là sự gắn bó
tha thiết với gió
chướng. Nếu một mai
xa quê hương, hình
ảnh nào của quê
hương khiến em nhớ
mãi? Vì sao? (Hãy
viết một đoạn văn từ 5
đến 7 câu chia sẻ về
điều đó).

Gợị ý
- Bước 1: HS tự lựa chọn
hình ảnh mà mình gắn bó,
ấn tượng nhất của quê
hương.
Bước 2: Lập ý cho đoạn văn
bằng cách trả lời câu hỏi: Vì
sao? (Nó gắn bó với em như
thế nào? Nó mang đến cho
em những điều thú vị gì?....)
Bước 3: Viết;
Bước 4: Chỉnh sửa và hoàn
thiện.

Đề bài 2: Hình ảnh quê hương khiến em nhớ mãi khi đi xa
Quê hương, hai tiếng gọi thân thương và bền chặt. Đó là nơi
mà mỗi khi phải đi xa em luôn mong ngóng và nhớ về. Hình ảnh quê
hương mà em nhớ nhất chính là những dãy đồi trập trùng, xanh
biếc. Những dãy đồi ấy có những rừng cây xanh rì rào trong gió,
những khe suối ngày đêm chảy róc rách. Dưới chân đồi là những
ngôi nhà sàn e ấp trong vòm lá biếc xanh. Chiều chiều, chúng em
rong chơi trên đồi trong làn gió mát rượi. Nơi ấy còn có những con
đường dẫn em tới trường với biết bao nhiêu kỉ niệm đẹp của tuổi
học trò, bởi vậy, khi xa em làm sao em không nhớ cho được.

BẢNG
Đánh giá kĩ năng viết đoạn văn

STT
1
2
3
4

Tiêu chí

Đạt

Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung  
lượng khoảng 5 - 7 dòng.
Đoạn văn đúng chủ đề.
 
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các
 
câu trong đoạn văn.
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả,
 
cách sử dụng từ ngữ, ngữ pháp.

Chưa
đạt
 
 
 
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học
hoặc vẽ tranh, sưu tầm hình ảnh ấn tượng về bài học.
- Tìm đọc thêm các tản văn khác của Nguyễn Ngọc Tư.
- Chuẩn bị soạn bài thực hành tiếng Việt: “Nghĩa của từ,
các biện pháp tu từ”.