VĂN BẢN :

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. TÁC GIẢ

- Ngô Tất Tố(1893-1954)
- Quê ở Bắc Ninh.
- Là nhà văn hiện thức xuất sắc chuyên
viết về người nông dân trước cách
mạng.

NGÔ TẤT TỐ (1893 – 1954)

Ngô Tất Tố là nhà văn hiện thực xuất
sắc chuyên viết về đề tài người nông dân nghèo
trước cách mạng. Ông được coi là nhà văn hàng
đầu trong trào lưu hiện thực phê phán ở Việt Nam
trước 1945, ngòi bút của Ngô Tất Tố luôn hướng
đến người nông dân nghèo, ở đó ông khai thác và
khám phá vẻ đẹp ẩn sâu trong tâm hồn của họ.
Sau cách mạng tháng 8, ông chuyên tâm vào sáng
tác những tác phẩm phục vụ cho tuyên truyền
trong cuộc kháng chiến chống Pháp của đất nước.

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

2. TÁC PHẨM
Trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”
(1939)

''Tắt đèn'' ra đời năm 1939,
vào năm này lụt lội xảy ra
liên miên gây nên mất mùa
đói kém, nhân dân lâm vào
cảnh lầm than, bế tắc đặc
biệt là người nông dân. Vì
vậy, vấn đề nông dân đấu
tranh chống lại chính sách
sưu thuế, áp bức bốc lột của
bọn thực dân, quan lại, địa
chủ, cường hào, đòi cải thiện
đời sống cho người dân cày là
một vấn đề lớn, trọng tâm
của cách mạng. 

TÓM TẮT ĐOẠN TRÍCH
Anh Dậu vì thiếu sưu mà bị lôi ra đình đánh đập và khi được trả
về chỉ còn là một thân xác rũ rượi. Được bà hàng xóm cho bát gạo,
chị Dậu nấu cháo cho anh Dậu ăn. Nhưng anh chưa kịp ăn thì tên
cai lệ và người nhà lí trưởng đến đòi sưu. Chị Dậu van xin chúng
tha cho anh Dậu nhưng chúng không nghe mà còn đánh chị và sấn
đến định trói anh Dậu mang đi. Quá phẫn nộ, chị đã liều cự lại và
chống trả quyết liệt, quật ngã hai tên tay sai. Cai lệ bị chị đẩy ngã
chỏng quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí trưởng thì bị chị túm tóc
lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.

II. PHÂN TÍCH

Nhan đề tức nước vỡ bờ
TỨC NƯỚC VỠ BỜ

Nghĩa đen: Nước
lớn và mạnh sẽ
gây tức bờ, vỡ
bờ

Nghĩa bóng: Khi con người hay con
vật bị đối phương dồn đến bước
đường cùng thì ắt sẽ phải vùng dậy
đấu tranh, quyết chiến để tự vệ.

Trong văn bản: Trước áp bức bóc lột, nặng nề của giai cấp phong
kiến, chị Dậu đã vùng lên mạnh mẽ để bảo vệ người chồng.
=> Phản ánh quy luật: có áp bức có đấu tranh
Thể hiện chân lí con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có
thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng

1. Nhân vật chị Dậu
a. Tình thế gia đình chị Dậu

? Tình thế, hoàn cảnh của gia
đình chị Dậu khi bọn tay sai
xông vào như thế nào ? Em có
nhận xét gì về tình cảnh này?

BỐI CẢNH
Làng vào vụ thuế căng thẳng, gay gắt nhất.
Cổng làng đóng lại, công việc cày
bừa đình đốn, bọn lý trưởng, trương
tuần chửi bới, quát tháo om sòm;
Mấy tên cai lệ, lính cơ tay thước, roi
song, dây thừng đi tróc người thiếu
thuế. Tiếng trống, mõ, tù và inh ỏi,
tiếng thét lác, đánh đập, tiếng kêu
khóc thảm thiết vang lên như trong
một cuộc săn người. 

GIA CẢNH
- Nghèo nhất nhì trong hạng cùng đinh.
- Phải bán con, bán chó, bán khoai nhưng vẫn
không đủ tiền nộp thuế.
- Anh Dậu bị đánh gần chết và bị trả về.
- Nhà không có gì để ăn bà hàng xóm thương
tình cho bát cháo.

Tình thế rất thê thảm, gia cảnh đáng thương, nguy cấp.

1. Nhân vật chị Dậu
b. Lúc chăm sóc chồng
HÀNH ĐỘNG
- Quạt cháo cho chóng nguội
- Rón rén bưng…đến chỗ chồng nằm
- Ngồi..chờ xem chồng ăn có ngon miệng không.
LỜI NÓI
- Nhẹ nhàng, an ủi, vỗ về: “Thầy em hãy cố ngồi dậy
húp ít cháo cho đỡ xót ruột”.

=> Người phụ nữ hiền dịu, đảm đang, thương
chồng con hết mực.

c. Chị Dậu đối đầu với bọn tay sai
Phân tích diễn biến tâm lí nhân vật chị Dậu qua các cuộc đối thoại với cai lệ dựa trên các
tiêu chí sau:

Hành động, thái độ

Lời nói

Xưng hô

Biểu hiện

c. Chị Dậu đối đầu với bọn tay sai
Hành động, thái độ
Lời nói
Xưng hô
Biểu hiện
+ run run, van xin tha thiết, + Nhà cháu đã túng ...
Ông - Cháu Nhẫn nhục
thái độ nhẹ nhàng
cho cháu khất
chịu đựng
+ Khốn nạn! Nhà cháu đã
+ xám mặt, vội vàng đặt
... xin ông
con xuống đất, van xin
+ Cháu van ông ... ông
tha cho
+ liều mạng cự lại

+ Chồng tôi đau ốm ...
hành hạ

Ông - Tôi

Đấu lý

+ nghiến hai hàm răng
+ túm, ấn, dúi
+ nhanh như cắt, giằng co
vật nhau, túm tóc

+ Mày trói ngay chồng
bà đi, bà cho mày xem

Mày - Bà

Đấu lực

“Cháu - ông”: Vị trí kẻ bề dưới với kẻ bề trên tỏ sự tôn trọng.
“Tôi - ông”: Vị trí ngang hàng, tư thế đứng thẳng không chịu nhịn nhục.
“Bà - mày”: Khẳng định tư thế đứng trên đầu kẻ thù sẵn sàng đè bẹp đối
phương, thể hiện sự khinh bỉ căm giận đến cao độ.
- Ngôn ngữ đối thoại phù hợp tới tâm lí nhân vật
- Tình huống truyện được đẩy lên cao trào
-> Bộc lộ tính cách nhân vật
Þ Người phụ nữ có sức sống mạnh mẽ, tinh thần phản kháng tiềm tàng.

• - Nguồn gốc của sức mạnh:
• + Lòng căm thù, uất hận, dồn nén cao độ.
• + Lòng thương yêu chồng tha thiết.

2. Cai lệ và người nhà lí trưởng
Nhiệm
vụ

Nhân vật Cai Lệ

Ngôn
ngữ

Phân tích nhân vật
cai lệ theo các tiêu
chí sau:

Ngoại
hình

Vật
dụng

Bản
chất
Hành
động

- Nhiệm vụ: lính phục vụ chuyên đi đánh người thúc sưu thuế.
- Ngoại hình: gầy như một anh chàng nghiện.
- Vật dụng: roi song, tay thước, dây thừng.

CAI LỆ

- Hành động:
+ Sầm sập tiến vào
+ Thét bằng giọng khàn khàn
+ Trợn mắt giọng hằm hè
+ Giật cái thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu
+ Bịch vào ngực chị Dậu
+ Trói anh Dậu
+ Tát vào mặt chị Dậu
+ Nhảy vào cạnh anh Dậu
- Ngôn ngữ: Xưng hô ông –mày; lời nói đe dọa, mất nhân tính.

2. Cai lệ và người nhà lí trưởng
Phân tích nhân vật người nhà
lí trưởng theo các tiêu chí
sau:

Thái độ

Hành
động

Người nhà lí trưởng
Lời nói

Người nhà lí trưởng
- Thái độ: Cười một cách mỉa mai.
- Hành động: chửi mắng nhưng không dám
hành hạ người ốm nặng
- Lời nói: “Anh ta lại sắp phải gió như đêm
qua đấy!”, lóng ngóng, ngơ ngác, muốn
nói mà không dám nói.

Là công cụ sai khiến
nhưng không hoàn toàn
mất hết nhân tính

2. Cai lệ và người nhà Lí trưởng

- Khắc họa sinh động thông qua ngoại hình, hành động, ngôn ngữ.
- Dùng nhiều động từ, từ láy để gợi hình.
=> Là tên tay sai chuyên nghiệp, hung bạo, dã thú sẵn sàng gây tội ác,
là hiện thân của bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong
kiến.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
-Tình huống truyện đặc sắc, có kịch tính cao.
-Cách kể chuyện, miêu tả nhân vật chân thực, sinh động. Nghệ thuật
tương phản làm nổi bật tính cách nhân vật.
-Ngòi bút hiện thực sinh động, ngôn ngữ đối thoại đặc sắc.
2. Nội dung
Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội phong kiến đương thời khi
đề ra những thứ thuế vô lí cho người dân nông dân vô tội. Đồng thời ca ngợi
vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân, vừa giàu tình yêu thương vừa
có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.